ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ
СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИ

ОЛИЙ ВА ЎРТА ТИББИЙ ТАЪЛИМ БУЙИЧА
ЎКУВ-УСЛУБ ИДОРАСИ

ТОШКЕНТ ФАРМАЦЕВТИКА ИНСТИТУТИ

ФАРМАЦЕВТИКА ИШИНИ ТАШКИЛ ҚИЛИШ КАФЕДРАСИ

Мавзу: товар моддий бойликлар инвентаризацияси

Фармацевтика иқтисодиёти фани буйича IV курс талабалари учун
амалий машгулотлар учун ўкув услубий кўрсатма

Тошкент 2012

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ
СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИ

ОЛИЙ ВА УРТА ТИББИЙ ТАЪЛИМ БУЙИЧА
ЎҚУВ-УСЛУБ ИДОРАСИ

ТОШКЕНТ ФАРМАЦЕВТИКА ИНСТИТУТИ

ФАРМАЦЕВТИКА ИШИНИ ТАШКИЛ ҚИЛИШ КАФЕДРАСИ

Мавзу: ТОВАР МОДДИЙ БОЙЛИКЛАР ИНВЕНТАРИЗАЦИЯСИ

Фармацевтика иқтисодиёти фани буйича IV курс талабалари учун
амалий машғулотлар учун ўқув услубий кўрсатма
Содиқова Г.

Тошкент 2012

Мавзу: Товар моддий бойликлар инвентаризацияси

Машғулотнинг мақсади: Тингловчиларни товар моддий бойликларини, пул маблағлари ва ҳисоб-китобни инвентаризацияга ўтказиш тартиби бўйича пухта билмиларни эгаллашга, инвентаризация натижаларини ҳисоб хужжатларида акс эттира олишга ўргатишдир. 
Мавзунинг аҳамияти: 	Дорихоналарда инвентаризация ўтказилиши тартиблари, унинг молиявий фаолиятини яхшилашда ва имкониятларини очиб беришда, ишдаги камчиликларни йўқотишда қўл келади. Мазкур мавзу юзасидан олинган маълумотлар провизорларнинг амалий фаолиятида катта аҳамиятга эга.

АХБОРОТ ҚИСМИ
Дорихона хўжалик – молиявий жараёнлари бирламчи ҳужжатларда акс эттирилар экан, товар-моддий бойликлардаги (сақлаш, қадоқлаш) бўладиган ҳамма ўзгаришларнинг ҳаммаси ҳисоб ҳужжатларда қамраб олинмаган бўлиши мумкин. Буларнинг (ўзгаришларни) ҳаммасини инвентаризация ўтказибгина юзага чиқариш, аниқлаш мумкин. 
Инвентаризация – хўжалик воситаларини қанчалигини аниқлаш, уларни бухгалтерия ҳисоби кўрсаткичлари билан солиштиришдир. Инвентаризацияни хўжалик юритувчи субъектларда ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикасини “Бухгалтерия ҳисобот ҳақидаги қонуннинг 1 моддасига мувофиқ ишлаб чиқилган. Уни ўтказишни ташкил қилиш Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг №833 10.99 й сон буйруғи билан рўйхатдан ўтказилган.
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандартлари БХМС № 19 бўйича олиб борилади. 
Дорихоналарда инвентаризация товарлар, тара, ёрдамчи материаллар, хом ашё, ярим тайёр маҳсулотлар, доривор ўсимлик хом ашёси, қурилиш матераллари, ёқилғи ва ёнилғи, асосий воситалар, тез эскирувчи буюмлар пул маблағлари, (кассир, йўлда, банкдаги ҳисоб рақамида) қимматли қоғозлар, харидор таъминотчилар билан, ҳисобдор шахслар билан, Давлат бюджети ва давлат банки билан ҳисоб китоблар, ишлаб чиқариш заҳиралари (сақлаш тури жавобгарлигига олинган, ижарага олинган, қайта ишлашга олинган) ва қайсидир сабаблар билан ҳисобга олинмай қолинган мулклар киради.
Қуйидаги ҳолларда инвентаризацияни ўтказиш шарт:
-	1. Мулкни ижарага берилганда, сотиб олинган, сотилганда, қайта ташкил қилинганда, масалан: давлат тасарруфидан чиқарилганда;
-	2. Йиллий молиявий ҳисобот тузишдан олдин мулкдан ташқари 1 октябрдан ҳисобот йилининг товар моддий заҳиралари 1 йилда 1 марта БҲМС №4, №486 28.08.98 Алия Вазирлиги.
Асосий воситалар №491 23.09.98 2 йилда 1 марта.
Пул воситалари, ҳужжатлари, қатъий ҳисобда турувчи бланклар 1 ойда 1 марта, ёқилғи 1 кварталда 1 марта.
Айрим ҳолларда, мавсумий иш характерига эга бўлганларда, заҳиралар инвентаризацияси қуйидаги ҳолларда:
-	асосий воситалар ва товар моддий бойликларни қайта ҳисоблашда;
-	моддий жавобгар шахс ўзгарганда;
-	(ўғирлик содир бўлганда) моддий бойликлар ҳолати бузилганда;
-	ёнғин содир бўлса, авариялар, табиий офатлар содир бўлганда;
-	хўжалик юритувчи субъектлар (қайта ташкил қилинганда) йўқ қилинганда (ликвид);
-	жамоа моддий жавобгарлигида, жамоа раҳбари алмашганда, жамоа ходимларининг 50% ортиғи ишдан бўшаса ва жамоани бир ва бир нечта аъзолари талаби асосида ўтказилиши мумкин. 
Инвентаризация ўтказганда инвентаризация комиссияси таркиби:
-	ҳужжатлар юритиш субъект раҳбари ёки унинг ўринбосари (ком. раиси);
-	бош бухгалтер;
-	бошқа ходимлар (провизор, фармацевтлар комиссияси составига ҳужжатлар юритиш субстанция ички аудит вакилини киритиш мумкин.
Ишчи комиссияси 2 маротаба кетма-кет бир моддий жавобгар шахсни қўйиш тақиқланди. 	 
Инвентаризация комиссияси таркибини мудир тасдиқлайди (буйруқ, қарор) комиссия аъзоларида бири бўлмаган ҳолда инвентаризация натижалари кучга эга бўлмайди.
Доимий амалдаги инвентаризация комиссияси.
Моддий бойликлар сақланиши бўйича профилактика ишларини олиб боради:
-	инвентаризация ўтказиш тўғрисида инструктаж ва ўтказишни ташкил этади;
-	инвентаризация ўтказишни ва товар моддий бойликларни танлаб –сақлаш, қайта ишлаш жойларида 2 инвентаризация оралиғида контроль текширувини ўтказади;
-	инвентаризация натижаларинитўғри чиқаришни текшириш, таъминлаш;
-	керакли жойларда (инвентаризация ўтказишда қоида бузилганда ва бошқалар) дорихона мудири буйруғини мувофиқ қайта инвентаризация ўтказилар;
-	камомад ва моддий бойликлар бузилиш ҳолатларига йўл қўйган шахслардан тушунтиришларни кўриб чиқиб, уларни тўғрилаш йўллари тартиби тўғрисида ўз фикр, тавсияларини берадилар.
Инвентаризация комиссияси раиси ҳамма кирим ва чиқим ҳужжатларини, ҳисоботга илова қилинадиган “инвентаризациягача” деган кўрсатма билан инвентаризацияни бошлашдан олдин инвентаризация комисияси режада назорат (контроль) пломбир берилади. Буйруқда инвентаризация ўтказиш муддати кўрсатилади. Комиссия 1.бошқа хоналар, подволлари, пломбалайди. 2. Ҳамма ўлчов приборларини тўғрилигини текширади. 
Ишдан чиққан, яроқсиз асосий воситалар рўйхатга киритилмайди. Уларга алоҳида рўйхат тузилади. Яроқсизлик сабаблари кўрилади ва ҳисобда чиқарилади. Ижарадаги асосий воситалар шартномага биноан боғлиқдир. Уни описи ижарага берувчи 1 нусхаси берилади.
Номоддий активлар. Уларни ишлатишга ҳуқуқи борлигини билдирувчи ҳужжатлар, балансда уларни тўғри ва ўз вақтида акс эттирилиши текширилади.
Арзонбаҳо ва тез эскирувчи буюмлар. Гуруҳлаштирилган инвентаризация рўйхатлари тузилади, текшириб чиқилади.
Тиббий кийим бошлар кўрилади, яроқсиз ҳолга келганлари ҳисобда чиқарилмаган бўлса далолатнома билан ҳисобдан чиқарилади.

Бошланғич билимларни аниқлаш даражаси ва
вазиятли масалаларни ечиш.
Мутаносиблигини аниқланг.
		I.
 Товар моддий бойликлар инвентаризацияси ўтказилади.	1) 1 ойда бир маротаба
2) 1 йилда
3) 2 йилда
4) 10 кунда 	
	II.
 Пул маблағлари ва хужжатлари инвентаризацияси ўтказилади. 	1) 10 кунда бир маротаба
2) 1 йилда бир маротаба
3) 2 йилда бир маротаба
4) 1ойда бир маротаба 	

	III.
Мулкни ижарага беришда, сотилганда инвнтаризация ўтказиладими? 	1) Ҳа 
2) Йўқ 	

	IV.
Жамоа моддий жавобгар-лигида инвентаризация ўтказилади. 

	1) Жамоа раҳбари ўзгарганда;
2) Моддий жавобгар шахс ўзгарганда;
3) Жамоанинг 50% дан ортиқ аъзолари кетаётганда 	

	V.
Инвентаризация вақтида дори воситаларининг табиий йўқо-тиш суммаси ҳисобланади ва ҳисобдан чиқарилади. 	1)чакана нархларда;
2) улгуржи нархларда;

МУСТАҚИЛ ТАЙЁРЛАНИШ УЧУН САВОЛЛАР.
1.	Инвентаризация ўтказиш муддати.
2.	Инвентаризация ўтказиш умумий тартиб қоидалари.
3.	Инвентаризация комиссияси, унинг ҳуқуқ ва вазифалари.
4.	Товарлар, тара ва ёрдамчи воситалари инвентаризацияси.
5.	Пул маблағлари ва қатъий ҳисоб ҳужжатлари инвентариза-цияси. 
6.	Асосий воситалар, номоддий активлар ва арзонбаҳо тез эскирувчи буюмлар инвентаризацияси.
7.	Ҳисоб китобларни инвентаризацияси.
8.	Инвентаризация натижаларини ҳужжатларда расмийлаштириш.

Мустақил бажариш учун вазифалар
1 Вазифа. Дорихона мудирининг меҳнат таътилига чиқиши муносабати билан дорихонада инвентаризация ўтказиш тўғрисидаги буйруқни расмийлаштиринг (1 - илова) ва уни “инвентаризацияни ўтказишини бажарилиши” нинг назорати китобида (2 - илова) рўйхатдан ўткзинг.
2 Вазифа. 1.10.2002 йилгача кассадаги пул маблағларини текшириш бўйича далолатнома тузиш. Текшириш вақтида кассадаги пул маблағларининг 80 минг сўмни ташкил этади, қайсики “Касса китоби” (АП-32 шакл) даги маълумотга тўғри келади. (3 – илова )
3 Вазифа. Моддий жавобгар шахсларнинг товар моддий бойликлар бўйича китоб қолдиқларини тасдиқловчи тилхатни тузинг (4 – илова). Бунда қуйидаги маълумотни инобатга олинг.
Инвентаризацияга ўтказиш даврига ҳақиқий мавжуд бўлган:
Товарлар 5.250 минг сўм, тара 500 минг сўм, ёрдамчи воситалар 100 минг сўмни ташкил қилади.
4 Вазифа. 1.10.2002 йилга “Инвентаризация рўйхати” ни расмийлаштириш учун қуйидаги товарларни мисол қилиб олинг     (4 – илова).
№	Номланиши	Ўлчов бирлиги	Миқдори 	Гр учун баҳоси	
1.	Аскорбин кислотаси	гр	2.300	5 с	
2.	Цитраль № 6 таб	таб		54	
3.	Тиббиёт глицерини	кг	6	2,5 с	
4.	Бромгексин 0,08 №10	таб	6	60	
5.	Валериана настойкаси 60 гр	фл	40	400	
6.	Глюкоза	гр	1500	1 с	
7.	Хлорид кислотаси 	гр	500	4 с	
8.	Кальций хлорид	гр	2000	10 с	

5 Вазифа. Дорихона биносини қайта баҳоланг, бинони қайта баҳолангунгача ва ундан кейинги эскиришини аниқланг. Қуйидагиларни инобатга олинг:
А) бинонинг қайта баҳолангунча бўлган қиймати 5 млн. сўм.
Б) эскириш ҳажми 9% ни ташкил этади.
6 Вазифа. Миқдорий ҳисобда турувчи дори воситаларини “Солиштирма қайднома” ни (5 – илова) тузинг.
Икки инвентаризация оралиғидаги сарф атропин сульфат бўйича 32 грни ташкил этади. 
Инвентаризация натижаларини аниқланг.

№	Товар моддий бойлик-лар номи	Ўлчов бирлиги	Ҳақиқий миқдори	Ҳисоб кўр-саткичлари бўйича қол-диқ	
 1.	Атропин сульфат	Гр	31,5	   31,8	
2.	Дикаин	Гр	43	42,5	

1 – илова 
№ Буйруқ
(қарор, кўрсатма)
	___________________ бўйича
      (ташкилот нома) 
	“___” ___________________ 200 _ й.
	______________________________________ да
	Инвентаризация ўтказиш учун инвентаризация комиссияси  
   Айланади (доимий амал қилувчи, ишчи)
	1. Раиси (лавозими Ф.И.Ш.) ___________________________ 
______________________________________________
	2. Комиссия аъзолари (лавозими, Ф.И.Ш.) __________________
______________________________________________
	Инвентаризация ўтказилади __________________________ 
                       (мулк ва молиявий мажбуриятлар)
	Инвентаризация бошланиши __________________________
                               (сана)
	Инвентаризация тамомланиши_________________________
                               (сана) 
	Инвентаризация сабаблари ___________________________
 _________________________________________________
  (текширувлар, моддий-жавобгар шахслар алмашинуви, қайта ҳисоблаш ва бошқа)
	Инвентаризация материалини бухгарлтерияга топшириш________
_________________________кечиктирмасдан_______ 200 _ й.

Раҳбар 	

3 – илова

________________ Ташкилот номи 

Моддий бойликлар инвентаризацияси ўтказилишининг 
тўғрилигини текшириш 

ДАЛОЛАТНОМАСИ

______________________________________________
           (ташкилот, омбор, цех, былим ва банк номи) 

200_ й “___” да инвентаризация ўтказилган. 

Комиссия таркиби: 
Раис__________________________________________  
                   (лавозими, Ф.И.Ш)

Текшириш ўтказилди _______________________________
               (лавозими, Ф.И.Ш)

Аниқланди: _____________________________________ 

Инвентаризация рўйхати ____________________________

Мулк суммаси ___________________________________

ТЕКШИРИШ НАТИЖАЛАРИ

№ 	Контрол текши-рувга қўйилади-ган моддий бой-ликлар номи	Инвентаризация рўйхати бўйича 	Контрол текширувда ҳақиқий борлиги 	Текширув натижалари	
		Сони 	Баҳо 	Сумма* 	Сони 	Баҳо* 	Сумма* 	Сони 	Баҳо* 	Сумма* 	
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	

	Имзолар:

	Контрол текширув ўтказувчи______________________

	Инвентаризация комиссияси раиси _________________

	Инвентаризация комиссияси аъзолари _______________ 

  

4 – илова
МОДДИЙ БОЙЛИКЛАР ИНВЕНТАРИЗАЦИЯСИ РЎЙХАТИ №_______

__________ Тошкент           Хос рақам__________
__________ ташкилот тузилиш       Кодлар ___________
Инвентаризация ўтказиш асоси:       ОКУД бўйича 
   (буйруқ, қарор, кўрсатма)            1 - шакл__________
                       ОКНО_____________
                       ОКНХ_____________
                       ОКПО_____________
              Инвентаризация бошланиш санаси_______
              Инвентаризация тугаши санаси_________
Асосий воситалар_____________________________________
_________________________________________________
Жойлашган ўрни _____________________________________
_________________________________________________

ТИЛХАТ
  Инвентаризация бошланишидан олдин хамма кирим ва чиқим хужжатлари товар ҳисоботига киритилган ва ҳисоб бўлимига топширилган. Менинг (бизнинг) жавобгарлигимиз остида келтирилган ҳамма товар ва моддий бойликлар расмийлаштирилган, сафдан чиққанлари сарф ҳисобига ўтказилган.
  __________   __________   ____________________
   (лавозим)         (имзо)         (имзо расшифровкаси)
  __________   __________   ____________________
   (лавозим)         (имзо)         (имзо расшифровкаси)

№	Товар моддий бойликлари	Ўлчов бирлиги	Баҳо, сумма	Ҳақиқий бори 	Бухгалтерия ҳисоби кўр-саткичлари бўйича	
	Номи, ту-ри, сорт гуруҳи	Номен-клатура номери	Номла-ниши 	Коди 		Сони 	Суммаси 	Сони 	Суммаси 	
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	
										
__________________________________________________________________________________________________                         Жами: 

Рўйхат бўйича жаъми: тартиб номерлари сони__________________
                               (имзо) 
Ҳақиқий бор сонларнинг йиғиндиси _________________________ 
                            (имзо)
_________________________________________________
 суммали, ҳақиқий сўмлик    (имзо)
__________________________________________________________________________________________________ 

2 – илова 
Инвентаризация ўтказилиши бўйича буйруқни бажарилиши назорати 
КИТОБИ

№

	Инвентаризация ўтказилаётган ташкилот, омбор, цех, бўлим ва б.қ.	Моддий жавобгар шахслар Ф.И.Ш.	Буйруқ 	Инвентаризация комиссияси таркиби (раис ва аъзолар фаолияти )	Буйруқ олинганлиги ҳақида тилхат 	Инвентаризация қилинаётган мулк номи 	Инвента-ризация бошла-ниши	Инвентари-зация охири (сана)	Инвентаризация натижалари 	Раҳбарият томонидан тасдиқлаш санаси 	Камомад бўйича кўриладиган чоралар санаси 	Баҳолаш 	
			Сана 	№				Буйруқ бўйича 	Факт 	Буйруқ бўйича 	Факт 	Дастлабки натижалар 	Охирги натижалар 		Камомадни қопланиши 	Ишни тергов органларига ўтказиш		
												Сана 	Суммаси 	Сана 	Суммаси 					
													Камо-мад 	Кўп чиқиш		Камо-мад 	Кўп чиқиш

					
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16	17	18	19	20	21	22	

																						

5 – илова 
______________ «Дори-дармон» ДАБ                                 Тасдиқлайман
___________ сонли дорихона                                     Юқори ташкилот
                                                     раҳбари_________ 
Миқдорий ҳисобда турувчи этил спирти, заҳарли, наркотик ва камёб дори воситаларининг 
СОЛИШТИРИШ ҚАЙДНОМАСИ
«___»_________ 200__ йилдаги _________________________ _____ сонли буйруғига биноан
    	                     (юқори ташкилотнинг номи) 
 «___»_________ 200__ йилда ўтказилган инвентаризацияда ҳақиқий қолдиқни солиштирилди.
	Комиссия таркиби: Раис _________, комиссия хайъати ______________ ва моддий жавобгар шахслар _________ _________ _________ _________ _________ ____ аниқлади.

Тартиб №

	Номенклатура

	

Молнинг номи

	Ўлчов бирлиги	Серия	Нархи	Ўлчов бирлиги	Серия	Рўйхат бўйича ҳақиқий қолдиқ	Икки инвентаризация оралиғидаги кирим	Кирим қолдиқ билан 
(гр. 10+11)	Чиқим	Хужжатга асосан қолдиғи

	Ҳақиқий қолдиқ	Фарқи	Ҳисобланган табиий йўқотиш	Ҳисоб-дан чи-қариш	Унди-рилган	
					Чакана	Улгуржи						Якка тартибда тайёр-ланган дорилар учун	Тортилган, ўлчанган дорилар учун	Жаъми (гр. 13+14)			Камомат	Ортиқча	Якка тартибда тайёр-
ланган дорилар учун	Тортилган, ўлчанган дорилар нархи учун	Жаъми (гр. 20+21)	Чакана нархда	Улгуржи нархда	Чакана нархда	Улгуржи нархда	
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16	17	18	19	20	21	22	23	24	25	26	

		

 
		Инвентаризация комиссиясининг раиси _______________________________________
                                      (Ф.И.Ш.)
		Комиссия аъзолари ____________________________________________________

		Моддий жавобгар шахс __________________________________________