DJUMAYEVA N.E.
SULTONOV A.I.

GURUH MURABBIYLARI UCHUN 
(uslubiy ko‘rsatma)

QARSHI - 2015

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS
TA’LIM VAZIRLIGI

QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI

PEDAGOGIKA KAFEDRASI

GURUH MURABBIYLARI UCHUN 
(uslubiy ko‘rsatma)

QARSHI - 2015

Djumayeva N.E., Sultonov A.I.

Mas’ul muharrir:   Jo‘rayev B.X.  -  

Taqrizchilar: 

Choriyev A.CH. -  pedagogika fanlari doktori, professor 

Ochilova N.M. - Qarshi pedagogika kolleji Boshlang‘ich ta’lim metodikasi kafedrasi mudiri, pedagogika fanlari nomzodi.

ANNOTATSIYA

“Guruh murabbiylari uchun” uslubiy qo‘rsatma O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida”gi, “Ta’lim to‘g‘risida”gi, “Yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari to‘g‘risida”gi qonunlar, “Yoshlar yili”, “Barkamol avlod yili”, “Sog‘lom bola yili” davlat dasturlari, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining tegishli buyruqlari, Qarshi davlat universitetining Ustavi, "Ustoz-shogird" tizimi to‘g‘risidagi Nizomi, “Odob-axloq qoidalari", “Talabalar turar joyi “Nizomi”, “Ichki tartib qoidalari” hamda umume’tirof etilgan ma’naviy va axloqiy tamoyillar asosida ishlab chiqilgan. 
Mazkur uslubiy ko‘rsatmada guruh murabbiysi olib boradigan tarbiyaviy ishlar mohiyati, mazmuni, shakl va metodlari, guruh murabbiysi, guruh jamoasi ishini rejalashtirish, tashkil etish, talabani va guruh jamoasini o‘rganish, jipslashtirish, ota-onalar bilan ishlash, talabalar bilan olib boriladigan ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlar, odob-axloq qoidalari,  guruh talabalarining faoliyati, ularning internet tarmoqlaridan foydalanishini tashkil etish, guruh murabbiysining ijarada yashovchi talabalar bilan, talabalar turar joyida yashovchi talabalar bilan, oilali talabalar bilan, nogiron, ijtimoiy himoyaga muhtoj talabalar bilan, guruh jamoasidagi qizlar bilan ishlashi  kabi bir qator masalalar atroflicha yoritib berilgan. 
Ushbu uslubiy ko‘rsatmada shu paytgacha yaratilgan pedagogik, metodik asarlar, taniqli olimlar ilgari surgan g‘oyalar, Sharq allomalarining pedagogik qarashlari, milliy qadriyatlar, shuningdek, tarbiyaviy ishlar sohasida oldingi yillar davomida to‘plangan barcha qimmatli, tajribalar hisobga olindi.

	

KIRISH

«Mamlakatimizni bundan  keyingi taraqqiyotiga 
ta’lim  tizimini  yangilamasdan,  uni  rivojlantirmasdan,  
ya’ni  mustaqil  jamiyatning  yangi  talablariga  va  yangicha 
 o‘lchovlariga  to‘la  javob  beradigan  yangi  fuqaroni 
 shakllantirmasdan  turib  erishib  bo‘lmaydi». 
I.Karimov.

         Har qanday jamiyatning kuchi fuqarolarning ma’naviy yetukligi, intellektual salohiyatga egaligi bilan belgilanadi. Fuqarolarning ma’naviy yetukligi, intellektual salohiyati esa ta’lim tizimining mazmuni, shaxsning har tomonlama shakllanishi uchun xizmat qiluvchi moddiy va ma’naviy shart-sharoitlarning mavjudligi, jamiyatda qaror topgan ijtimoiy sog‘lom muhit darajasi, ijtimoiy munosabatlar mohiyati, shuningdek, aholining etnopsixologik xususiyatlari, axloqiy qarashlari va hayotiy e’tiqodlari asosida shakllantiriladi.
	Xalqning ma’naviy ruhini mustahkamlash va rivojlantirish - O‘zbekistonda davlat va jamiyatning eng muhim vazifasidir. Ma’naviyat shunday qimmatbaho mevaki, u bizning qadimiy va navqiron xalqimiz qalbida mustaqillik va ozodlik tuyg‘usi bilan birgalikda yetilgan. Ma’naviyat insonga ona suti, ota namunasi, ajdodlar o‘giti bilan birga singadi. Ona tilining buyuk ahamiyati shundaki, u ma’naviyat belgisi sifatida kishilarni yaqin qilib jipslashtiradi. Tabiatga yaqinlik, Vatan go‘zalligidan bahramand bo‘lish ma’naviyatga oziq beradi. Ma’naviyat o‘z xalqining tarixini, uning madaniyati va vazifalarini chuqur bilish va tushunib yetishga suyangandagina qudratli kuchga aylanadi.
Ma’naviyati yuksak shaxslargina yurtni jahonga tanitishga qodirdirlar. Shaxsni esa uning ma’naviy qiyofasi tanitadi. Ma’naviyat tarbiyadan boshlanadi. Ta’lim-tarbiyasiz ma’naviyatning bo‘lmasligi barchaga ayon haqiqatdir.
Milliy pedagogika asoschilaridan biri Abdulla Avloniyning «Tarbiya biz uchun yo hayot, yo mamot, yo najot - yo halokat, yo sadoqat, yo falokat masalasidir!» degan so‘zlari fikrimizga dalil bo‘ladi.
Respublikamiz hukumati tomonidan mustaqillikning ilk yillaridanoq, jismonan sog‘lom, ma’nan yetuk shaxs yaratishga e’tibor berila boshlandi. Bu boradagi ishlarni aniq maqsadli amalga oshirish uchun davlat ahamiyatiga molik dasturlar, rejalar ishlab chiqildi.
Jamiyat va davlat qo‘yadigan talablarni bajarish, “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” g‘oyalarini amaliyotga tadbiq etish, respublika ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar muvaffaqiyatini ta’minlash, barkamol avlod tarbiyasi ko‘p jihatdan bugungi kunda uzluksiz таълим muassasalarida faoliyat olib borayotgan o‘qituvchi, tarbiyachilarning ma’naviy qiyofasi, kasbiy mahoratlari va tarbiyaviy ishlarni tashkil etish mahoratiga bog‘liqdir.
Keyingi yillarda mamlakatimizda qabul qilinayotgan ta’lim va tarbiya to‘g‘risidagi qator meyoriy hujjatlar, jumladan, «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonun, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» bozor iktisodiyoti sharoitida muvaffaqiyatli ishlay oladigan, mustaqil fikrlovchi kadrlarni tayyorlashda oila, mahalla va o‘quv maskanlarining nufuzini yanada yuqori pog‘onaga ko‘tarishni taqozo etadi.
Yana shuni ta’kidlab o‘tish kerakki, tarbiyaviy ishlarni tashkil etishda huquq - tartibot organlari, ijodiy uyushmalar, davlat va nodavlat jamgarmalar, qo‘mitalar va tashkilotlar bilan hamkorliqsa ish olib borilsa, maqsadga muvofiq bo‘lar edi.
Oliy ta’lim tizimida talaba hayotida, ta’lim-tarbiya jarayonini boshqarishda guruh murabbiysining boshqalar bilan almashtirib bo‘lmaydigan o‘ziga xos o‘rni bor. U oliy ta’lim muassasasida juda muhim va ma’suliyatli qiyofadir. Guruh murabbiysi faoliyatiniig aksariyat qismi tarbiyaviy jarayon bilan bog‘liqdir. Shu jihatdan olib qaralganda, uni guruhning bosh tarbiyachisi, murabbiysi, deyish mumkin. U o‘z guruh jamoasini tashkil qiladi, uyushtiradi va tarbiyalaydi, o‘qituvchilar, “Kamolot” tashkilotlari, ota-onalar hamda keng jamoatchilik bilan yaqindan aloqa bog‘lab, guruhdagi umumiy tarbiyaviy jarayonga rahbarlik qiladi.
Guruh murabbiysi vazifasini, asosan fan o‘qituvchilari bajarishadi. Ularning ko‘pchiligi bu ishda yetarlicha tajribaga ega emaslar va amaliy yordamga muhtojdirlar.
Tarbiyaviy ishlarni tashkil etish va uni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish maqsadida, biz quyida guruh murabbiysi olib boradigan tarbiyaviy ishlar mohiyati, mazmuni, shakl va metodlari, guruh murabbiysi, guruh jamoasi ishini rejalashtirish, tashkil etish, talabani va guruh jamoasini o‘rganish, jipslashtirish, ota-onalar bilan ishlash, talabalar bilan olib boriladigan ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlar, odob-axloq qoidalari,  guruh talabalarining faoliyati, ularning internet tarmoqlaridan foydalanishini tashkil etish, guruh murabbiysining ijarada yashovchi talabalar bilan, talabalar turar joyida yashovchi talabalar bilan, oilali talabalar bilan, nogiron, ijtimoiy himoyaga muhtoj talabalar bilan, guruh jamoasidagi qizlar bilan ishlashi  kabi bir qator masalalarni yoritdik.

I BOB. GURUH MURABBIYLARINING ASOSIY VAZIFALARI

1.1.Oliy ta’lim tizimida  ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlarni tashkil etishning maqsad va vazifalari

Hozirgi kunda yoshlarni barkamol inson, o‘z vatanining ilg‘or kishisi sifatida tarbiyalash eng asosiy masalalardan biri hisoblanadi. Chunki aynan yoshlar mamlakatimizning kelajagidir.
O‘zbekiston Respublikasining istiqlolga erishuvi hamda o‘z mustaqil siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy yo‘liga ega bo‘lishi, xalq xo‘jaligining turli sohalarida, jumladan xalq ta’limi tizimida ham o‘sib kelayotgan yosh avlod ta’lim-tarbiyasi bilan bog‘liq jarayonini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etmokda.
Hozirgi paytda, fan va madaniyatning eng so‘nggi yutuqlari asosida kelajagimiz bo‘lgan yosh avlodni hayotga tayyorlashning samarali shakl va uslublarini izlash nihoyatda zarurdir.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Ma’naviyat va ma’rifat» jamoatchilik markazi faoliyatini yanada takomillashtirish va samaradorligini oshirish to‘g‘risida»gi farmonida ko‘rsatilganidek, jamiyatda yuksak ma’naviy fazilatlarni kamol toptirish, milliy mafkurani shakllantirish, yoshlarni boy madaniy merosimiz, tarixiy an’analarimizga, umuminsoniy qadriyatlarga hurmat, Vatanga muhabbat, istiqlol g‘oyalariga sadoqat ruhida tarbiyalash mamlakatimizda amalga oshirilayotgan barcha islohotlarning hal qiluvchi omilidir.
Tarbiyaviy ishlarning samaradorligini oshirish avvalo komil insonni shakllantirishning eng zamonaviy va qulay yo‘nalishlarini topib joriy etishga bog‘liq. Ushbu Konsepsiya ham xuddi shu maqsadda, shaxs kamoloti bosqichlarini belgilab olishga yo‘naltirilgan.
Tarbiyaviy ishlarni davr talabiga javob beradigan holga keltirish uchun tarbiyaning asosi bo‘lgan barcha g‘oyalar qaytadan ko‘rib chiqilishi, asosiy e’tibor shaxsga qaratilishi, yillar davomida to‘plangan ijobiy tajribadan unumli foydalanish zarurligini taqozo etadi.
Tarbiyaviy ishlar huquq-tartibot organlari, ijodiy uyushmalar, Davlat va nodavlat jamg‘armalar, qo‘mitalar va tashkilotlar bilan hamkorlikda olib boriladi.
Inson shaxsining kamol topishi juda murakkab va uzluksiz jarayon davomida shakllanadi. Uning tarbiyasiga ota-onasi, ta’lim muassasa, mahalla, do‘stlari, jamoat tashkilotlari, atrof-muhit, ommaviy axborot vositalari, san’at, adabiyot, tabiat va hokazolar bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Yuqoridagi barcha hayotiy ehtiyojlarni vujudga keltirishda o‘zaro hamkorlikning ta’sir doirasi orqali shaxsni tarbiyalash va tarbiyaning birligini ta’minlagan holda, uni shaxs sifatida shakllanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan muhitdan himoya qilish – asosiy vazifadir.
Tarbiyaning bosh maqsadi – yosh avlodni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashda xalqning boy milliy, ma’naviy-tarixiy an’analarga, urf-odatlari hamda umumbashariy qadriyatlarga asoslangan samarali tashkiliy, pedagogik shakl va vositalarni ishlab chiqib amalga joriy etishdir.
Tarbiyaning asosiy vazifasi – shaxsning aqliy, axloqiy, huquqiy, erkin fikrlovchi va jismoniy rivojlanishi, uning qobiliyatlarini har tomonlama ochish uchun imkoniyat yaratishdir.
Buning uchun: 
– yoshlarni erkin fikrlashga tayyorlash, hayot mazmunini tushunib olishiga ko‘maklashish, o‘z-o‘zini idora va nazorat qila bilishini shakllantirish, o‘z shaxsiy turmushiga maqsadli yondashuv, ularda reja va amal birligi hissini uyg‘otish;
–talabalarni milliy, umuminsoniy qadriyatlar, Vatanimizning boy ma’naviy merosi bilan tanishtirish, madaniy hamda dunyoviy bilimlarni egallashga bo‘lgan talablarini shakllantirish, malaka hosil qildirish, tobora o‘stirib-boyitib borish va estetik tushunchalarini shakllantirish;
– har bir talabaning bilimdonligini va ijodiy imkoniyatlarini aniqlab, ularni rivojlantirish, inson faoliyatini turli sohalarda joriy qilib ko‘rish, ular ijodkorligi, iqtidorini yuzaga chiqarish va yanada qo‘llab-quvvatlash uchun shart-sharoit hozirlash;
 insonparvarlik odobi meyorlarini shakllantirish (bir-birini tushunadigan, mehribonlik, shafqatlilik, irqiy va milliy kamsitishlarga toqatsizlik), muomala odobi kabi tarbiya vositalari (nohaqlikka, yolg‘onchilik, tuhmat, chaqimchilikka toqatsizlik) keng qo‘lanishi lozim.
– o‘z davlati oldidagi huquq va burchlarini tan olishni, jamiyat belgilagan yashash va axloq meyorlariga ongli rioya etishni, mehnat va jamoada faollikni, ma’naviy yetuklikni tarbiyalash;
– islohotlarning taqdiri va samarasi uchun javobgar, yurtimizning ertangi kuni va istiqboli uchun fidoyi shaxslarni shakllantirish;
– siyosiy onglilik va ijtimoiy faollik, ya’ni davlatning ichki va xalqaro siyosatini tushunish va idrok qilish. Vatanparvarlik va baynalmilallikni his etish, ijtimoiy siyosiy hayotda faol qatnashishga shay turish;
– xalq, davlat oldidagi fuqarolik burchi, ya’ni qonunchilik tamoyillarini, o‘zining Vatan, mahalla, oila oddidagi huquq va burchlarini bilishi, ularga qat’iy amal qilishi. Qonunchilikning buzilishiga murosasiz munosabatda bo‘lish;
– vatanparvarlik, dunyoviy fikrlash, jamiyatimizda yashayotgan odamlar bilan o‘zaro munosabat-muloqotni o‘rganish, o‘z xalqiga, davlatiga, uning himoyasi uchun hamisha shay bo‘lib turish, O‘zbekiston Respublikasi va boshqa davlatlarning ramzlariga hurmat bilan qarash, yosh avlodni O‘zbekiston Konstitutsiyasiga, Bayrog‘iga, Gerbiga, Madhiyasiga, Prezidentiga sadoqatli qilib tarbiyalash;
– qonuniy jamoa axloqi va turmush qoidalariga hurmat bilan qarashni tarbiyalash, shaxsning noyob qirralarini belgilovchi fuqarolik va ijtimoiy mas’uliyat hislarini rivojlantirish, o‘zi yashayotgan mamlakatning ravnaqi, insoniyat taraqqiyotini barqaror saqlab qolish uchun fidoyilik, ekologik ta’lim-tarbiya;
– mustaqil davlatimiz – O‘zbekiston Respublikasining ichki va tashqi siyosatiga to‘g‘ri va xolisona baho berishga o‘rgatish, uning tinchliksevarlik, demokratiya va boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik, oshkora-ochiq tashqi siyosatiga va o‘z xalqining turmush darajasini oshirishga yo‘naltirilgan, fuqarolarni ijtimoiy himoya qiladigan ichki siyosatini to‘g‘ri tushuntirmoq kerak;
– turmushda eng oliy qadriyat hisoblangan mehnatga ijodiy yondoshish fazilatlarini shakllantirish;
– sog‘lom turmush tarziga intilishni tarbiyalash va rivojlantirish, munosib oila sohibi bo‘lish istagini shakllantirish;
– yoshlarimizni erkin mustaqil fikrlashga o‘rgatish. 
Tarbiyaning asosiy tizimi quyidagicha bo‘lishi lozim:
– tarbiya – tarbiyalanuvchi shaxsini oliy ijtimoiy qadriyat deb tan olish, har bir yosh yigit-qizning betakror va o‘ziga xosligini hurmatlash, uning ijtimoiy huquqi va erkinligini e’tiborga olish;
– yoshlarda istak va imkoniyat muvofiqligi tuyg‘usini qaror toptirish;
– milliylikning o‘ziga xos an’analari va vositalariga tayanish;
– shaxslararo munosabatlarda insonparvarlik, pedagoglar va talabalar o‘rtasidagi bir-biriga hurmat munosabatlari, ular fikriga e’tibor qilish, ularga mehribonlarcha munosabatda bo‘lish,
Oliy ta’lim muassasalarda yoshlar nafaqat bo‘lg‘usi katta hayotga tayyorgarlik ko‘radilar, balki ana shu haqiqiy hayot bilan yashaydilar.
Talabalar bilan olib boriladigan ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlar, odob-axloq qoidalari,  ularning qiziqishi, istaklari, xohish va ehtiyojlariga suyangan holda ularning darsdan bo‘sh vaqtlarida o‘quv-tarbiya jarayonini to‘ldiradi. U guruh jamoasining ijodiy qobiliyatlarini, tashabbuskorligini oshirishga imkoniyat yaratadi. ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlarning o‘ziga xosligi shundaki, to‘garak, dasturlarining rang-barangligi, ular   mazmunidagi yangiliklar yoshlarning shaxs sifatida shakllanishlari uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.

1.2. Guruh murabbiylarining asosiy vazifalari va ular shaxsiga qo‘yiladigan talablar.

“Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” g‘oyalarini amaliyotga tadbiq etish, respublika ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar muvaffaqiyatini ta’minlash ta’lim muassasalarida faoliyat olib borayotgan o‘qituvchi, tarbiyachilarning ma’naviy qiyofasi hamda kasbiy mahoratlariga ham bog‘liqdir.
O‘zbekiston Respublikasida o‘qituvchi kadrlarning ma’naviy qiyofasi, aqliy salohiyati hamda kasbiy mahoratiga nisbatan jiddiy talablar qo‘yilmoqda. Chunonchi, bu borada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov quyidagilarni qayd etadi: “Tarbiyachi-ustoz bo‘lish uchun, boshqalarning aql-idrokini o‘stirish, ma’rifat ziyosidan bahramand qilish, haqiqiy vatanparvar, haqiqiy fuqaro etib yetishtirish uchun, eng avvalo, uning o‘zi ana shunday yuksak talablarga javob berishi, ana shunday buyuk fazilatlarga ega bo‘lishi kerak”.
Yuqorida qayd etilgan fikrlardan bugungi kun o‘qituvchisi, ayni paytda oliy ta’lim muassasalarida faoliyat yuritayotgan guruh murabbiylari shaxsiga nisbatan qo‘yilayotgan talablar mazmuni anglaniladi. 
Zamonaviy guruh murabbiysi qiyofasida quyidagi fazilatlar namoyon bo‘lishi kerak: 
1. Jamiyat ijtimoiy hayotida ro‘y berayotgan o‘zgarishlar, olib borilayotgan ijtimoiy islohotlar mohiyatini chuqur anglab yetishi hamda bu borada talabalarga to‘g‘ri, asosli ma’lumotlarni bera olishi lozim. 
2. Ilm-fan, texnika va texnologiya yangiliklari va yutuqlaridan xabardor bo‘lishi talab etiladi. 
3. O‘z mutaxassisligi bo‘yicha chuqur, puxta bilimga ega bo‘lishi, o‘z ustida tinimsiz izlanishi lozim. 
4. Pedagogika va psixologiya fanlari asoslarini puxta bilish, ta’lim-tarbiya jarayonida yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda faoliyat tashkil etishi kerak. 
5. Ta’lim-tarbiya   jarayonida   eng  samarali  shakl, metod va vositalardan unumli foydalana olish imkoniyatiga ega bo‘lmog‘i lozim. 
6. Murabbiy ijodkor, tashabbuskor va tashkilotchilik qobiliyatiga ega bo‘lishi shart. 
7. Murabbiy yuksak darajadagi pedagogik mahorat, chunonchi, kommunikativlik layoqati, pedagogik texnika qoidalarini chuqur o‘zlashtirib olishga erishishi lozim.   
8.  Murabbiy shaxsiy hayotda pok, atrofdagilarga o‘rnak bo‘la olishi lozim.
9. Guruh murabbiysi tarbiyaviy ishlar jarayonida jamoani tashkil qilish metodikasiga katta e’tibor berishi lozim, chunki shaxsni jamoada tarbiyalash bilangina jamiyatni yuksaltirish mumkin.
10. Guruh murabbiysi universitetning “Odob-axloq qoidalari” va “Talabalar turar joyi  Nizomi”, "Ustoz - shogird" tizimi to‘g‘risidagi Nizom bilan tanishgan bo‘lishi va ular bilan talabalarni ham tanishtirishi lozim.
Talim soxasida olib borilayotgan islohotlar shuni ko‘rsatadiki, kadrlar tayyorlash sifatini yanada yaxshilash,  ma’naviy jihatdan barkamol avlodni tarbiyalash, milliy qadriyatlar va an’analarga sodiq, vatan tuyg‘usi bilan yo‘g‘rilgan komil insonni tarbiyalash bugungi kunda eng dolzarb masalalardan biridir.
Maqsad – universitet bakalavriat va magistratura yo‘nalishi bo‘yicha ta’lim oladigan har bir talabani, magistrni nazariy va amaliy jihatdan kasbiy bilimlarni mukammal o‘zlashtirishi, yuksak darajali mahoratga ega bo‘lishi, ijodiy va erkin fikrlar, ahloqiy va ma’naviy yetuk, ziyoli bo‘lishini ta’minlashdan iboratdir. Bunda talabaning ilmiy izlanishlari, ixtisoslik yo‘nalishi bo‘yicha kasb mahorati, madaniyati, etikasi va tarbiyasi shakllantiriladi.
O‘z navbatida guruh murabbiylari talabalarning bevosita ta’lim - tarbiya jarayoni, ya’ni darslar davomida hamda darsdan keyingi faoliyatini nazorat qilishga mas’uldirlar. Talabalarni vatanga muhabbat va sadoqat, umuminsoniy va milliy qadriyatlarimizga   hurmat,   insonparvarlik  va mehnatsevarlik   hissini   yanada kuchaytirib, jamiyatimizning ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy sohalarda yuz berayotgan ijobiy o‘zgarishlarni to‘g‘ri anglagan holda ularni o‘z sohasi bo‘yicha yetuk mutaxassis bo‘lib yetishishda ilmiy-amaliy va uslubiy yordam ko‘rsatib boradilar.
Murabbiy pedagogik muloqot jarayonining faol ishtirokchisi sifatida o‘zida bir qator sifatlarning tarkib topishiga erishishi zarur. Chunonchi, u eng avvalo, mulohazali, bosiq, vaziyatni to‘g‘ri baholay oladigan, mavjud ziddiyatlarni bartaraf etishning uddasidan chiqa olishi zarur. Talaba, ota-onalar hamda hamkasblari bilan muloqot jarayonida fikrini aniq va to‘la bayon etilishiga ahamiyat qaratishi maqsadga muvofiq. Ular bilan munosabat jarayonida so‘zni salbiy holatlar haqidagi dalillarni keltirishdan emas, aksincha, talaba (yoki hamkasbi, ota-onalar)ning muvaffaqiyatlarini e’tirof etishi, ularning yanada boyishiga ishonch bildirishi u bilan muloqot qilishga imkon beradi. Muloqot jarayonida murabbiyning so‘zlaridan suhbatdoshiga nisbatan xayrixohlik, samimiylik, do‘stona munosabat sezilib turishi, shuningdek, imkon qadar ko‘tarinki kayfiyatda bo‘lishi zarur.
O‘qituvchi-murabbiy barkamol avlodni tarbiyalash jarayonida ishtirok etar ekan, nafaqat ma’naviy-axloqiy madaniyati bilan atrofdagilarga o‘rnak bo‘lishi, shu bilan birga, pedagogik mahoratini namoyon eta olishi, yetuk pedagog sifatida malakali kadrlarni tayyorlash ishiga o‘zining munosib hissasini qo‘shishi zarur. 
Pedagogik mahorat bu fahm - farosat va bilimlarning, chiiakam ilmiy, tarbiyadagi qiyinchiliklarni yengishga qodir bo‘lgan nufuzli rahbarlikning, talabalar qalbining qandayligini his qilish mahorati, ichki dunyosi nozik va zaif bo‘lgan talaba shaxsiga mohirlik bilan avaylab yondashishi, donolik va ijodiy dalillik, ilmiy tahlil, xayol va fantaziyaga bo‘lgan qobiliyat majmuasidir.

Yo‘llari

Mustaqil o‘qib-o‘rganish, doimiy ravishda o‘z ustida ishlash

Pedagogik mahoratni egallash yo‘llari

Mahoratli o‘qituvchilarning  
ilg‘or ish tajribalarini o‘rganish

Qayta tayyorlash va malaka oshirish kurslarida ta’lim olish

Ilmiy anjumanlarda faol ishtirok etish

Respublika va rivojlangan xorijiy mamlakatlarning yetakchi ta’lim muassasalarida ularning ish tajribalarini o‘rganish

O’qituvchi-murabbiyning pedagogik mahoratga ega bo‘lishini ta’minlashda quyidagi yo‘llardan foydalaniladi:

Pedagogik texnikani egallashning asosiy yo‘llari pedagog raxbarligidagi mashgulotlar (pedagogik texnikani o‘rganish) va mustaqil ishlash (kasbiy jihatdan o‘z-o‘zini tarbiyalash)dir. Pedagogik texnika malakalarining individual-shaxsiy tusda ekanligini hisobga olib, pedagogik texnikani egallashda va uni takomillashtirishda kasbiy jixatdan o‘z-o‘zini tarbiyalash, ya’ni talabaning o‘zida mohir pedagog shaxsiy fazilatlarini va kasbiy malakalarini shakllantirishga qaratilgan faoliyat yetakchi rol o‘ynaydi.
Guruh murabbiysi tarbiyaviy ishlarni tashkil qilishda axloq-odob haqidagi bilimlarga ega bo‘lishi kerak. Zero, ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlar jarayonida yoshlarning ma’naviy kadriyatlarini shakllantirishda ota-bobolarimizning axloq-odob haqidagi hikmatli hikoyalari, naql-rivoyatlaridan unumli foydalanishi muhim ahamiyat kasb etadi. 
Talaba-yoshlarni milliy istiqlol g‘oyalari ruhida komil inson sifatida tarbiyalash, ularda istiqlol tafakkurlarini shakllantirish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat, yuksak axloq, huquqiy bilimlarni, maynaviy yetuklikni chuqur egallab, qonunlarimiz ustivorligini tan oladigan, mehnatsevar, tadbirkor, o‘z shaxsiy manfaatlarini jamiyat manfaatlari bilan uyg‘un holda ko‘radigan erkin shaxs sifatida tarbiyalash murabbiylarning eng asosiy vazifasi hisoblanadi. Shuningdek, murabbiylik barcha pedagogik faoliyatlar ichida eng savoblisi hisoblanadi. Agar inson qalbida boshqalarga nisbatan mehr-muruvvat, odamiylik bo‘lar ekan, u doimo o‘zgalarda faqat ijobiy sifatlarni tarbiyalay oladi. Murabbiylarimiz oldida turgan maqsad yoshlarni oliyjanob, bilimli, mustaqillik hoyalariga sadoqatli komil inson qilib tarbiyalashdir. Mana shunday oliyjanob maqsad va niyatning amalga oshiruvchisi, uning yaratuvchisi – murabbiydir. “Murabbiylik soatlari” o‘quv qo‘llanmasining mualliflari Gulbahor Ashurova va Dilorom Adilova murabbiylar uchun quyidagilarni tavsiya etadilar:
•	Eng avvalo har bir tarbiyalanuvchi-talabada shaxsni ko‘ra oling. Yodingizdan chiqmasin, har bir inson o‘zining individualligi, shaxs ekanligi bilan noyob va takrorlanmasdir;
•	Talabalaringizga ko‘proq e’tibor bering, ular orasida o‘zlarining ibratli xulqlari, muomalasi bilan boshqalardan keskin farq qiladiganlari ham borki, ularni yomon ta’sirlardan asrash haqida o‘ylang;
•	Har bir talabangiz tarjimai holini yaxshilab o‘rganib oling, doimo ismini to‘laligicha chiroyli aytib murojaat qiling, vaqti-vaqti bilan uyidagi ota-onasi va yaqinlarini ham surishtirib, ularga ham jonli qiziqishingizni ko‘rsating, bu ishingiz ularni nafaqat sizga yaqinlashtiradi, balki ularda murabbiyga nisbatan ishonch hissini paydo qiladi;
•	Murabbiylik soatlariga tayyorgarliksiz kelmang, har bir uchrashuv predmetli, mavzuli, bahsli muloqotlardan iborat bo‘lsin, uning mavzusini siz birovlardan emas, o‘sha guruhdan oling, ya’ni ularning yoshi, ixtisosligi, qiziqishlari, muayyan davr, yil fasli masalalariga boy mavzulardan suhbatlar uyushtiring;
•	Yodingizda bo‘lsin: murabbiylik soatlari o‘tkazishning shakli hech qachon ma’ruza bo‘lishi mumkin emas, guruhning o‘zi faol ishtirok etgandagina, ular tasavvurlarida biror o‘zgarish hosil qila olasiz;
•	Darslarga muntazam kelmaydigan talabalarning kela olmaslik sabablarini xolisona o‘rganing, agar bu universitetdagi o‘quv-tarbiya ishlarining tashkil etilishiga bog‘liq bo‘lsa, ma’muriyat oldiga qat’iy talablar bilan chiqing, agar bu holat oliygohdan tashqaridagi omillarga bog‘liq bo‘lsa, unda talabaning ota-onasi va yaqinlari bilan hamkorlikda ishlang;
•	Guruh bilan ishlaganda, dekanat va boshqa jamoat tashkilotlari bilan doimo aloqada bo‘lib turing, murabbiylik soatlariga rahbariyatni, taniqli shaxslarni taklif etib turing, bu talabalarda yaxshi taassurot qoldiradi. 
	Guruh bilan ishlaganda  ko‘proq interfaol, innovatsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanib, har bir talabaning shaxsiy ishtirokini ta’minlash, tajriba orqali, ya’ni o‘zi bajarib tushunishiga intilish – muvaffaqiyat garovidir.
	Bugungi kunda yosh mutaxassislarning deyarli barchasi ta’lim tizimining turli bosqichlvrida mehnat qilish bilan birgalikda o‘quvchilar ta’lim olayotgan sinflarda, akademguruhlarida murabbiylik faoliyati bilan ham shug‘ullanishmoqda. Murabbiylik faoliyati bilan shug‘ullanayotgan mutaxassislar oliy ta’lim muassasasida o‘zlariga murabbiy bo‘lgan ustozlardan olgan bilim va tajribalari asosida ish olib bormoqda. Bunday holat murabbiylar faoliyatini yanada yaxshilash, mavjud ijobiy tajribalarni keng yoyish, murabbiylar ishi samaradorligini yanada oshirishga ehtiyoj tug‘diradi. 

_____________________________________

Ashurova G., Adilova D. «Murabbiylik soatlari» -T., 2014, 4 b.

II BOB.   GURUH MURABBIYLARI FAOLIYATINI TASHKIL ETISH VA REJALASHTIRISH

2.1. Guruh  jamoasida  g‘oyaviy - siyosiy va axloqiy tarbiyani tashkil etish 

G‘oyaviy-axloqiy tarbiyaning asosiy maqsadi g‘oyaviy axloqiy jihatdan yetuk va faol yoshlarni tayyorlashdir. Eng muhim vazifalardan esa bu talabalarni axloq talablariga muvofiq takomillashtirishga tomon yo‘naltirishdir. 
Talabalarni g‘oyaviy-siyosiy, ahloqiy jihatdan tarbiyalash, ularda dunyoqarashni shakllantirish asosan darsda hal qilinadi, lekin bu ish guruh murabbiysi faoliyatida alohida o‘rin tutish kerak. Lekin bu muhim masalani hal etishda guruh murabbiysi quyidagi vazifalarni majmuali hal qilish kerak:
•	Talabalarni ma’lum bir darajadagi siyosiy bilimlar, dunyoqarashga doir g‘oya va tushunchalar bilan qurollantirish.
•	Talabalarda fuqarolik hislarini hosil qilish, ya’ni o‘zining mamlakatdagi, xalqi hayotidagi voqealarga aloqador ekanligini anglashiga erishish, vatanparvarlik, baynalmilallik sifatlarini tarbiyalash.
Talabalarni ijtimoiy-siyosiy amaliyotga, ijtimoiy foydali ishlarga, mehnat faoliyatiga faol jalb qilish yo‘li bilan ularda ijtimoiy-siyosiy tajribani barpo etish.
Guruh murabbiysi har bir talaba o‘zini-o‘zi tarbiyalashning maksadini aniqlab olishga yordamlashmog‘i kerak. Buning uchun har bir o‘quvchining ehtiyoj va qiziqish darajasini o‘rganish ularga o‘z ehtiyojlarini jamiyat manfaatlariga, hal etilayotgan ijtimoiy vazifalarga bo‘ysundirishga, o‘z jamoasi sharoitida vujudga kelayotgan ehtiyojlarni ko‘ra olishga va nihoyat ularni hal qilishning aniq shart-sharoiti hamda hakiqiy imkoniyatlarni topa olishga o‘rgatish guruh murabbiysining burchidir. G‘oyaviy axloqiy tarbiya vazifalarini amalga oshirish, o‘quvchilarni g‘oyaviylik, baynalmilallik, vatanparvarlik ruhida tarbiyalash; shaxsning faol mavqeini tarkib toptirish; axborotlar oqimida o‘ziga to‘g‘ri yo‘nalish ola bilishga o‘rgatish; milliy g‘oya uchun kurash jarayonida o‘zining faol harakati bilan ishtirok etishga tayyorgarlik; mehnat faoliyatida g‘oyaviy-axloqiy jihatdan tarbiyalashning ahamiyati tobora ortib bormoqda. 
Guruh murabbiysi talabalarning darsda egallagan g‘oyaviy-siyosiy bilimlarini darsdan tashqaridagi turli tarbiyaviy ishlar vositasida kengaytiradi. Bu ishlar vaqt o‘lchovining chegaralanmaganligi, emotsional ta’sir imkoniyatining kengligi shaxsiy ehtiyojga muvofiqligi tufayli talabalar tomonidan darsdagidan ko‘ra boshqacharoq qabul qilinadi. Bu narsa, ya’ni milliy g‘oyalar har bir kishining xulq-atvorida, har bir jamoa va har bir tashkilotning faoliyatidagi ishlar bilan uzviy bog‘lab olib borilishi lozim. Ana shunga amal qilgan guruh murabbiysi har bir talabani va butun guruh jamoasini faol ijtimoiy ishlarga jalb qiladi, ularda ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan faoliyatda qatnashish ehtiyojini uyg‘otadi, bu esa goyaviy-siyosiy tarbiyaning natijasidir.
Talabalarning o‘zlari gazeta va jurnallardan maqolalar to‘plab, guruh burchagida ko‘rgazmalar tayyorlashi, maxsus gazetalar chiqarishi, axborotlarni o‘zlari mustaqil o‘tkazishlari foydalidir. Yuqori kurslarda bu ishlarning mazmuni, shakli va metodlari yanada murakkablashadi, man-balar hajmi ko‘payadi va ular xalqaro voqealarga doir ma’ruzalar, talabalar anjumanlari, jamoatchilik muhokamalari, munozaralar shaklida o‘tadi.
Siyosiy axborotlar talabalarda siyosiy bilimlarga chuqur qiziqish uyg‘otish, gazeta o‘qish, ichki va tashqi voqealarga doir radioeshittirishlarni va teleko‘rsatuvlarni tinglash va ko‘rish ehtiyojini tarbiyalashi kerak. Guruh murabbiysi bolalarning turli xil voqealar haqidagi o‘zaro   mulohazalardagi noto‘g‘ri fikrlarni tuzatishi, ijtimoiy hayotning muhim voqealarini   ilmiy asosda sharhlab   berishi g‘oyat muhimdir.
O‘zbek xalqi boshqa xalqlardan aynan axloqiy tarbiyasi bilan ajralib turadi. Shuning uchun talaba-yoshlarni jamiyat axloq-odob normalari asosida  tarbiya qilinishi maqsadga muvofiqdir. Ayni vaqtda guruh murabbiysi talabalarning axloqiy shakllanishi, ma’naviy dunyosining tarkib topishi uchun ham g‘amxo‘rlik qiladi. Xalqimiz moddiy farovonligining, madaniy darajasini, ma’naviy dunyosining o‘sib borishi, mamlakatimiz ma’naviy hayotida eng ilg‘or va eng insonparvar ijtimoiy munosabatlar tizimining qaror topganligi guruh murabbiysi amalga oshiradigan axloq tarbiyasining muvaffaqiyatini ta’minlash  garovidir.
Talabalarning axloqiy shakllanishi faoliyat jarayonida ro‘y beradi. Faoliyatni tashkil etish bilan guruh murabbiysi har bir talaba shaxsini g‘oyaviy-axloqiy jihatdan tarkib topishini ta’minlaydi. Talabalarni faoliyatning ma’lum bir turiga jalb qilish aniq maqsadga qaratilishi kerak.
Talabalarni axloq nazariyasiga doir bilimlar bilan qurollantirish va ularni ijtimoiy hayot voqealaridan axloqiy tomonlarni ajrata olishga, axloq meyorlariga muvofiq baholashga o‘rgatish bilan guruh murabbiysi yigit-qizlarning o‘z xulqini axloq meyor va qoidalari nuqtai nazaridan idora qila olishlariga erishadi.
Yoshlar bilan o‘tkaziladigan odob va axloqqa oid suhbatlar ular ishtirok etadigan ijtimoiy foydali va unumli mehnat, turli xil ijod ishlari «Kamolot» tashkiloti faoliyati bilan uzviy bog‘liq tarzda borsagina, ijobiy natija beradi.
Axloqqa oid suhbatlar samaradorligini ta’minlovchi muhim shartlardan biri talabalarning ongi bilan xulqi o‘rtasidagi birlikni ta’minlash hisoblanadi. Axloqiy bilim berishdan maqsad, tashqi ta’sirni ongli harakat bilan bog‘lovchi ichki istakka aylantirishni ta’minlashdir. Bunda u o‘ziga ma’lum bo‘lgan axloq meyoriga rioya qilgan holda to‘g‘ri harakat qilish yo‘lini tanlab olishga o‘rganadi. 
Axloqiy bilim berishda guruh murabbiysi bilan oilaviy hamjihatlik g‘oyat muhim omildir. Shuning uchun yoshlar bilan bir qatorda ota-onalar o‘rtasida ham axloqiy tarbiyaga doir bilimlar tarqatish kerak. Axloqqa oid suhbatlarni bir oyda bir marta o‘tkazgan ma’qul. Har bir suhbatga oldindan tayyorlaniladi. Suhbat vaqti 40-45 minutdan oshmasligi kerak. Navbatdagi suhbatga tayyorgarlik davrida guruh murabbiysi hamda yoshlar turli xil faoliyatda ishtirok etadilar. Mavzu tanlashda guruh murabbiysi mamlakat-ning ijtimoiy hayotida ro‘y berayotgan voqealarga, o‘quv materialining mazmuniga, talabalarning axloq meyoriga doyr   bilimlari darajasiga asoslanadi.
Axloqiy ongni shakllantirishda guruh murabbiysi suhbatlar bilan bir qatorda tushuntirish, ma’ruza, namuna, ibrat kabilardan ham keng foydalaniladi. Ana shu jarayonda u talabaning axloqiy mulohazasini o‘stirishga o‘zining va boshqalarning xulqini axloq meyorlari asosida baholay olishga qaratilgan ishlarga, ularni jalb qilishga alohida e’tibor berish lozim. Odatda, talabalar o‘rtoqlarining, atrofdagi kishilarning xulqidagi ijobiy, salbiy tomonlarni baholay olganlari holda o‘z xulqidagi tomonlarga u qadar e’tibor berishmaydi va ularda o‘z xulqini baholash ancha kech ko‘rina boshlaydi. Mana shuning uchun guruh murabbiysi talabalarni o‘z xulqini axloq meyor va talablari asosida quyi kurslardan boshlaboq baholashga o‘rgata boshlashi maqsadga muvofiqdir.
Guruh murabbiysi axloq tarbiyasini amalga oshirishda har bir talabaning xulqiga, xarakter xislatlariga alohida e’tibor berib borishi kerak. Guruxda pedagogik qarovsiz qolgan, tarbiyasi qiyin bolalar ham uchraydi. Agar bu xil bolalarning    xulqi  o‘z  vaqtida tuzatilmasa,    u jamiyatdagi axloq meyorlariga xilof yo‘nalish kasb etishi ham mumkin. Shuning uchun ham guruh murabbiysi bu xil yoshlarning xulqlaridagi salbiy jihatlarni qancha tez aniqlasa, uni tuzatishga qanchalik tez aralashsa, shuncha yaxshi natijaga erishadi.
Guruh murabbiysining axloqiy tarbiyani amalga oshirishi metodik asosga ega bo‘lsagina samara beradi. Buning mohiyati guruh murabbiysining talabalarni axloqiy rivojlantirishga qay darajada ta’sir qila olishidadir, ya’ni talabaning yoshi, guruhi, shaxsiy xususiyati hisobga olinishi kerak.
Axloqiy mavzular yuzasidan munozaralar o‘tkazish talabalarda axloqiy e’tiqod, qarash va nuqtai nazarni shakllantirishning muxim vazifasi hisoblanadi.
Munozara vaqtida guruh murabbiysi betaraf turishi foydalidir. Munozara oxirida guruh murabbiysi yakun chiqaradi. Munozara uchun yoshlarni to‘lqinlantirayotgan masalalar mavzu bo‘ladi, masalan: «Hayotda o‘z o‘rnini topishning ma’nosini qanday anglaysiz?», «Yashashning ma’nosi va hayotdan maqsad», «Inson qachon baxtli bo‘la oladi?», «Zamonaviy bo‘lishning ma’nosi nimada?».
Guruh murabbiysi har bir mavzuning mazmuniga kiradigan masalalarni aniqlashda talabalarga yordam beradi.
Masalan: «Hayotda o‘z o‘rnini topishning ma’nosini qanday anglaysiz?» mavzusi uchun asos qilib quyidagi masalalarni olish mumkin:
«Hayotda o‘z o‘rnini topish» iborasini qanday tushunasiz?
Qanday orzuni eskirgan deyish mumkin?
Baxt va hayotdan lazzatlanish, ular o‘rtasida farq bormi?
Shaxsiy erkinlikni qanday tushunasiz?
Sizning g‘oyangiz kabi masalalarni tavsiya qilish mumkin.
 «Yashashning  ma’nosi va hayotdagi maqsad» mavzusiga:
1. Hayotning «ma’nosi» va «maqsadi» bir xil tushunchami?
2.  Hayotimiz qo‘ygan qadamimizga qanchalik va qay jihatdan bog‘liq bo‘lish mumkin?
3.  «Qanday yashash kerak», «Nima uchun yashash kerak», bu masalalarning har birini qanday anglash kerak?
4. «Yashashning ma’nosi» va «Baxt» tushunchalari o‘rtasida o‘zaro o‘xshashlik bormi? Bo‘lsa nimada kabi masalalar asos qilib olinishi maqsadga muvofiqdir.
Munozara uchun tavsiya etilayotgan bu mavzular yoshlarning fikrini band qiladigan asosiy mavzular bo‘lib, ulardan qaysi birini tanlash, qanday uyushtirish guruh talabalarining ehtiyojiga, jamoadagi kayfiyat va qiziqishiga bog‘liq. Bu mavzularga kiradigan masalalar hammasi axloq, ma’naviy hayot bilan bog‘liq bo‘lgan bo‘lib, ular yuzasidan yuritiladigan bahslar yordamida talabalar axloqiy bilimga jamiyatdagi odamlar munosabati bilan bog‘liq meyor va qoidalarga oid tushunchalarga ega bo‘ladilar, asta-sekin ularda ishonch va qarashlar tarkib topa boradi.
Guruh murabbiysi faoliyatining mazmuniga kiradigan axloq tarbiyasi faqat yuqoridagilar bilangina hal bo‘la qolmaydi. Axloqiy tarbiyani amalga oshirish murakkab jarayon bo‘lib, asosiy e’tibor talabalarda axloqiy ong, his, tushuncha, mulohaza kabilarga muvofiq axloqiy malaka va odatlarni shakllantirishga qaratilishi kerak.

2.2.Tarbiyaviy ishlarni rejalashtirish va unga qo‘yiladigan pedagogik talablar

Tarbiya jarayonining mazmuni bolalarga beriladigan ma’naviy axloqiy bilimlar tizimi, ishonch, e’tiqod, intizom, xulq-atvorni bir butun holatini tashkil etadi. Mustaqil O‘zbekistoning, istiqlol va istiqboli uchun fidoiylik ko‘rsatuvchi avlodni tarbiyalash mazmuni tamoman o‘zgacha xarakter kasb etmoqda:
-	fuqarolik demokratik jamiyatni barpo etish mohiyatini
anglab oluvchi;
-	vatanini har doim turli oqimlardan himoya etuvchi;
-	diniy bag‘rikenglik va mehr-muravvatli bo‘lish;
-	davlat siyosatini tushunish unga fidoiy bo‘lish;
-	o‘zligini anglash, ajdodlar merosini qadrlash;
-	yuqoridagi komil insonga xos sifatlarni tarbiyalashda;
-	maqsadni aniqligi va uni to‘g‘ri yo‘naltirish madaniyati;
-	tarbiyachi-o‘qituvchi va tarbiyalanuvchini hamkorlik faoliyati;
- o‘zini anglash, mustaqil fikrlovchi e’tiqodligi va ixtiyorlik.
Tarbiyaviy ishlarni rejalashtirishning asosiy omillari:
1.	Vatanga muhabbat va insonparvarlik.
2.	Milliy istiqlol mafkurasini shakllantirish.
3.	Ma’naviy tarbiya (axloq va odob).
4.	Iqtisodiy tarbiya.
5.	Ekologik tarbiya.
6.	Go‘zallik tarbiyasi.
7.	Jismoniy barkamollik (sog‘lom avlod uchun).
8.	Ota-onalar bilan ishlash.
Yuqoridagi omillarni rejalashtirishda tanlanadigan mavzular quyidagi talablarga javob berishi kerak.
1.	Tarbiyaviy tadbirlar rejasi va undagi mavzular davr talabiga javob berishi.
2.	Tanlangan mavzular miliy va umuminsoniy qadriyatlar qamrovida bo‘lishi.
3.	Tarbiyaviy tadbirlar uzviylik qoidasiga amal qilgan bo‘lishi.
4.	Mavzular talabalarning yoshi va bilim saviyasiga mos bo‘lishi.
Tarbiyaviy tadbirlarni rejalashtirishda «Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillari» dasturi, O‘zbekiston Respublikasi «Kamolot ijtimoiy harakati» dasturiga mos qilib olindi.
Tarbiya jarayoni va uning natijasi ishning qay darajada tashkil etilganligi va undan keladigan samaraga bog‘liq. Guruh murabbiysi tarbiya ishini guruh miqyosida hal etishda istiqbolni tasavvur eta olsa, kelajakni ko‘ra bilish mahoratiga ega bo‘lsagina u muvaffaqiyat bilan ishlay oladi.
Demak, hozirgi kunda mehnatni ilmiy asosda tashkil etish davrning muhim talabi bo‘lib qoldi. Shu boisdan ham guruh murabbiysi ishini ilmiy asosda tashkil etishda quyidagi talablarga rioya qilish kerak: o‘z ishida tarbiyaning umumiy maqsadini hisobga olgan holda shu kun uchun muhim bo‘lgan aniq maqsadni belgilash; guruh jamoasining xususiyatidan kelib chiqadigan vazifalarni tushuntirish; tarbiyaning umumiy qonuniyatlari va tamoyillarini, talabalarga ta’sir etishning shakli, metodi, vositalarini hamda ular guruhini idora qilish qoidalari va jamoani rivojlantirish qonunlarini bilish kabilar.
Agar guruh murabbiysi o‘z ishidagi har bir qadamining pedagogik ma’nosini yaxshi bilsa, u talabalar qalbining muhandisiga aylanadi, aks holda esa oddiy bir hunarmand bo‘lib, qoladi xolos.
Buning uchun guruh murabbiysining rejasi:
o‘z mazmuniga ko‘ra g‘oyaviy-siyosiy,. ijtimoiy foydali yo‘nalishga qaratilgan bo‘lishi, ya’ni jamiyatning va boshqalarning foydasiga qaratilgan ishlarga alohida e’tibor berish;
•	tarbiyaning yo‘nalishini, talabalarga ta’sir etish vositalarini maqsadga muvofiq tanlash, ya’ni rejada mo‘ljallanayotgan ishlar nimaga va kimga qaratilganligini aniqlash;
•	rejadagi ishlar aniq, ya’ni umumiy maqsadga bo‘ysundirilgan, bajaruvchilari, vaqti, ish shakli ko‘rsatil-gan bo‘lishi;
•	rejadagi ishlar talabalar kuchiga va yoshi-ga moye kelishi;
•	talabalar qiziqishiga asoslanishi va ehtiyoj-laridan   kelib chiqishi;
•	mo‘ljaldagi ishlarni bajarishda butun ja-moaning va yakka shaxslarning ishtirokini  hisobga olish;
•	bajarilishi lozim bo‘lgan barcha ishlar ol-dindan hammaga ma’lum qilinishi kabi talablarga javob berishi lozim.
Guruh murabbiysining rejasidagi guruhning faoliyatiga oid ishlar bir necha parallel guruh qatnashuvida kuchlarni birlashtirib o‘tkazilishi vaqtni va kuchni tejaydi. Guruh murabbiysi tanlaydigan guruh faoliyati ma’lum bir aniq maqsadga bo‘ysundirilsa, samarali bo‘ladi. Masalan, «Kamolot» tashkilotining tashkil topishi guruh murabbiysining yangi a’zolarining yetakchilik, tashkilotchilik imkoniyatini ta’minlashga, umumjamoa tashkilotida yoshlarning biror ishni bajarish va boshqalarga erishishni uyushtirishga hamda ularni guruhning an’analarini       yaratishga    g‘amxo‘rlik    qilish mahoratiga bog‘liq. Rejada ana shu maqsadga xizmat etadigan aniq ish shakllari aks ettirilishi zarur.
Guruh murabbiysining taqvim rejasi quyidagi chizmada bo‘lishi mumkin. Biz keltirgan bu ish taxminiydir. Ammo har bir guruh murabbiysiga o‘z guruh sharoiti va imkoniyatiga qarab ishini rejalashtirish va tahlil qilishda u namuna bo‘la oladi.
Guruh murabbiysi o‘zi uchun bir haftaga mo‘ljallab reja tuzib olsa yaxshi bo‘ladi. Bunga kundalik ish mazmuni, bajaruvchilar ko‘rsatiladi, haftalik reja qisqa vaqtga mo‘ljallanganligi uchun ham u guruh hayotida, o‘quv yurtida, ijtimoiy hayotda ro‘y beradigan voqea va hodisalarga taso-difiy vujudga kelgan ehtiyoj va zaruriyatlarga muvofiq ishlarni belgilash va tegishli o‘zgartirishlar kiritish uchun qulaylik tug‘diradi.
Bu rejani quyidagi chizmada tuzish mumkin:
1-jadval
Hafta kunining yo‘nalishi va sanasi	Tadbir va uni bajaruvchilar	Tadbirning tahlili va
pedagogik xulosa	
Bu yerda hafta kunning yo‘nalishlari deganda, haftaning har bir kunini ma’lum faoliyatga ajratish ko‘zda tutiladi. Masalan, dushanbani siyosiy maorif uchun; seshanbani matbuot, san’at saroylari ishi uchun, chorshanbani mexanik kuni, yigilishlar uchun, payshanbani san’at bayramlari va tadbirlari, nazorat ishlari o‘tkazish uchun, jumani to‘garaklar va turli mashgulotlar uchun, shanbani guruh soati, ota-onalar yigilishlari, sayohat, uchrashuv, bellashuvlar o‘tkazish uchun, yakshanbani esa dam olish kuni, quvnoqlar starti, sport musobaqalari o‘tkazish bilan bog‘liq faoliyatga ajratish ancha maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bulardan ba’zilari guruxda, ba’zilari o‘quv yurti miqyosida o‘tadi.
Guruh murabbiysi o‘z talabalari bilan o‘tkaziladigan har bir tadbiri uchun alohida reja tuzish ham tavsiya etiladi. Qat’iy dastur va darsliklari bo‘lgan har bir minutlik dars o‘zining barcha bo‘limlari va minutlarigacha hisobga olinib, dasturlashtiriladi-yu, lekin negadir tarbiyaviy ishlar tajribasida ma’lum mavzudagi axborot soatlar, bahslar, majlis, siyosiy axborot kabilar ko‘pincha hech qanday dastursiz, rejasiz o‘tkaziladi va bunday hollarni har qadamda uchratishimiz mumkin. Aslida esa tarbiyaviy tadbirning rejasini ishlab chiqish dars rejasidan ko‘ra murakkabrokdir. Bu xildagi reja uchun qo‘yiladigan talablar oldindan betafsil aniqlanib, uning mazmuni o‘ylab chiqilsagina samarador tarbiyaviy  tomoni yuqori bo‘ladi.
Bu reja va konspektda quyidagi bo‘limlar bo‘lishi va har bir bo‘limlar yuzasidan tegishli tayyorgarlik ishlari olib borilishi kerak:
1.   Ishning shakli va mazmuni.
2.   Tarbiyaviy maqsad, shu ishda hal qilinadigan vazifa.
3.   O‘tkazish vaqti, kuni,   soati.
4.    Tanlab olingan tadbir shakli, o‘tadigan joyi.
5.    Tadbirning dasturi.
6.    Tayyorgarlik davrida qilinadigan ishlarning turi, yo‘nalishi.
7.    Kerak bo‘ladigan jihozlarni, bezaklarni tayyorlash.
8.    Guruh murabbiysining ushbu ishdagi ishtiroki va mavqei.
9.    Ishning natijasini tahlil qilib, kamchiliklarni belgilash.

2.3. Guruh jamoasini tashkil etish va tarbiyalashga 
qo‘yilgan talablar

Hozirgi davrda o‘quv muassasalar va ulardagi o‘quv, tarbiya jamoa oldida juda katta ijtimoiy ahamiyatga molik vazifalar qo‘yilmokda.
Oliy o‘quv yurti yosh avlodning dunyoqarashini tarkib toptirishi, ularni g‘oyaviy va siyosiy jihatdan chiniqtirishi, yuksak axloqiy fazilatga ega qilishi, mehnatga va ongli kasb tanlashga tayyorlashi lozim. Bu vazifalarni hal qilishda guruh murabbiysi muhim rol o‘ynaydi. Chunki u bir guruh sharoitida tarbiyaviy vazifalarni amalga oshirishga qaratilgan ishlarni tashkil etadi va boshqaradi. Guruh murabbiysining ko‘p qirrali vazifasi va funksiyalari «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonun va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da, «O‘quv yurti ichki Nizomlari»da bayon qilingan bo‘lib, unda o‘qituvchilarga, ota-onalarga va guruh rahbarlariga tavsiyalar berilgan; aqliy, axloqiy, mehnat, estetik va jismoniy tarbiyaning vazifasi va mazmuni guruhlarga nisbatan moslashtirilgan.
Ana shunga ko‘ra, guruh murabbiysi quyidagi vazifalarni bajaradi:
1. O‘ziga yuklatilgan guruhda tarbiyaviy ishlarni amalga oshiradi.
Bu vazifani bajarishda u dars berayotgan turli fan o‘qituvchilari bilan yaqin hamkorliqda va ularga suyangan holda o‘quvchilarda dunyoqarash asoslarini shakllantiradi, axloq tarbiyasini amalga oshiradi. «Kamolot» tashkiloti hamkorligida, muntazam suratda ularga tayanib va kundalik ishda yordam uyushtirib talabalar bilan darsdan tashqaridagi xilma-xil   ishlarni   tashkil   etadi   va   guruh   jamoasini mustahkamlaydi.
2. Guruh murabbiysining diqqat markazida talabalarning yuqori darajada o‘zlashtirishini ta’minlash masalasi turadi. Buning uchun u har bir talabaning kundalik o‘zlashtirishidan voqif bo‘lib turadi, orqada qolayotganlarga o‘z vaqtida kechiktirmay yordam uyushtiradi.
3. Guruhdagi talabalarning o‘z-o‘zini boshqarish ishlarini yo‘naltiradi, ular ishtirokida guruh jamoasining ijtimoiy foydali ishlardagi ishtirokini ta’min etadi, o‘quv yurti miqyosida uyushtirilayotgan muhim tadbirlarda o‘z guruhining faol qatnashishini ta’minlaydi.
4.    Guruh talabalarining ota-onalari, korxonalar va muassasalardagi, turar joylardagi oila va o‘quv yurtiga yordam beruvchi homiy mahallalar bilan yaqin aloqa o‘rnatadi.
5.  Guruh murabbiysi shu guruhda dars berayotgan barcha fan o‘qituvchilari o‘rtasida, o‘kuv yurti bilan oila o‘rtasida talabalarga nisbatan yagona talablar o‘rnatilishiga erishadi, ota-onalarga pedagogik bilimlar tarqatib, oila bilan o‘quv yurti o‘rgasidagi aloqani mustahkamlaydi.
6.   Guruh murabbiysi o‘z guruhidagi turli hujjatlarning: guruh jurnali, o‘zlashtirish monitoringi, talabalarning reyting daftarchasi, shaxsiy hujjatlari, turli xil reja va hisobotlarni yuritadi.
Ko‘rinib turibdiki, vazifa keng va murakkab, ularni muvaffaqiyatli hal qilish guruh murabbiysining shaxsiy sifatlariga ham bog‘likdir. Guruh murabbiysining shaxsiy sifatlariga qo‘yiladigan talablar o‘qituvchiga qo‘yiladigan talablardan farq qilmaydi. Lekin guruh murabbiysi asosiy tarbiyachi, bolalar ma’naviy jihatidan andoza oladigan shaxs bo‘lganligi uchun ham bu talablar uning shaxsiy fazilatiga aylanib ketishi bilan tarbiyada alohida o‘rin egallaydi.
Tarbiyaviy ishlarning sifat va samaradorligi, avvalo tarbiyachining g‘oyaviy ishonchiga va siyosiy ongining darajasiga bog‘liq.
Guruh murabbiysi o‘zining g‘oyaviy-siyosiy ongini oshiradi. Bu guruh murabbiysiga bolalarni onglilik ruhida tarbiyalashga, ular orasiga begona ideologiya va yomon xulqning kirib borishiga qarshi kurasha olish imkoniyatini bera oladi. 
Guruh murabbiysining axloqiy obro‘si g‘oyat darajada yuqori bo‘lishi ham bu o‘rinda muhimdir. Guruh murabbiysi ana shundagina tarbiyaviy ta’sir kuchiga ega bo‘ladi. Tarbiyachining shaxsiy fazilatlari, ma’naviy qiyofasi talabalar ongining va xulqining shakllanishida katta ta’sir ko‘rsatadi. 
Guruh murabbiysi uchun kasbiy mapaka va ko‘nikmalarga ega bo‘lishning o‘zi yetarli emas. O‘z tarbiyaviy faoliyatida yuksak darajadagi fuqarolik fazilatlari, intizomi va odamiyligi, axloqiy sifatlari bilan ham ta’sir o‘tkazadi. Chunki tarbiyachilik talanti juda ko‘p sifatlarni chuqur bilish, keng fikr doirasi, ishga jon dildan ko‘ngil qo‘yish, bolalarga bo‘lgan cheksiz muhabbat, muomalada nazokatlilik, qalb yoshligi, aql va odoblilik namunasi, vazminlik va kamtarlik kabi fazilatlarning bo‘lishini taqozo qiladi. Bunda yana tarbiyachilik texnikasi qo‘shilsa, ishda muvaffaqiyat ta’minlanishi tabiiydir. Tarbiyachilik texnikasi guruh murabbiysining asosiy qurolidir.
Guruh murabbiysidan madaniyat darajasining kengligi, pedagogik odob talablariga rioya qilish, har bir talaba shaxsini inson sifatida hurmat qilish bilan unga nisbatan talabchanlikni unutmaslik, tashkilotchilik malakalariga ega bo‘lish, o‘z malakasini tinimsiz oshirib borish bilan ishga ijodiy yondashish talab qilinadi. Muhimi shundaki, guruh murabbiysining o‘zi bolalarda tarbiyalamoqchi bo‘lgan g‘oyaviy-axloqiy g‘oyaga mos bo‘lishi kerak. Talabalarning oldiga qo‘yilayotgan talablar tarbiyachining o‘zida namoyon bo‘lmasligi tarbiyadagi og‘ir nuqtalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Guruh murabbiysining maxsus kasbiy va ijtimoiy vazifalariga odilona baho beruvchi xolis hakam - tarbiyalanuvchilar. Avvalo, guruh murabbiysi amaliy faoliyatining faqat yarmi tarbiya texnologiyasiga asoslanganligini nazarda tutish kerak. Uning ikkinchi yarimi - bu san’at. Shu tufayli guruh murabbiysiga qo‘yiladigan dastlabki talab shuki, unda pedagogik qobiliyat mavjud bo‘lishi kerak. Guruh murabbiysining qobiliyati - talabalar bilan ishlashga ishtiyoq, bolalarga nisbatan muhabbat, ular bilan bo‘lgan munosabatdan mamnun bo‘lish va hokazolardir. Qobiliyat faoliyat jarayonida paydo bo‘ladi va rivojlanadi. Qobiliyat uddaburonlikdan farq qiladi. Malaka va uddaburonlik mashq, o‘qish natijasi hisoblansa. Qobiliyatning rivojlanishi uchun esa yana iste’dod, layoqat va zehn, ya’ni inson asab tizimida anatomo-fiziologik xususiyat bo‘lishi ham zarur.
Tarbiyaviy faoliyatning samarali bo‘lishi uchun guruh murabbiysida qobiliyatning quyidagi turlari mavjud bo‘lmog‘i va tarbiyalab yetishtirilmog‘i lozim:
•	tashkiliy - guruh murabbiysining o‘quvchilarni jipslashtirish, ularni band qilish, vazifalar bo‘lib berish, ishni rejalashtirish, qilingan ishlarni jamlash mahoratiga namoyon bo‘ladi;
•	didaktiga oid - o‘rganishga bo‘lgan qiziqish hamda ma’naviy, hissiy istaklarni ragbatlantirish, o‘kuv bilimini orttirish, faollashtirish mahoratida namoyon bo‘ladi;
•	perseptiv - tarbiyalanuvchilarning ma’naviy dunyosiga singib, ularning emotsional holatini baholash, ruhiy xususiyatlarini aniqlash mahoratida namoyon bo‘ladi;
•	suggestiv - o‘quvchilarga emotsional ta’sir ko‘rsatishda namoyon bo‘ladi;
•	kelajakni ko‘ra bilish - o‘z harakatlarning oqibatini ko‘ra bilishda, o‘quvchilarda qanday fazilatlarni ro‘yobga chiqarish lozimligini oldindan ayta olish mahoratida namoyon bo‘ladi;
•	tadqiqiy - pedagogik vaziyatlar va jarayonlarni o‘rganish va obyektiv baholash mahoratida namoyon bo‘ladi.
Guruh murabbiysining faol jamoatchi sifatida hamisha namuna ko‘rsatishi muhim ahamiyatga ega. Ayni vaqtda u kommunikativ (kattalar bilan ham, kichiklar bilan ham tez aloqa o‘rnata olish) qobiliyatga ega bo‘lishi, ro‘y berayotgan fakt va hodisalarni faqat pedagogik qoidalarga bog‘lab baholashgina emas, balki ro‘y berish sababiga qarab hukm ham chiqarishi, pedagogik optimizmga, ijod qilish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. Guruh murabbiysining eng muhim fazilati - odamlar bilan tezda til topa olishi, ko‘pchilikka qo‘shila bilish, ulfatjonlik, dilkashlik bo‘lib, bu undagi muomala madaniyatining yuksakligini ifodalaydi. Chunki uning hamisha odamlar bilan muomala qilishiga, ular bilan ishlashiga to‘g‘ri keladi. Hozirgi sharoitdan kelib chiqqan holda o‘quv-tarbiya jarayonida qulay munosabatlar yaratish uchun kasbiy jihatdan ahamiyatli asoslar bo‘luvchi guruh murabbiysining insoniy xislatlari muhim ahamiyatga ega bo‘lmoqda.
Guruh murabbiysi uchun juda muhim xislat - insonparvarlik, ya’ni o‘sayotgan insonga oliy qadriyat kabi munosabat qilish lozim. Insoniy munosabatlar o‘quvchiga nisbatan xayrixoxlik, unga yordam berish, ularning fikriga quloq solmoq, uning o‘quvchilik faoliyati yuksak talabchanlikdan iborat.
Guruh murabbiysi doimo faol, ijodkor shaxsdir. U talabalarning kundalik hayotini uyushtiruvchi hamdir. O‘quvchilarda qiziqish uyg‘otish, ularni o‘zi bilan yetaklash faqat yuksak irodali insonning qo‘lidan keladi. Auditoriya, o‘quvchilar jamoasi kabi murakkab organizmlarga pedagogik rahbarlik qilishi guruh murabbiysidan topqir, zehni o‘tkir, har qanday vaziyatni mustaqil yechishga doim tayyor bo‘lishligini talab qiladi. Unga kasbiy jihatdan kerakli xislatlardan biri - sabr-toqat va dadillikdir. O‘qituvchining birdan sarosimaga tushgani, o‘z nochorligini talabalar sezmasligi lozim. Shuni hamisha esda tutish kerakki, guruh murabbiysi o‘z harakati va axloqini nazorat qilish, hech qachon arzimagan narsalarga asabiylashmasligi kerak.
Muvaffaqiyatli faoliyat yuritishning birinchi sharti - bu guruh murabbiysining talabchanligi. Dastlab talabni u o‘ziga qo‘yishi kerak, chunki o‘zingda bo‘lmaganni o‘zgadan talab qila olmaysan. Talabchanligi bilan birga oqilona tarbiyachi ham bo‘lishi lozim. Pedagogik jarayonlarda yuz berib turadigan keskinliklarni bartaraf etish uchun tarbiyachiga hazil-mutoyiba tuygusi yordam beradi. Uning ko‘lamida tayyor hazil, maqol, yaxshi, do‘stona piching - ijobiy emotsional holat yaratishga imkon berib, o‘quvchilarni o‘ziga jalb qildiradi.
Shaxs axloqini xarakterlaydigan belgilardan biri – mas’uliyatdir. Guruh murabbiysining mas’uliyati tarbiyachining faoliyati va ta’lim-tarbiya jarayonining aniq vazifalarini ham o‘z ichiga oladi. Tarbiyachi zimmasiga bolaning shaxs sifatida har tomonlama kamol toptirish mas’uliyati yuklanadi. U talabaga chukur nazariy bilim berishi, uni hayotga, mehnatga tayyorlashi lozim. Shu bilan birga, u o‘quvchidagi mavjud layoqat va qobiliyatni o‘z vaqtida payqab, individual munosabatda bo‘lishi, unda  mavjud bo‘lgan ijobiy axloqiy sifatlarni avaylab o‘stirishi darkor.
Guruh murabbiysi o‘quv yurtidagi eng malakali murabbiy hisoblanib, u bajaradigan mehnatning o‘lchovi, chegarasi yo‘q. Shu bilan bir qatorda, u beg‘araz, xolis va tamasiz shaxs bo‘lib, jamoachilik asosida ishlaydi. Guruh murabbiysi pedagoglar, ota-onalar va o‘quvchilarni o‘zaro bog‘lovchi shaxs sifatida barcha tomonlarning nuqtai nazarini hisobga olishi, harakatlarni bir markazga birlashtirishi, o‘zaro aloqalarning to‘g‘ri bo‘lishiga ta’sir o‘tkazishi va ayni vaqtda o‘zining mavqeini aniq taminlay olishi kerak.
Shunday qilib, pedagogik odobga ega bo‘lgan guruh murabbiysi talabalar orasida obro‘ qozonadi. Ustoz qanchalik obro‘ qozonsa, ta’lim va tarbiya mohiyatan shunchalik muvaffaqiyatli bo‘ladi va aksincha, tarbiyachining sha’ni qanchalik past bo‘lsa, uning ta’siri shuncha bo‘sh va talabalarni voyaga yetkazish jarayoni ham shuncha zaif bo‘ladi.
Yuqorida aytib o‘tilgan fazilatlar guruh murabbiysining tarbiyaviy ishlari samarasini oshirishda va uning muvaffaqiyatini ta’minlashga ega bo‘ladi.

2.4. Guruh murabbiysining shaxc va jamoani o‘rganishi va
tarbiyaviy ishlarni rejalashtirishi

Guruh murabbiysining muhim vazifalaridan biri - bu talabaning o‘qishga bo‘lgan havasi, e’tiqodi va bilim qobiliyatini rivojlantirish, kasb-hunarga bo‘lgan layoqatini, yosh va ruhiy xususiyatlar asosida rivojlantirish, har bir talabaning kelajak hayotiy rejalarini amalga oshirish, talabalarning salomatligini muhofaza qilishdan iborat. Faollarga ishonish, ularning gupyx jamoasi orasida obro‘sini ko‘tarish, o‘z vaqtida ularga tegishli yordam ko‘rsatish guruh murabbiysining bevosita asosiy vazifasidir.

Guruh murabbiysining talabalarni o‘rganish metodikasi

Talabalarga tarbiyaviy ta’sir etuvchi omillar

Talabalarni tarbiyalashda ularning talablari

Talabalarga individual munosabatda bo‘lish

Tarbiyaviy ishlarni to‘g‘ri tashkil etish metodikasi

Guruh murabbiysining talabalarni o‘rganish metodikasi quyidagi chizmada ko‘rsatiladi:

Guruh jamoasini tashkil etish va tarbiyalash jarayonida guruh murabbiysining tashkilotchilik funksiyasi juda katta ahamiyatga egadir. «Tashkilotchilik» tushunchasining o‘zi keng ma’noga ega. Maxsus bir maqsadni ko‘zlab u yoki bu ishni, tadbiriy choralarni tashkil etish guruh murabbiysidan yuqori malaka va maxsus mahoratni talab qiladi. 
Tashkilotchilik funksiyasi bir nechta jihatlarga bog‘likdir:
•	O‘tgan ishlarni tahlil qilish, uning muvaffaqiyati yoki muvaffaqiyatsizligi sabablarini belgilab olish.
•	B. Guruxda o‘tkaziladigan barcha ishlar tarbiyaviy xarak-terga ega bo‘lib, ma’lum maqsadni ko‘zlab o‘tkazilishi va guruh murabbiysi turli tarbiyaviy ishlarni o‘tkazishda oldin shu ishning modelini tuza bilishi lozim.
•	Guruh murabbiysi oldiga qo‘yilgan maqsadga erishish uchun o‘z oldiga aniq vazifa ko‘ya bilishi lozim.
•	Guruh murabbiysi har bir tarbiyaviy choralarni amalga oshirishda o‘qituvchi va talabalarning qobiliyatlariga qarab, vazifalarni taqsimlash, ma’lum reja asosida tarbiyaviy tadbirlarni o‘tkazish o‘rni, vaqti, soati, javobgar shaxslar va tizimliligini aniqlash lozim.
•	Ma’lum tarbiyaviy ishlarda mutaxassislarni joy-joyiga qo‘yish, vazifalarni to‘g‘ri taqsimlash, ishga boshqa o‘qituvchilarni, ota-onalar, talabalar, otalik tashkilotlari va ish obyektini aniqlash lozim.
Guruh murabbiysining jamoani tashkil qilish bo‘yicha asosiy faoliyati:
1.   Har bir talabani shaxs sifatida o‘rganish.
2.   Talabalarni guruhda tarbiyalashni tashkil etish.
3. Talabalarning bilim-tarbiyasini oshirish va ularning tartib-intizomini mustahkamlash.
4.   Guruxda darsdan tashqari ishlarni tashkil etish va o‘tkazish.
5. Fan o‘qituvchilarining tarbiyaviy ishlarini birlashtirish (koordinatsiyalash).
6.   Talabalarning ota-onalari bilan ishlash.
Guruh murabbiysi fan o‘qituvchilarining ishlariga nisbatan tarbiyaning ko‘p qirrali muhim vazifalarini bajaradi. Shuning uchun uning oldiga juda katta pedagogik va psixologik talablar qo‘yilgan, bu talablar tarbiyaviy ishlarni yuqori darajaga ko‘tarishda muhim rol o‘ynaydi.
Yuqoridagi aytilgan fikrlarga asoslanib, guruh murabbiysining jamoani birlashtirish bo‘yicha vazifalarini aniq tarzda ko‘rsatishni zarur deb bildik.
Guruh murabbiysining vazifalari:
1.   Talabalarning anatomik, fiziologik va psixologik xususiyatlarini o‘rganish.
2.   Talabalarning kundalik davomati, odob xulqi va jamoat ishlariga qatnashishini tekshirib borish.
3. Talabalarning rejimga rioya qilishlari va uyga berilgan vazifalarni tayyorlab borishlarini kuzatish.
4.   Guruxda ishlaydigan fan o‘qituvchilari bilan majlislar o‘tkazish.
5.   Darsda talabalar davomatini ta’minlash, guruxdagi va o‘quv yurtida navbatchilikni tashkil etish, xonani jihozlash, xonadagi o‘quv asboblarini saqlashga o‘rgatish, talabalar bilan suhbatlar o‘tkazish.
6.   Guruh majlislarini tizimli o‘tkazish.
7. «Kamolot» tashkiloti bilan ish rejalariga muvofiq darsdan tashqari ishlarni tashkil etish.
8.   Talabalar bilan darsdan tashqari o‘qish va anjumanlarni o‘tkazish.
9.   Guruh talabalari bilan sport, harbiy vatanparvarlik tarbiyasi borasida tadbiriy choralar ko‘rish, talabalar sog‘lig‘ini muntazam nazorat qilish, jismoniy tarbiya o‘qituvchilari, harbiy ta’lim o‘qituvchilari bilan doimiy muomalada bo‘lish.
10. Talabalarni rag‘batlantirish va zarur vaqtlarda ularga nisbatan chora ko‘rish.
11. Talabalarning ota-onalari yig‘ilishlarini doimiy o‘tkazish, ular  bilan tarbiya borasida doimiy muomalada bo‘lish va individual suhbatlar o‘tkazish.
12. Talabalar turar joylarida reja asosida ma’naviy-ma’rifiy, tarbiyaviy tadbirlarni muntazam o‘tkazish.

III BOB. GURUH MURABBIYSINING TARBIYAVIY ISH REJASI.

3.1. Guruh jamoasini o‘rganishnning namunaviy dasturi

Guruh murabbiysi ishini rejalashtirishda oliy ta’lim muassasasi umumiy ish rejasidan kelib chiqib, aniq guruh rejasini tuzishda parallel guruhlarda ko‘riladigan chora-tadbirlarni hisobga olish juda muhimdir.
Ta’lim muassasasining tarbiyaviy ish rejasi o‘quv yilining boshida Ilmiy kengash yig‘ilishida tasdiqlanib olinadi. Har bir guruh murabbiysi o‘z guruhi tarbiyaviy ish rejasini ta’lim muassasasi tarbiyaviy ish rejasida ko‘rsatilgan chora-tadbirlarni o‘z guruhida taalluqli bo‘lgan qismlarini kiritib reja tuzadi.
1. Talabalar to‘g‘risida umumiy malumot:
• talaba qayerda yashaydi;
• ota-onasini kasbi va ish joyi;
• oila a’zolari va ularni moddiy ta’minlanganligi;
• oilada ota-onasining o‘zaro munosabati;
• talaba rejimi;
• oilaning xo‘jalik ishlarida talabaning ishtiroki;
• talabaning hayotida eng muhim voqealar;
• talaba sog‘ligi to‘g‘risida ma’lumot.
2. Yoshlar taraqqiyotining umumiy holati:
• umumiy taraqqiyot (nutq madaniyati, dunyoqarash, xarakteri, kino, teatr, muzey, stadionlarga borish);
• o‘qishga bo‘lgan munosabati;
• talabaning davomati;
• talabaning jismoniy mexnatga munosabati;
• talabaning intizomi, xulqi, tirishqoqligi;
• talabaning qiziqishi (o‘qishga, sportga).	
3. Talabaning jamoat ishlariga ishtiroki:
• guruhning jamoat hayotida ishtirok qilish;
• jamoat ishlarining bajarilishi xususiyati;
• talabaning guruhda obro‘yi va mavqei.
4. Talaba shaxsining asosiy xususiyatlari:
• jamoatchilik, dunyoqarash;
•  talabaning madaniy sifatlari, Vatanni sevish, do‘stlik, insoniylik, baynalmilallik;
• irodalik xarakteri va xususiyatlari (maqsadi bo‘lish, faollik, botirlik, tashkilotchilik, mustaqillik, intizomlilik, mardlik, kamtarlik va hokazo);
• talaba mijozining xususiyatlari va uning ruhiy jarayoni (nutq, diqqat, xotira, xayol, ruhiy holatlar).

5.  Talabani o‘rganish asosida guruh murabbiysi quyidagi chora-tadbirlarni tuzadi:
•    talabalarni qaysi sifatlarini tarbiyalab rivojlantirish lozim;
•  talaba axloqidagi kamchiliklarni bartaraf qilish uchun nimalar qilish kerak.
Guruh murabbiysining ish rejasi, odatda, bir o‘kuv yili uchun yarim yillik yoki choraklik muddatlariga mo‘ljallanib, ta’lim muassasasi rahbari tomonidan tasdiqlanadi. Tarbiyaviy ish rejalarini esa qisqa muddatlarga tuzish maqsadga muvofiqdir.
Guruh murabbiysining tarbiyaviy ish rejasi o‘quv yurtining muhim hujjati hisoblanadi. Guruh tarbiyaviy ish rejasini tuzish va uni amalga oshirishda guruh murabbiysi ma’muriyat va ta’lim muassasasi oldida javobgar shaxsdir.
Guruh murabbiysining Nizomida uqtirib ko‘rsatilganidek, gurux murabbiysi, albatta, yarim yillik, bir choralik tarbiyaviy reja asosida ish olib borishi kerak. Tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, tarbiyaviy ish rejalari choraklik yoki yarim yillikni tartibli olib borish mas’uliyatli ish bo‘lib, u guruh talabalari va faollarning orasida muhokama qilinishi lozim.

3.2. Guruh jamoasi bilan ishlash va unga rahbarlik qilish

Guruh murabbiysi o‘z guruhidagi talabalarning bevosita ta’lim-tarbiya jarayoni, ya’ni darslar davomida hamda darsdan keyingi faoliyatini nazorat qilishga mas’uldirlar. Guruhdagi barcha talabalarni qobiliyatiga qarab, to‘garaklarga jalb etish kerak. Guruxdagi talabalarning soni nechta bo‘lishidan qati nazar, ularga axborot soati daftarini tuttirish kerak. Haftada bir marta o‘tkaziladigan axborot soatlarini to‘g‘ri tashkil etib, unga haqqoniy yondashish shartdir. Tarbiyachi qanday sharoitda ishlamasin, u qanday guruxda ishlashidan qati nazar, talaba shaxsini kamol toptirishi kerak. Guruh rahbarligi, odatda, guruhni va alohida har qaysi talabani o‘rganishdan boshlanadi. Ma’naviyati boy bo‘lgan guruh murabbiysi talabalar bilan alohida - alohida ishlashni amalga oshirishi, talabalarga o‘z ta’siri, metodlarini mohirlik bilan qo‘llashi kerak.
Agar guruh murabbiysi talabalar faolligini yanada oshirishga harakat qilsa, ota-onalar bilan aloqani mustahkamlashi lozim bo‘ladi. Qaysiki guruh murabbiysi ota-ona bilan yaqindan aloqada bo‘lsa, uning guruhidagi talabalarining faolligi oshadi.
O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni talabalar, ota-onalar o‘rtasida o‘rganib ishlab chiqilishi kerak. O‘quv maskanida ta’lim mazmunini takomillashtirish, ta’lim metodlarini yangilash borasida ko‘p ishlar qilindi va qilinmoqda. Tarbiyachi talabalarda bilim olishga bo‘lgan ishtiyoq va ehtiyojini uyg‘otishga harakat qiladi. Agar guruh murabbiysi o‘z guruhidagi talabalar o‘rtasida hurmat qozona olsa, talabani fikrlashga o‘rgatsin.
O‘quv maskanida olib boriladigan tarbiyaviy ishlarga to‘g‘ri va bevosita guruxda o‘zlashtirishni ko‘tarishga ta’sir etadi. Guruh murabbiysi talabalar bilan hamkorlikda tarbiyalanuvchilarni o‘qishga ongli munosabatda bo‘lishga o‘rgatadi, talabalarning o‘qishini nazorat qiladi. Darslarga kiradi,    kuzatadi va o‘z guruhidagi talabalar bilan birgalikda guruhda o‘quv  ishlari sifatini oshirish chora-tadbirlarini belgilaydi. Guruh xonasining   jihozi va ko‘rinishi talabalarning estetik tarbiyasiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun talabalarga guruh burchagini qanday jihozlash  kerakligini aytib berish  kerak.  Guruh murabbiysi ko‘rgazmali qurollardan samarali foydalanish, talabalarning darsdan   bo‘sh   vaqtlaridan   foydalanish,   tarbiyalanuvchilar ijodiy   qobiliyatlarini   o‘strishda,   ularni   har   tomonlama kamol toptirishga yordam beradi.  Darsdan bo‘sh vaqtlarida talabalarning jamoat topshiriqlarini, to‘garaklarda ishtirok etishini nazorat qilish kerak.
Tarbiyalanuvchilarni sevish va hurmat qilish tarbiyaviy ish samaradorligini oshirishning zarur shartidir. Agar pedagog tarbiyalanuvchilarni sevmasa, u tarbiyalanuvchilarning haqiqiy tarbiyachisi, murabbiysi bo‘la olmaydi.

3.3.Guruh murabbiysining oila va jamoatchilik hamkorligida 
 olib boradigan pedagogik faoliyati

O‘quv yurtining oila va keng jamoatchilik bilan aloqasi guruh murabbiysi orqali amalga oshiriladi. Guruh murabbiysi ota-onalar bilan olib boradigan ishlarida quyidagi vazifalarni hal qiladi:
1.  Ota-onalar bilan yaqindan aloqa o‘rnatadi va aloqani doimo mustahkamlab boradi.
2.   Talabaga nisbatan o‘quv yurtining va oilaning yagona talablar qo‘yishga erishadi.
3.   Guruh ota-onalar jamoasini tashkil etib, ularning guruhdagi tarbiyaviy ishlariga faol qatnashishlarini ta’minlaydi.
4.  Ota-onalar o‘rtasida pedagogik bilimlarni tarqatadi va ularning pedagogik madaniyatini yuqori darajaga ko‘taradi.
5.  Guruhga otaliq qilayotgan tashkilotlar, oila va o‘quv yurtiga yordam beruvchi tashkilotlar bilan aloqa o‘rnatadi va ularni guruhdagi tarbiyaviy ishlarga jalb qiladi.
Guruh murabbiysining talabani yaxshi tarbiyalashdagi oila va jamoatchilik bilan hamkorligining muvaffaqiyati ularning bola bilan qilayotgan ishlari haqida bir-birlariga qanchalik ko‘p, aniq va muntazam xabar berib turishlariga bog‘liq. Ana shu maqsadda guruh murabbiysi oilaga bir qator tizimli axborotlar berib turishi kerak:
-   Talabaning o‘quv mehnatiga tavsifnoma, o‘qishdagi muvaffaqiyati va muvaffaqiyatsizligi, ularning sabablari, olayotgan baholari.
-  Talabaning ijtimoiy faolligi haqida axborotlar, talabaning jamoa hayotidagi ishtiroki nimalardan iborat ekanligi, jamoat topshiriqlari va vazifalarning bor-yo‘qligi sababi, ularga o‘zining munosabati.
-   Talabaning o‘z o‘rtoqlari, o‘qituvchilari bilan munosabatida vujudga kelgan holatlarning xarakteri, o‘quv yurtidagi munosabatlarning doirasi.
-  Talabaning ayrim hatti-harakatlarini tahlil qilib, ularga pedagogik izohlar berish. Oilaga talaba tarbiyasi haqida maslahat va tavsiyalar. Oila ham o‘z navbatida farzandi haqida o‘z mulohazalari, kuzatishlari yuzasidan guruh murabbiysiga quyidagi mazmunda ma’lum axborotlar berib borishi mumkin:
-    Farzandi uyga berilgan vazifalarni qanday bajaradi, unga sarflaydigan vaqti, dars tayyorlash tartibi, mustaqillik darajasi.
-    Belgilangan kun tartibining talaba tomonidan bajarilishi.
-    Talabaning o‘quv yurta haqidagi hikoyalari, taassurotlari, gaplari, guruh hayotidagi turli voqealarga baholari.
-    Ota-onaning ayrim o‘qituvchilardan, guruh murabbiysidan, o‘quv yurti rahbarlaridan iltimoslari va takliflari.
Guruh murabbiysi bilan oila o‘rtasidagi bu xildagi o‘zaro xabarlashuvlar talabani to‘la o‘rganishga, ta’lim va tarbiyada shu talaba uchun eng maqbul tarbiya va ta’sir vositasini topishga yordam beradi. Guruh murabbiysi o‘z kuzatishlari, oiladan olgan axborotlari natijasini kundalikka yozib borsa, undagi to‘plangan ma’lumotlarni vaqti-vaqtida o‘rganish bilan shularga asoslanib, tegishli xulosalar chiqarsa, bola xulqini va fazilatlarini yaxshilash yo‘llari, keyingi rejalarni belgilasa, erishilgan darajani hisobga olib yangi pedagogik talablar qo‘yilsa, tarbiya albatta, samarali natija beradi.
Guruh murabbiysining tajribasida ota-onalar yig‘ilishlari keng tarqalgan va qaror topgan ish shaklidir. Bu yig‘ilishlar guruh ota-onalar jamoasining yuqori organi sifatida o‘z qarorlari bilan guruhdagi, oiladagi va turar joylardagi amalga oshiriladigan tarbiyaviy ishlarning vazifasini va yo‘nalishini belgilab beradi.
Guruh ota-onalar yig‘ilishlarining bir necha xili mavjud: guruhdagi tashkiliy ishlar bilan bog‘liq hamda ota-onalarga pedagogik ma’lumot berishga bag‘ishlangan yig‘ilishlar, shuningdek, munozara shaklidagi va yarim yillik yoki yil yakuniga bag‘ishlangan yig‘ilishlar ham mavjud. Bu yig‘ilish-larning har biri aniq maqsad, tayyorlash va o‘tkazish tartibiga ega.
Tashkiliy masalalar bilan bog‘liq guruh ota-onalari yig‘ilishida, odatda, ota-onalar guruhi saylanadi, ish rejalari tasdiqlanadi, ota-onalar o‘rtasidagi vazifalar taqsimlanadi. Ko‘pgina o‘quv yurtidagi guruh murabbiysining ota-onalar bilan olib borayotgan ishlari tajribasida savol-javob kechalari, maslahatlar va munozaralar ham vujudga kelmoqda.
Biz quyida ota-onalar bilan ishlashning asosiy shakllari bilan tanishib chiqamiz:
1.   Talabalarning uylariga borish - oila bilan aloqa qilishning eng samarali shakllaridan biridir. Bunda guruh murabbiysi talabaning ota-onasi, uning yashash sharoiti, moddiy imkoniyatlari bilan tanishishga imkon topadi.
2.   Ota-onalarni o‘quv yurtiga chaqirish. Bundan maqsad, faqatgina talabalarning xulqi, savodliligi va boshqa xususiyatlari bilan ota-onani tanishtirish emas, balki shu bilan birgalikda ota-onalarga pedagogik va ruhiy maslahatlar berib, ularga talabani oilada tarbiyalashlariga yordam ham qilishdir.
3. Ota-onalar bilan ishlash. Bu esa talabaga chaqiriqlar yoki maxsus da’vatnomalar orqali amalga oshiriladi.
4. Ota-onalar yig‘ilishini o‘tkazish. Bu shakldagi aloqa maxsus ish rejasi orqali amalga oshiriladi.
5. Ota-onalarni maxsus pedagogik va psixologik bilimlar bilan qurollantirish maqsadida ular bilan suhbat va ma’ruzalar o‘tkaziladi.
6. Savol-javoblar kechasi. Ishning bu shakli guruh talabalarning xususiyati, xarakterini yaxshiroq o‘zlashtirish imkonini beradi.
7. Ota-onalarning tarbiya borasidagi ilg‘or tajribalari bilan fikr almashish, o‘rtoqlashish. Bu narsa quyidagi mavzuda bo‘lishi mumkin:
а) yoshlarni qanday qilib mehnatga tayyorlash mumkin?
b) talabaning kundalik rejimi haqida.
v)   «Ota-onalarning obro‘si» haqida, «Oilada yoshlarga axloqiy tarbiya berish» va hokazolar to‘g‘risida anjumanlar o‘tkazish.
Guruh murabbiysining ota-onalar bilan olib boradigan ishlari g‘oyat keng, ko‘p qirrali bo‘lib, bu ishlar faqat guruh va o‘quv yurti miqyosi bilan cheklanmaydi, aksincha, turar joylardagi va talabaning ota-onasi ishlab turgan korxonadagi jamoatchilik bilan ham yaqin aloqada bo‘lishni taqozo etadi.

3.4. Darsdan tashqari vaqtdagi tarbiyaviy ishlar mazmuni va unga qo‘yiladigan talablar

Darsdan tashqari vaqtdagi tarbiyaviy ishlar urf-odatlarimiz, milliy qadriyatlarimiz, respublika xududlari talablari asosida tashkil etib, uning tarmog‘ini kengaytirib, hozirgi zamon talablari darajasida isloh qilish kun tartibida turgan dolzarb masaladir. Hozirgi paytda yangi pedagogik va axborot texnologiyasi qonuniyatlari asosida pedagog olimlarimiz ta’lim muassasalaridan tashqari ta’limni tashkil etishning turli shakl va metodlarini ishlab chiqish yo‘nalishida tegishli tadqiqotlarni olib bormokdalar. Shuning bilan birga, bu bir joyda to‘xtab turuvchi jarayon emas. Ushbu «Talablar» barcha o‘quv maskanlaridan tashqari ta’lim muassasalari o‘quv-tarbiyaviy ishini rejalashtirishda dastur va uslubiy materiallar, metodik qo‘llanmalar, o‘quv adabiyotlarini tayyorlashda muhim hujjat bo‘lib xizmat qiladi.
Darsdan tashqari ta’lim muassasalarining to‘garak qatnashchilari ongida yuksak ma’naviy axloqiy fazilatlar mujassamlashgan bo‘lishi kerak.
Darsdan tashqari ta’lim muassasalari to‘garak qatnashchilarini doimiy ravishda fan va madaniyatning eng so‘nggi yutuqlaridan xabardor qilib turish, ular ongini ijobiy ishlar va tarbiyaviy tadbirlar bilan band qilish muhim o‘rin tutadi. To‘garak qatnashchilarida mustaqillik tushunchasi shakllangan bo‘lishi, ular davlatimiz ramzlarini, madhiyasini, urf-odatlarimizni bilishi shart. Talabalar qaysi to‘garakka qatnashishidan qati nazar, shu kasb yoqi hunar to‘g‘risida boshlang‘ich ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim.
Darsdan tashqari ta’lim talabalar qiziqshiga, xohishiga asoslangan holda darsdan bo‘sh vaqtlarida o‘quv tarbiya jarayonini to‘ldiradi va quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha to‘garak qatnashchilariga talablar qo‘yilishi kerak:
1. Vatanga muhabbat, komil inson tarbiyasi.
2. Estetik ta’lim.
3. Sayyohlik yo‘nalishi bo‘yicha to‘garaklarga qatnashish.
4. Ekologik ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha.
5.  Talabalarni ma’naviy, axloqiy yo‘nalish bo‘yicha
6.  Huquqiy ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha.
7. Texnik ijodkorlik yo‘nalishi bo‘yicha.
8. Iqtidorli   va iste’dodli yoshlar.
9. Iqtisodiy ta’lim.
Darsdan tashqari vaqtdagi tarbiyaviy ishlarning shakllari.
Darsdan tashqari ta’lim muassasalari oldida turgan muhim tarbiyaviy faoliyati bu yoshlarga estetik, ekologik, axloqiy, huquqiy, iqtisodiy va shunga o‘xshash boshqa turdagi tarbiyaviy ishlarni o‘rgatishdan iboratdir. Tarbiyaning ushbu turlarini yosh avlodga singdirish uchun avvalo ta’lim muassasasida o‘tkaziladigan talabalar his-tuyg‘usini shakllantirishga asoslangan turli tadbirlarda, to‘garaklar faoliyatida milliy madaniy-tarixiy an’analarga, urf-odatlar va umumbashariy qadriyatlarga tayangan holda amalga oshiriladi. Masalan, estetik tarbiyani yoshlar ongiga singdirish maqsadda talabalar uylari, saroylari, shaxslar va o‘smirlar ijodiyot uylarida doirachilar, raqs, vokal-cholg‘u, folklor, maqom, karnay-surnaychilar, ashula va raqs, o‘zbek xalq cholg‘u dastalari, xor studiyasi, qo‘g‘irchoq teatri, drama to‘garagi, san’atsevarlar klublari tashkil etadi.
To‘garak a’zolari ushbu dasta, to‘garak va klublarda san’atni sevishga, ardoqlashga, san’at orqali guzallikni ko‘ra bilishga, shu go‘zallik orqali o‘z ona yurtini ulug‘lashga, undagi guzallikni, chiroyni asrab qolishga intiladi.
Estetik yo‘nalish bo‘yicha tahsil olgan to‘garak a’zolari quyidagilarni bilishi lozim:
- raqs san’atining mashhur namoyandalari hayoti va ijodini;
- kuy tinglash, uning mohiyatini tushunib raqs harakatlari orqali ifodalashni;
- turli millat va elatlar raqslari harakatlarini, uni ijro etishni;
- doiraning yaratilish tarixini, uning keksa namoyandalari ijodiy yo‘lini, doirani ushlash qoidalarini.
Shuningdek, estetik ta’lim tasviriy va xalq amaliy san’ati yo‘nalishlaridagi to‘garaklar mashg‘ulotlari orqali xam talabalar qalbiga singdiriladi. Bu o‘rinda kafedralar negizida tashkil etilgan «Tasviriy san’at», «Haykaltaroshlik», «Kulolchilik», «Milliy kashtachilik», «Naqqoshlik», «Yogoch o‘ymakorligi», «Ganch o‘ymakorligi», «Yosh ta’mirlovchilar» to‘garaklari ayni maqsadni doimiy va uzluksiz amalga oshiradi.
Bayram doirasida dars, ma’naviyat soati, seminar-adabiyot, adabiy-badiiy va ilmiy kechalar, uchrashuv va davra suhbatlari o‘tkazilishi mumkin.
Bayram tantanalari «O‘qituvchi—ulug‘ nom, u mag‘rur jaranglaydi», «Ustoz—otangdan ulug‘», «Ustoz va murabbiylar, sizlarni sharaflaymiz», «Men sevgan ustoz», «Agar xayot bo‘ston bo‘lsa, bog‘bon muallim», «Ustozlar kuni — umumxalq bayramidir» kabi mavzularda o‘tkazilishi mumkin.
Shuningdek, yosh musavvirlar, yosh hunarmandlar yosh raqqosalar, yosh chevarlar ko‘rik-tanlovlarini, yosh polvonlar, yosh sportchilar, o‘tkir zehnlilar, topqirlar musobaqalarini, she’rxonlik va mushoiralarni o‘tkazish lozim.
Ustoz va murabbiylar bayramini nishonlashda o‘tganlar ruhini shod etishga aloxida e’tibor berish maqsadga muvofiqdir.
«O‘qituvchilar va murabbiylar kuni» bayramini quyidagicha reja asosida o‘tkazish mumkin:
- o‘qituvchi - ulug‘ zot ekanligi xaqida;
- ustoz - otangdan ulug‘ligi;
- o‘qituvchi va murabbiylar mehnatining qadr-qiymati xaqida;
- buyuk ustozlar xaqida, o‘qituvchilar sulolasi xaqida;
- ustozlar ruhini shod etish;
- o‘qituvchilarni munosib taqdirlash, sovg‘alar ulashish;
- rivoyat, hikoyalar, she’r va kuy-qo‘shiqlar ijro etish;
- saxna lavhalaridan, sport o‘yinlaridan namoyish etish;
- san’atkorlar chiqishi;
- sayl-sayohatga borish;
- nafaqaxo‘r, faxriy o‘qituvchilar holidan xabar olish;
- ko‘rgazma tashkil etish, kimoshdi savdosini uyushtirish. 
- sayohat va sayllarda, muzey va muqaddas qadamjoylarga, «Xotira va qadrlash» maydonlariga borish.
O‘quv yurtlarida «O‘qituvchi va murabbiylar» bayrami te-atrlashtirilgan reja asosida olib borilishi bayramning estetik tarbiyaviy qimmatini yanada oshiradi. Buning uchun, o‘quv yurtlarining musiqa kafedralari a’zolari, musiqa va cholg‘u asboblari to‘garaklarining ishtirokchilari bilan teatrlashtirilgan badiiy qismlar tashkil qilish maqsadga muvofiq.
Toshkent, Buxoro, Samarkand, Farg‘ona, Shaxrisabz, Termiz, Xiva shaharlariga o‘qituvchilar sayohatini uyushtirish. Bu ishlarda xalq ta’limi bo‘limi, hokimiyat, mahalla, homiy tashkilotlar, san’at va adabiyot ahli xamkorlikda faollik ko‘rsatishlari lozim.
Tomoshalar, konsertlar, musiqali kechalarga ustozu yosh murabbiylar va talabalarning bepul kirishini ta’minlash, shuningdek, ijodkor xodimlar guruhlari ta’lim-tarbiya muassasalariga tashrif buyurishlari lozim. «O‘qituvchi va murabbiylar kuni» bayramini o‘tkazishni respublika, viloyat, shahar, tuman ommaviy axborot vositalari orqali yoritish maqsadga muvofiqdir.

XULOSA

Respublikamiz mustaqillikka erishgach, ta’lim-tarbiya jarayoni qayta ko‘rib chiqilib, uni rivojlantirish uchun bir qancha yangi asoslar yuzaga keldi. Jumladan, «Ta’lim to‘g‘risidagi qonun», «Kadrlar taiyorlash milliy dasturi» ning yaratilishi ta’limni tubdan isloh qilish, uni o‘tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar va sarqitlardan to‘la xalos etish, rivojlangan demokratik davlatlar darajasida, yuksak ma’naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi yuqori malakali kadrlar taiyorlash imkoniyatini berdi.
Respublikamiz hukumati tomonidan mustaqillikning ilk yillaridanoq, jismonan sog‘lom, ma’nan yetuk shaxs yaratishga e’tibor berila boshlandi. Bu boradagi ishlarni aniq maqsadli amalga oshirish uchun davlat ahamiyatiga molik dasturlar, rejalar ishlab chiqildi.
Jamiyat va davlat qo‘yadigan talablarni bajarish, “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” g‘oyalarini amaliyotga tadbiq etish, respublika ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar muvaffaqiyatini ta’minlash, Barkamol avlod tarbiyasi ko‘p jihatdan bugungi kunda uzluksiz ta’lim muassasalarida faoliyat olib borayotgan o‘qituvchi, tarbiyachilarning ma’naviy qiyofasi, kasbiy mahoratlari va tarbiyaviy ishlarni tashkil etish mahoratiga bog‘liqdir.
Oliy ta’lim tizimida talaba hayotida, ta’lim-tarbiya jarayonini boshqarishda guruh murabbiysining boshqalar bilan almashtirib bo‘lmaydigan o‘ziga xos o‘rni bor. U oliy ta’lim muassasasida juda muhim va ma’suliyatli qiyofadir. Guruh murabbiysi faoliyatiniig aksariyat qismi tarbiyaviy jarayon bilan bog‘liqdir. Shu jihatdan olib qaralganda, uni guruhning bosh tarbiyachisi, murabbiysi, deyish mumkin. U o‘z guruh jamoasini tashkil qiladi, uyushtiradi va tarbiyalaydi, o‘qituvchilar, “Kamolot” tashkilotlari, ota-onalar hamda keng jamoatchilik bilan yaqindan aloqa bog‘lab, guruhdagi umumiy tarbiyaviy jarayonga rahbarlik qiladi.
Guruh jamoasi, uning har bir talabasi guruh murabbiysi va o‘qituvchilar jamoasining diqqat markazida bo‘lishi lozim va uning ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, tarbiyaviy ishlardagi muvaffaqiyatlari  ta’lim muassasasining ham yutug‘idir.
Xulosa qilib, zamonaviy guruh murabbiysi yodida saqlashi va doimiy rioya qilishi zarur bo‘lgan qoidalarni ifoda etmoqchimiz:
•	Inson dunyodagi mavjudotlar ichida eng buyugidir. Uning aldanishiga yo‘l qo‘ymang. Ishonchini paymol va qalbini ostun-ustin bo‘lmasligiga kafolat bering. 
•	Siz ta’lim-tarbiya berayotgan bugungi yosh ertangi zamonning egasi, ota-onasining, xalqining, Ona-Vatanning buyuk ne’matidir.
•	Ilm faqat insonlargina egallashi mumkin bo‘lgan ne’mat, uni tarbiyasi yo‘q bo‘lgan qalbga singdirib bo‘lmaydi. Avval bolaga tarbiya bering, so‘ngra ilm o‘rgating.
•	Inson shaxsini asrab avaylang, uni bo‘lar-bo‘lmas qilgan  xotolari uchun uyaltirmang.
•	Talabaga o‘ylab va’da bering va’da berdingizmi bajaring, talabaga o‘ylab topshiriq bering, topshiriq berdingizmi nazoratini unutmang: va’dani bajarmaslik, nazoratni unitishlik tarbiyaning jilovini qo‘ldan chiqarishlikdir.
•	Talaba mehnat qildi, oz bo‘lsada muvaffaqiyatga erishdi. Talaba erishgan xar bir yutuqni munosib baholang. Rag‘batlantiring. 

GURUH MURABBIYSI  HUJJATLARIDAN NAMUNALAR 
(Ilovalar)

1-ilova

GURUH MURABBIYSIDA MAVJUD BO‘LISHI KERAK BO‘LGAN HUJJATLAR:	
1.	Guruh ro‘yxati;	
2.	O‘quvchilar haqida to‘liq ma’lumot (anketa);	
3.	Guruh rahbarining yillik ish rejasi;	
4.	Axborot soatlari (tarbiyaviy soat) taqvimiy-mavzuiy rejasi; 	
5.	Axborot soatlari materiallari (kitoblar, ro‘znomalar, brashyura va boshqalar);	
6.	Tarbiyasi og‘ir, xuquqbuzarlikka moil va darslarni ko‘p qoldiradigan o‘quvchilar bilan ishlash rejasi;	
7.	Davomat daftari, davomat reytingi va uni yaxshilash bo‘yicha qilingan ishlar;	
8.	Talabalarning o‘zlashtirish reytingi va uni yaxshilash bo‘yicha qilingan ishlar;	
9.	Talabalar va ota-onalar bilan individual  ishlar (uchrashuv, majlislar) bayonnomalari va tushuntirish xatlari;	
10.	 Talabalarning kollejda va kollejdan tashqari tadbirlar, musobaqalarda erishgan yutuqlari (diplom, faxriy yorliq, tashakkurnoma va boshqalar nusxalari). 	
11.	Gurux talabalari bilan tashkil etilgan uchrashuvlar, musobaqalar va boshqa tadbir bayonnomalari.	
12.	Gurux burchagi (stend).	

2-илова
Анкета

Расм

Фамилияси	_______________________________
Исми		_______________________________
Шарифи	_______________________________
Миллати	_______________________________
Туғ. йили, куни ва ойи________________________ 
Паспорт ёки гувоҳнома серияси_______________________

Ота-онасини манзили ва телефонлари, махалла номи:__________________________________
________________________________________________________________________________

Ўқувчининг манзили ва телефолари, махалла номи (ота-онасидан алохида яшаётган бўлса): ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Онаси:__________________________________________________________________________________________________________
Паспорт серияси:
Иш жойи, лавозими ва телефонлари: _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Отаси:______________________________________________________________________________________________________
Паспорт серияси:
Иш жойи, лавозими ва телефонлари: _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Ака-ука ва опа-сингиллари хакида маълумот (Ф.И.Ш. ва туғилган йили.Қаерда ишлайди ёки ўқийди)
	
Қариндошлиги	Фамилияси,исми,отасининг исми	Туғилган йили ва жойи	Иш жойи лавозими	Турар жойи	

	

					
Кам таъминланган оила ҳисобланадими? (ха/йўқ)	__________________________
Ногирон ҳисобланадими? (ха/йўқ)	__________________________
Соф етим ёки чала етимми? (ха/йўқ)	__________________________
Қандай спорт тури билан доимо шуғулланади ва қачондан буён: _____________________
 Спорт разряди, бор ёки йўқ: __________
Қўшимча маълумотлар (нималарга қизиқасиз,  мактабда маданий тадбирларда иштирок этганмисиз ва бошқалар?): _____________________________________________________ 
Эришилган ютуқлар: __________________________________________________________ 
___________________________________________________________________________
Эслатма:Анкета билан бирга паспорт ёки гувоҳнома нусхаси ҳамда ота- онасининг паспортидан нусха топшириши шарт.

3-илова
1. ГУРУҲ ТЎҒРИСИДА МАЪЛУМОТ

1-курс
Гуруҳнинг номи ёки тартиб рақами_____________________
Мутахассислиги ёки йўналиши________________________
Талабалар сони_________________________-       ______
Шундан қизлар______________ўғиллар_______________
Ётоқхонада яшовчилар______________________________
Уйдан қатнаб ўқиганлар_____________________________
Ижарада яшовчилар_________________________________
Тўгаракларга қатнашувчилар сони_____________________
Гуруҳдаги иқтидорли талабалар сони___________
Паст ўзлаштирувчи талабалар сони____________________
Оилавий шароити оғир талабалар сони_________________
Боқувчисини йўқотган талабалар сони_________________
Ҳуқуқбузарликка мойил талабалар сони________________
Гуруҳ сардори_______________________________         
Камолот ёшлар ташкилотининг етакчиси________________
Касаба уюшмаси сардори____________________________
Гуруҳ раҳбари__________________________________

2. ГУРУҲ  ТАЛАБАЛАРИ  ҲАҚИДА МАЪЛУМОТ

№	Фамилияси, исми, шарифи	Туғилган кун, ой ва йил	Туғилган жойи	
1				
2				
3				
4				
5				
б				
7				
8				
9				
10				
11				
12				
13				
14				
15				
16			.	
17				
18				
19				
20				
21				
22				
23				

3. УМУМИЙ МАЪЛУМОТ

№	Фамилияси, исми, шарифи	Паспорт серияси варақам	Ота-онасининг
яшаш жойи,
телефон	Яшаш жойи, телефон	Изох	
1						
2						
3						

4. ИҚТИДОРЛИ ТАЛАБАЛАР ТЎҒРИСИДА МАЪЛУМОТ

№	Фамилияси, исми, шарифи	Қайси фандан	
1.			
2.			
3.			
4.			

5. ЖАМОАТЧИ ТАЛАБАЛАР

№	Фамилияси, исми, шарифи	Жамоат ишининг номи	

6. ОИЛАВИЙ ШАРОИТИ ОҒИР  ТАЛАБАЛАР ҲАҚИДА МАЪЛУМОТ

№	Фамилияси, исми, шарифи	Изоҳ	

7. ПАСТ ЎЗЛАШТИРУВЧИ ЎҚУВЧИЛАР ҲАҚИДА МАЪЛУМОТ

№	Фамилияси, исми, шарифи	Қайси фанлардан	

8. БОҚУВЧИСИНИ ЙЎҚОТГАН ТАЛАБАЛАР ҲАҚИДА МАЪЛУМОТ

Т.р.	Фамилияси, исми, шарифи	Боқувчисидан кимни йўқотган	Ҳозир кимнинг қарамоғида	

				

9. ГУРУҲ ТАЛАБАЛАРИНИНГ СОҒЛИГИ ҲАҚИДА МАЪЛУМОТ

№	Фамилияси, исми	Соғлиги ҳақида хулоса	

			

10. ТАЛАБАЛАР ТОМОНИДАН ҚОЛДИРИЛГАН ДАРС СОАТЛАРИ

№	Фамилияси, исми	Жами соат	Сабабли	Сабабсиз	Изоҳ	
				»		

						

Гуруҳ раҳбарининг 2014-2015 ўқув йили талабалар билан олиб борган ишлари ҳақида ҳисоботи
_______семестрда

Гуруҳ раҳбари:                                                   ________________________ 

Факультет декани:                                              ________________________

4-илова

ГУРУҲ РАҲБАРИНИНГ ТАЛАБАЛАР БИЛАН ОЛИБ БОРАДИГАН МАЪНАВИЙ-МАЪРИФИЙ, МАДАНИЙ, ТАРБИЯВИЙ ИШ ҲУЖЖАТЛАРИ

№	Гуруҳ раҳбарининг асосий вазифалари	Назорат учун масъуллар	Кутилаётган натижа	
1	Гуруҳ талабалари билан ишлаш, маъанавий-маърифий ишлар режасини тузиш ва тасдиқлаш.	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ раҳбари	Ўқув йили мобайнида ишлар тизимли ташкил этилишига эришилади.	
2	Гуруҳ талабалари ҳақида тўлиқ маълумотларни шакллантириш.	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийлари	Талабалар тўғрисида маълумотлар базаси шакллантирилади.	
3	Гуруҳ раҳбарининг талабалар ота-оналари ёки  яқин кишилари билан алоқасини  йўлга қўйиш. Гуруҳ талабаларининг ота-оналари билан йиғилиш ўтказиб бориш.	Факультет декани, декан ўринбосари	Ота-она-университет-талаба ҳамкорлигига ҳамда ота-оналар фарзандининг ахлоқ-одоби, фанларни ўзлаштириши ҳақида маълумотга эга бўлишига эришилади.	
4	Гуруҳ раҳбарининг талабалар давоматини гуруҳ журнали асосида назорат қилиш. 	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Талабаларнинг дарсга иштироки таъминланади ва давоматнинг университет бўйича яхши бўлишига эришилади.	
5	Гуруҳ раҳбарининг талабалар ўзлаштиришини декандаги мониторинг асосида мониторинг қилиш	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Талабалар томонидан фанларни ўзлаштириш даражасини яхши-лашга эришилади. Рейтинг на-зорат балларини тўгри расмийлаштиришга ижобий таъсир  бўлади.	
6	Ижарада яшовчи талабалар ҳақида маълумотни шакллантириш ва уларни фаолиятидан доимий хабардор бўлиш.	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Ижарада яшовчи талабалар ва ижарачи ҳақида маълумотлар базаси шакллантирилишига эришилади ҳамда талабчанлик ортиб боради.	
7	ТТЖда яшовчи талабалар ҳақида маълумотни шаклланти-риш ва уларни ТТЖ тартиб қоидаларига ўргатиб бориш.	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	ТТЖда яшовчи талабалар маълумот базаси шакллантири-лади ва талабалар вақтини мазмунли ўтказишга эришилади.	
8	Ўз уйидан қатновчи талабалар ҳақида маълумотни яратиш.	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Ўз уйидан қатнайдиган талабалар ота-онаси билан доимий алоқа олиб боришга эришилади.	
9	Оилали талабалар ҳақида маълумот тайёрлаш ва уларни сабабсиз дарс қолдирмаслигига эришиш.	Факультет декани, декан ўринбосари	Оилали талабалар ижтимоий ҳимояга олинади	
10	Ҳарбий имтиёз асосида таҳсил олаётган талабалар ҳақида маълумотлар тайёрлаш,  уларни ўқишдаги ижтимоий ҳаётда фаол иштирокини таъминлаш ва фанларни ўзлаштиришларига кўмак бериш.	Факультет декани, декан ўринбосари	Ҳарбий имтиёз асосида таҳсил олаётган талабалар ҳақида маълумотлар базаси шакллантирилади.	
11	Ногирон, ижтимоий ҳимояга муҳтож талабалар билан ишлаш ва улар ҳақида маълумот.	Факультет декани, декан ўринбосари	Ногирон, ижтимоий ҳимояга муҳтож талабалар ижтимоий ҳимояга олинади.	
12	Етим ва чин етим талабалар ҳақида маълумот	Факультет декани, декан ўринбосари	Ижтимоий ҳимояга муҳтож талабаларга шарт-шароитлар яратилади 	
13	Гуруҳда  мунтазам равишда йиғилишлар ўтказиб бориш ва тегишли масалаларни атрофлича муҳокама қилиш.	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Гуруҳда ўтказиладиган йиғилишлар қарори ижросини таъминлашга эришилади	
14	Гуруҳ талабаларининг ободон-лаштириш, қишлоқ хўжалик ишларига жалб қилиш иштиро-кини таъминлаш ва талабаларга меҳнат хавфсизлиги қоидалари билан таништириб бориш.	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Гуруҳ талабаларининг ободон-лаштириш, қишлоқ хўжалик ишларида фаол иштирок этишига, техника ва ҳаёт фаолият хавфсизлиги қоидалари билан таништиришга эришилади	
15	Гуруҳ талабалари ўртасида ижтимоий маънавий муҳитнинг аҳволидан доимий огоҳ бўлиши.	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Талабалар ўртасида ўзаро муносабатни яхшилашга эришилади	
16	Гуруҳ талабаларининг маънавий-маърифий ва спорт тадбирларида иштирокини ташкил этиб бориш.	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Талабаларнинг бўш вақтларини мазмунли ўтказиш таъминланади	
17	Гуруҳ талабаларида устоз-шогирд тизимини йўлга қўйиб борилиши.	Факультет декани, декан ўринбосари	Талабаларни тажрибали профессор-ўқитувчиларга  бириктириш йўлга қўйилади	
18	Гуруҳ талабаларини одоб-ахлоқ қоидалари билан таниш-тириш, риоя этилишига эришиб бориш ва  назорат қилиш.	Факультет декани, декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Талабалар орасида соғлом, маънавий ва ижтимоий-психологик муҳит шакллантирилади	
19	Гуруҳ талабаларининг фаолияти ҳақида тегишли тартибда деканатга мурожаати (оғзаки ёки ёзма)	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Ижро ва меҳнат интизомини яхшилашга эришилади	
20	Гуруҳ талабаларининг тўгарак-лар билан ишлаш фаолиятига йўналтириб бориш.	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Иқтидорли ва қобилиятли талабалар сараланиб борилади.	
21	Талабаларнинг интернет тармо-ғи, жумладан Ziyo-NET таълим тармоғида ишлаши ва фойда-ланишга йўналтириб бориш.	Декан ўринбосари, гуруҳ мураббийи	Талабаларни Ziyo-NET таълим тармоғидан унумли фойдаланишига эришилади	
22	Мунтазам равишда “Ахборот”  ва “Маънавият” соатларини ўз вақтида ўтиб бориш.	Факультет декани, декан ўринбосари	Жаҳонда ва мамлакатимизда содир этилаётган воқеа-ҳодиса-лардан хабардор қилиниб, маз-мун–моҳиятига эътибор қилина-ди ва талабаларнинг ижтимоий онги ўсиб боради.	
23	Таълим, фан ижтимоий соҳа-ларда юксак обрў ва тажрибага эга бўлган инсонлар билан учрашувлар ташкил этиш.	Факультет декани, декан ўринбосари	Ҳаёт мактабидан сабоқлар, ёшларда Ватанга, оилага, касбига бўлган садоқат туйғулари шаклланади.	

5-илова

“Тасдиқлайман”

“Келишилган”

______ _

Қарши давлат университети Педагогика факультети, “Мактабгача таълим” йўналиши____- гуруҳ рахбари   ______________________

ЙИЛЛИК МАЪНАВИЯТ СОАТИ ИШ РЕЖАСИ

Мақсад: Талабаларни Ватанга севги руҳида тарбиялаш, Ватан олдидаги бурчини ўрганиш ва келажак касбига муҳаббат руҳида тарбиялаш. Касбини мукаммал ўрганишга ёрдам бериш. Ҳар бир яратиб берилаётган имкониятдан унумли фойдаланишни ўргатиш. 

	

№	Тадбирлар ва қилинадиган ишлар	Муддати	Масъул	
Сентябрь 	
1.
	Мустақиллик дарси
2 – курс натижалари
Янги ўқув йилига тайёргарлик			
2.
	Ватан – маҳалладан бошланади
11 – сентябрь воқеалари, халқаро тероризм
Хар хил масалалар.			
3.	Келажакдаги режаларим
Спорт ва соғлиқ
Хар хил масалалар.			
4.	Ўқитувчилар кунига тайёргарлик 
Гуруҳ давомати
Хар хил масалалар.			
Октябрь	
1.
	Таълим – тарбия ҳақида сухбат
Тарбияси оғир талабалар билан сухбат
Хар хил масалалар.			
2.	Шанбаликлар ҳақида
Ўзбекистон БМТнинг тенг ҳуқуқли аъзоси
Хар хил масалалар.			
3.	Ўзбек тили – давлат тили
“Камолот” ЁИҲ ҳақида тушунчалар 
Хар хил масалалар.			
4.	Университет  янгиликлари
Октябрь ойидаги ўзлаштириш ва давомат ҳақида
Хар хил масалалар			
Ноябрь	
1.	Аждодларимиз бизнинг фахримиз
Она юртим – олтин бешигим
Хар хил масалалар.			
2.	Университет тадбирларида қатнашиш ҳақида сухбат
Талабаларни қийнаётган масалалар
Хар хил масалалар.			
3.	Ўзбекистон Республикаси Давлат рамзлари ҳақида
Атроф – муҳитни асраш ҳар биримизнинг бурчимиз
Хар хил масалалар.			
4.	Ҳарбий ҳизматни ўташ тўғрисида
Ўзбекистон Республикаси “жиноят кодекси” ҳақида 
Хар хил масалалар.			
Декабрь	
1.	8-декабрь Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинган кун.
Ноябрь ойидаги ўзлаштириш ва давомат 
Хар хил масалалар.			
2.	Она юртим тарихи
Дунё воқеалари
Хар хил масалалар.			
3.	Гуруҳ фаоллари ҳисоботи
Қадим ва доимо навқирон пойтахтим. Тошкентнинг 2200 йиллиги
Хар хил масалалар.			
4.	Кадрлар тайёрлаш миллий дастури
“янги йил” байрамини нишонлаш
Хар хил масалалар.			
Январь 	
1.	14-январь “Ватан ҳимоячилар куни” ҳақида
Мен таътилни қандай ўтказдим
Хар хил масалалар.			
2.	Касбга йўналтириш бўйича маълумотлар
Диплом лойиҳаларини тайёрлаш ҳақида 
Хар хил масалалар.			
3.	Ватан – она каби муқаддас
Музейлардан бирига саёҳат
Хар хил масалалар.			
Февраль 	
1.	1– семестер якуни ҳақида
Университетда эришилган ютуқлар тўғрисида
Хар хил масалалар.			
2.	Буюк алломамиз – Алишер  Навоий 
Буюк мутафаккир  З.М.Бобур ҳақида
Хар хил масалалар.			
3.	Мен университет учун нима қилдим 
Йил номи ҳақида сухбат
Хар хил масалалар.			
4.	Оилавий саналар ҳақида
Янги мавсумга тайёргарлик
Хар хил масалалар.			
Март 	
1.	“8-Март –аёллар байрами” байрам кечасини ташкил қилиш.
Февраль ойидаги ўзлаштириш ва давомат
Хар хил масалалар.			
2.	Ўзбек халқи алломалари ҳақида 
21 – март “Наврўз байрами” ҳақида
Хар хил масалалар.			
3.	Ўқув йилидан таассуротлар
Диплом лойиҳаларини ҳимоялаш
Хар хил масалалар.			
4.	Семестр якунига бағишланган суҳбат
Ўқув-ишлаб чиқариш амалиётига чиқиш.
Хар хил масалалар.					
Апрель	
1.	1-апрель – Кулги, ҳазил – мутойиба куни 
Музейларга саёҳат уюштириш ва унинг таассуроти
Турли масалалар			
2.	9-апрель – Соҳибқирон  Амир Темур таваллуд топган кунни нишонлаш
Китоб билим манбаи. Ўқувчиларни китобга бўлган қизиқишини ошириш.
 Ҳар хил масалалар			
3.	12 – апрель – Косманавтика куни 
Ҳар хил масалалар			
4.	Ўқув амалиётига чиқиш
Ҳар хил масалалар			
Май	
1.	7-май - Радио куни
Давомат ва ўзлаштириш ҳақида 			
2.	9- май Хотира ва қадрлаш кун
Кўргазмалар юзасидан савол-жавоблар			
3.	15-май Халқаро оила куни
Ободлик кўнгилдан бошланади (Ободонлаштириш)			
4.	Ёш поспонлар. 			
Июнь	
1.	1-июнь – Болаларни ҳимоя қилиш куни
Диплом лойиҳаларини тайёрлаш ҳақида			
2.	Ўқув йили якунлари ҳақида
Адабиёт кунлари			
3.	Давомат ва ўзлаштириш 
“Университетда олган сабоқаларим” бахс-мунозаралар			

Гуруҳ раҳбари:                                      ______________________________

6-илова

“Т А С Д И Қ Л А Й М А Н”
Карши ДУ Маънавий-маърифий 
ишлар проректори
______________ Б.Жўраев
“____”  “___” 2014 йил
Қарши ДУ Педагогика факультетида 
Президент И. А. Каримов асарларини ўрганиш бўйича 2014-2015 ўқув йили учун мўлжалланган 
ЧОРА-ТАДБИРЛАР РЕЖАСИ

№	Чора-тадбирлар номи
	Ижро муддати 	Ижро учун маъсуллар	
1.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг “Юксак маънавият – енгилмас куч” китоби мазмун-моҳияти асосида ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	

Сентябрь 		
2.	Ўзбекистон Президенти  И. А. Каримовнинг «Мустақиллигимизнинг 22 йиллигига бағишланган нутқидан» талаба ёшларни таништириш  	

Октябрь 		
3.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг “Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида” китоби мазмун-моҳияти асосида ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	

Ноябрь 		
4.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг “Жаҳон  молиявий-иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этиш йўллари ва чоралари” асари мазмун-моҳияти асосида ҳар бир гуруҳ талаба ёшлари орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	

Декабрь 		
5.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг “Миллий армиямиз – мустақиллигимизнинг, тинч ва осойишта ҳаётимизнинг мустаҳкам кафолатидир” китоби мазмун-моҳияти асосида ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	

Январь 		
6.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг “Адабиётга эътибор – маънавиятга, келажакка эътибор” китоби мазмун-моҳияти асосида ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	

Февраль 
		
7.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг “Энг асосий мезон – ҳаёт ҳақиқатини акс эттириш” китоби мазмун-моҳияти асосида ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	

Март 		
8.	Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг «Мамлакатимизни модернизация қилиш ва кучли фуқаролик жамияти барпо этиш -  устивор мақсадимиз» номли маърузасини ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	Апрель 		
9.	Ислом Каримовнинг «Асосий вазифамиз – ватанимиз тараққиёти ва халқимиз фаровонлигини янада юксалтириш» номли маърузасини ҳар бир гуруҳ талаба ёшлар орасида ўқиб-ўрганишни ҳамда давра суҳбати ташкил этиш	Май 		

Маънавият ва маърифат ишлари 
бўйича декан ўринбосари:                     		А.Султонов

7-илова
ГУРУҲ ЙИҒИЛИШИ БАЁННОМАСИНИНГ НАМУНАСИ

Қарши  Давлат Университети Педагогика  факультети Мактабгача таълим   йўналиши 013- 35 -гуруҳ талабаларининг “ Диний ақидапарастлик  ва миссионерликнинг олдини олиш давр талаби ” мавзусидаги  давра суҳбати

БАЁННОМАСИ

Қарши шаҳри                                                                       4 .03.2013 йил

Қатнашдилар:  Гуруҳ раҳбари                                
Ю.Исмоилова 013-35-гуруҳ талабалари 
 
Кун тартиби
1. Диний ақидапарастлик ва миссеонерликнинг  жамиятга таҳдиди.  Ю.Исмоилова.  
2. Диний ақидапарастлик  ва миссионерликнинг олдини олиш давр талаби.  013-35 гуруҳ талабаси  Л.Сатторова
3. Мунозара	

1. Эшитилди: 1-масала юзасидан гуруҳ раҳбари Ю.Исмоилова   сўз олиб, у ўз сўзида қуйидагиларни айтиб ўтди: Президентимиз И.А.Каримов “Ўзбекистон ХХИ аср бўсағасида:  хавфсизликка  таҳдид,  барқарорлик  шартлари ва тараққиёт кафолатлари” ҳамда “Юксак маънавият - енгилмас   куч ” асарларида   диний   ақидапарастлик  ва миссеонерликнинг жамиятга солаётган таҳдиди ҳақида тўхталиб ўтганлар. Буларнинг иккаласи ҳам бир гуруҳ ғаразли кишилар манфаатига хизмат қилади. Инсоният ва жамиятнинг ривожланишига кескин тўсқинлик қилади. Бундан ташқари ўз маърузасида диний ақидапараст гуруҳларнинг асосий фаолият услублари ва бу гуруҳларнинг мақсади, мазмуни ҳақида гапириб ўтди. 
2. Талаба Л.Сатторова “Диний ақидапарастлик  ва миссионерликнинг олдини олиш давр талаби” номли маърузасида қуйидагиларни гапириб ўтди: ислом дини кишиларни тинчликни асраш, барқарорликни таъминлашга, ўзаро бирлик ва ҳамжиҳат бўлиб яшашга даъват этади. Лекин муқаддас динимизни ниқоб қилиб ўз мақсади йўлида ҳар қандай разил йўллардан фойдаланиш ҳоллари авж олаётганини афсус билан қайд этиш лозим. Фуқароларда диний ва дунёвий билимларнинг етишмаслиги, ўз ҳуқуқ ва бурчларини етарли даражада билмаслиги туфайли бу йўлга кириб қолишларига сабаб бўлмоқда. Бугунги мураккаб даврда инсоният учун тинчлик, барқарорлик нематлари нақадар бебаҳо эканлигини  чуқур англаб етишимиз кераклигини алоҳида таъкидлади. 
3. Талабалар ўзларини қизиқтирган саволлар билан мурожаат этишди.
1. М.Арзиқулова. Диний ақидапарастликнинг келиб чиқиш сабабларини айтинг.
2. Л.Хўжаёрова. Диний ақидапарастлик ва миссеонерлик бир-бири билан қандай боғлиқ?
3. М.Чориэва. Диний ақидапарастлик ва миссеонерликнинг олдини олишда биринчи навбатда қандай йўл тутиш лозим?

Қарор қилинди:

1.  Давра суҳбатида эшитилган маърузалар ахборот учун қабул қилинсин.
2. Маърузалардан келиб чиқадиган вазифаларни амалга ошириш иштирокчилар зиммасига юклатилсин.

Йиғилиш раиси:                           Ю.Исмоилова

Котиба :                                  Ш.Ражабова

8-илова 

ГУРУҲ ТАЛАБАЛАРИНИНГ ЎЗ ЖАМОАСИГА БЎЛГАН
МУНОСАБАТИНИ ЎРГАНИШ

Текшириш  мақсади:  талабалар  ўз  курсдошларига  ва  гуруҳга  қандай муносабатдалигини аниқлаш. 
Текшириш методикаси: Талабаларга  қуйидаги  саволга  жавоб  ёзиш  ва  жадвални  тўлдириш таклиф этилади.
Бажариш  тартиби.  Ҳар  бир  талаба  қуйидаги  кўрсатилган  жадвални чизиб олади ва унга баҳоланиши керак бўлган 10 та хусусиятни ёзади. Кейин жадвални  тўлдиришга  киришади.  Аввал  баҳоланаётган  хусусият  бўйича кимни  (баҳоланаётган)  намуна  қилиб  кўрсатиш  мумкинлигини  жадвалнинг охирги  устунига  ёзади.  Кейин  гуруҳ  талабаларнинг  қанча  қисми  шу хусусиятга эга эканлигини белгилайди.(+ белгисини қўяди.) 

Қуйидаги  сифатлар  сизнинг  гуруҳингиз  талабаларида  қандай ривожланган?

№	Шахс сифатлари 	Қандай хусусиятларга эга	Кимни намуна қилиб кўрсатасиз	
							
1	Касбга доир билимларни 
ўзлаштириши жуда мустаҳкам 						
2	Касбга доир кўникма ва 
малакалар яхши ривожланган 						
3	Қобилиятлилик ва 
билимлилик 						
4	Мустақил ишлай олиш      						
5	Умумий маданиятлилиги  
        						
6	Гуруҳ ва жамоа ҳаѐтини 
қизиқарли ишлар билан 
бойитиш 						
7	Ўртоқларни тушуна олиш, 
уларга ѐрдам беришга 
тайѐрлиги						
8	Олийжаноблик ва 
ҳаққонийлиги 						
9	Сабр тоқатлилиги, ўзини тута билиши 						
10	Ижтимоий фаоллиги  						

ХУЛОСА ЧИҚАРИШ: барча  талабаларнинг  тўлдирган  жадваллари таққосланади.
1.Ҳар  бир  талаба  ўз  гуруҳини  қандай  баҳолаши  аниқланади.  Агар талаба 3-устунга кўп «+» қўйган бўлса, у ўз гуруҳини юқори баҳолайди, агар 6-устунга кўп «+» қўйган бўлса паст баҳолайди. 
2.Ҳар  бир  устун  бўйича  гуруҳ  талабалари  қўйган  «+»  белгилари ҳисобланиб,  ўртача  арифметик  қиймат  топилади.  Бу  гуруҳ  талабалари  ўз гуруҳини қандай баҳоланганлигини кўрсатади. 
3.Гуруҳ талабаларида қайси хусусиятлар яхши, қайси бирлари эса кам ривожланганлигини аниқлаш. Иш охирида хулоса ёзилади. 

9-илова

Tarixiy sana va bayramlarni nishonlash	
1	Fakultetlarda va talabalar turar joylarida alohida dastur asosida “Mustaqillik mening taqdirimida”, “Mustaqillik bergan imkoniyatlar” mavzularda davra suhbatlari tashkil etish.	sentabr	Guruh talabalari	
2	Universitetning “Pedagog” gazetasida, xududiy va markaziy ommaviy axborot vositalarida “O‘zbekiston umumiy uyimiz, baxtimiz va inbolimiz maskani” ruknida talabalarning maqolalar bilan chiqishlarini, ko‘rsatuv va eshittirishlarda ishtirok etib borishlarini ta’minlash	Yil davomida	Guruh murabbiyi va guruh talabalari	
3	“1 oktabr – Ustoz va murabbiylar kuni”ga atab o‘tkazilgan tadbirda ishtirok etish	oktabr	Guruh talabalari	
4	21 oktabr “O‘zbek tiliga davlat maqomi berilgan kun, ya’ni til bayrami”ga atalgan tadbirda ishtirok etish	oktabr	Guruh talabalari	
5	“8 dekabr Konstitutsiya kuni” tadbirida ishtirok etish	декабрь	Guruh talabalari	
6	“14 yanvar – Vatan himoyachilari kuni” tadbiriga ishtirok etish	yanvar	Guruh talabalari	
7	“Buyuklarni yod etib” (Buyuk mutaffakkkirlarimiz Alisher Navoiy va Zahriddin Muhammad Bobur tavallud kuniga bag‘ishlab o‘tkazilgan tadbirda ishtirok etish)	fevral	Guruh talabalari	
8	“8 mart – Xalqaro Xotin-qizlar kuni” bayram tadbirida ishtirok etish	mart	Guruh talabalari	
9	“21 mart – Navro‘zi olam” tadbirida ishtirok etish	mart	Guruh talabalari	
10	“9 may – Xotira va qadrlash kuni” tadbirida ishtirok etish	may	Guruh talabalari	
11	“So‘nggi qo‘ng‘iroq” tadbirida ishtirok etish	may	Guruh talabalari	

	

1.2. “Mustaqillik mafkurasining vatanimiz kelajagi, xalqimizning ertangi kuni, mamlakatimizning jahon hamjamiyatidagi roli va ahamiyati” mavzusidagi amaliy mashg‘ulot ta’lim texnologiyasi

Ish bosqichlari va vaqti

	Faoliyat mazmuni	
	Ta’lim beruvchi	Ta’lim oluvchilar	
Tayyorlov bosqichi	Mavzuni aniqlaydi, ta’limiy maqsadni belgilaydi va kutilayotgan natijalarni shakllantiradi.
Belgilangan ta’limiy maqsadlarga mos o‘quv-bilish topshiriqlarini ishlab chiqadi.
Ekspert guruhlar ish natijalarini rag‘batlantirish mezonlarini ishlab chiqadi (2-ilova)		
1. O‘quv mashg‘ulotiga kirish bosqichi	1.1. Mashg‘ulot mavzusi, uning maqsadi va kutiladigan natijalar bilan tanishtiradi, ularning ahamiyatliligi va dolzarbliligini asoslaydi.
1.2. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalarga ta’rif berishni taklif qiladi va shu asosda tezkor-so‘rov o‘tkazib talabalar bilimlarini faollashtiradi.	Savollarga javob beradilar	
2. Asosiy bosqich	2.1. Talabalarni 5 ta kichik guruhga bo‘ladi va guruhlarda hamkorlik assoida ishlash usuli qoidalari bilan tanishtiradi.
(1-ilova) Har bir guruh mavzu rejasi asosida taqdimot tayyorlashini aytadi.
2.2. O‘quv kursi mavzulari bo‘yicha tayyorlangan ekspert varaqalarini tarqatadi.
2.3. Guruhlarga topshiriqlarni bajarish uchun yordam beradi. Taqdimot materiallari mazmunan va mantiqan to‘liq yoritilishini kuzatadi.
2.4. Taqdimot boshlanishini e’lon qiladi. Guruhlarda sardorlar taqdimotini tashkillashtiradi. Aniqlik kiritilishi lozim bo‘lsa, guruh muhokamasini jamoasiga havola etadi.
2.5. Mavzular asosida berilgan ma’lumotlarni umumlashtiradi va xulosalaydi. Faol ishtirokchi talabalarni rag‘batlantiradi.	Kichik guruhlarga bo‘linadilar.
Topshiriqlar bo‘yicha ishlaydilar.
Faol qatnashadilar, taqdimot uchun materiallar tayyorlaydilar Guruhdan sardor tanlashadi, uning taqdimotida hamkorlik qiladilar. Savollarga javob beradilar. Tinglaydilar.	
3. Yakuniy bosqich	3.1. O‘quv faoliyati yuzasidan xulosa bildiradi.
3.2. Mavzular maqsadiga erishishdagi talabalar faoliyatini tahlili qiladi va o‘zlashtira olmagan joylarini qayta o‘qib chiqishni tavsiya etadi.	Tinglaydilar.	

1-ilova 

Guruhlarda ishlash qoidasi

1.	Sherigingizni diqqat bilan tinglang.
2.	Guruh ishlarida o‘zaro faol ishtirok eting, berilgan topshiriqlarga mas’uliyat bilan yondashing.
3.	Agar yordam kerak bo‘lsa, albatta murjaat qiling.
4.	Agar sizdan yordam so‘rashsa, albatta yordam bering.
5.    Guruhlar faoliyatining natijalarini rag‘batlantirishda hamma ishtirok etishi shart. 

2-ilova 
Ekspertning guruhlar ish natijalarini rag‘batlantirish mezonlari

Mezonlar	Maks.
Ball	Guruh natijalari	
		1	2	3	4	5	
Axborotning to‘liqligi	3 b.	 	 				
Axborotning grafik shaklda ifoda etilishi	1 b.	 	 				
Guruhning faolligi	1 b.	 	 				
Ballarning maksimal summasi, jami	5 b.	 	 				

2. “Kiyinish madaniyati – ma’naviyat ko‘zgusi” mavzusidagi amaliy mashg‘ulot ta’lim texnologiyasi

Mashg‘ulot vaqti – 2 soat	Talabalar soni: 25-30 gacha	
Mashg‘ulot shakli	Mavzu bo‘yicha bilimlarni kengaytirish va mustahkamlash yuzasidan amaliy mashg‘ulot	
Amaliy mashg‘ulot rejasi	1.	Kiyimning paydo bo‘lish tarixi va unga ehtiyoj paydo bo‘lishi.
2.	Kiyimlar turli xalqlar madaniyatining ajralmas qismi.
3.	Insonning kiyinish madaniyati va muomila madaniyatida millat qiyofasi ko‘rinishi.  	
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Talabalar bilan kiyiinish madainyati, milliylik, o‘zlikni anglash, qo‘shtirnoq ichidagi “Ommaviy madaniyat”ga qarshi kurash yuzasidan bahs-munozara tashkil etish, shuningdek amaliy mashg‘ulotda talabalar faolligini ta’minlash, universitet “Odob-ahloq qoidalari” bilan tanishtirish.	
Pedagogik vazifalar:
1.Kiyimning paydo bo‘lish tarixi va unga ehtiyoj paydo bo‘lishi haqida ma’lumot berish.
2.Kiyimlar turli xalqlar madaniyatining ajralmas qismiga oid bilimlarini kengaytirish.
3.Insonining kiyinish va muomila madaniyatida millat qiyofasi namoyon bo‘lishi haqida bilimlarni aniqlash.
4.Universitet “Odob-ahloq qoidalari” bilan tanishtirish.
5.Talabalarni mavzu bo‘yicha mustaqil fikrlashini shakllantirish va bilimini kengaytirish.	O‘quv faoliyati natijalari:
1. Kiyimning paydo bo‘lish tarixi va unga ehtiyoj sezilishi haqida bilimlari mustahkamlanadi.
2. Kiyim – turli xalqlar madaniyatining ajralmas qismiga oid bilimlarini kengayadi, qiyoslanadi.
3. Insonning kiyiinsh va muomila madaniyatida millat qiyofasi namoyon bo‘lishi haqidagi bilimlari mustahkamlanadi.
4. Universitet “Odob  -ahloq qoidalari” bilan tanishadi, unga rioya qilish barcha talabalar uchun majbur ekanligini bilib oladi.
5. Mavzu bo‘yicha mustaqil fikralashi shakllanadi, o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalarini namoyish etadi.	
Ta’lim berish usullari	Munozara, suhbat, tezkor-so‘rov, “T-sxema” metodi	
Ta’lim berish shakllari	“Bahslashuv texnologiyasi”, Ommaviy guruhlarda ishlash.	
Ta’lim berish vositalari	O‘quv qo‘llnama, proyektor, markerlar, ekspert topshiriqlari	
Ta’lim berish sharoiti	Texnik ta’minlangan, guruhlarda ishlash uchun mo‘ljallangan auditoriya	
Nazorat va rag‘batlantirish	Og‘zaki nazorat: savol-javob	

2. “Kiyinish madaniyati – ma’naviyat ko‘zgusi” mavzusidagi amaliy mashg‘ulotining texnologik kartasi

Ish bosqichlari va vaqti	Faoliyat mazmuni	
	Ta’lim beruvchi	Ta’lim oluvchilar	
Tayyorlov bosqichi	Mavzuni aniqlaydi, ta’limiy maqsadni belgilaydi va kutilayotgan natijalarni shakllantiradi.
Belgilangan ta’limiy maqsadlarga mos o‘quv-bilish topshiriqlarini ishlab chiqish.
Ekspert guruhlar ish natijalarini rag‘batlantirish mezonlarini ishlab chiqadi 
(2-ilova)		
1.O‘quv mashg‘ulotiga kiirsh bosqichi	1.1. Mashg‘ulot mavzusi, uning maqsadi va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi, ularning ahamiyatliligi va dolzarbligini asoslaydi.
1.2. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalarga ta’rif berishni taklif qiladi va shu asosda tezkor-so‘rov o‘tkazib talabalar bilimlarini faollashtiradi.	Savollarga javob beradilar.	
2. Asosiy bosqich	2.1. Talabalarni 5 ta kichik guruhga bo‘ladi va guruhlarda hamkorlik asosida ishlash usuli qoidalari bilan tanishtiradi (1-ilova). Har bir guruh mavzu rejasi asosida taqdimot tayyorlashini aytadi.
2.2. O‘quv kursi mavzulari bo‘yicha tayyorlangan eksert varaqalarini tarqatadi.
2.3. Guruhlarga topshiriqlarni bajarish uchun yordam beradi. Taqdimot materiallari mazmunan va mantiqan to‘liq yoritilishini kuzatadi.
2.4. Taqdimot boshlanishini e’lon qiladi. Guruhlarda sardorlar taqdimotini tashkillashtiradi. Aniqlik kiritilishi lozim bo‘lsa, guruh sardorini to‘xtatadi,  savollar beradi, muhokamasini jamoaga havola etadi.
2.5. Mavzular asosida berilgan ma’lumotlarni umumlashtiradi va xulosalaydi. Faol ishtirokchi talabalarni rag‘batlantiradi.	Kichik guruhlarga bo‘linadilar. Topshiriqlar bo‘yicha ishylaydilar.
Faol qatnashadilar, taqdimot uchun materiallar tayyorlaydilar. Guruhdan sardor tanlashadi, uning taqdimotida hamkorlik qiladilar. Savolllarga javob beradilar. Tinglaydilar.	
 3. Yakuniy bosqich	3.1. O‘quv faoliyati yuzasidan xulosa bildiradi.
3.2.Mavzular maqsadiga erishidagi talabalar faolyatini tahlili qiladi va o‘zlashtira olmagan joylarini qayta o‘qib chiqshni tavsiya etadi.	Tinglaydilar.	

1-ilova

Guruhlarda ishlash qoidasi

1. Sherigingizni diqqat bilan tinglang.
2. Guruh ishlarida o‘zaro faol ishtirok eting, berilgan topshiriqlarga mas’uliyat bilan yondashing.
3. Agar yordam kerak bo‘lsa. Albatta murojaat qiling.
4. Agar sizdan yordam so‘rashsa, albatta yordam bering.
5. Gruhlar faoliyatining natijalari ni rag‘batlantirishda hamma ishtirok etishi shart. 	

10-илова
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS
TA’LIM VAZIRLIGI

QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI

PEDAGOGIKA      FAKULTETI

PEDAGOGIKA KAFEDRASI

“TASDIQLAYMAN”                                                                                “KELISHILDI”
Pedagogika                                                                                    Ma’naviy  va ma’rifiy 
fakulteti dekani:                                                                             ishlar bo’yich dekan o’rinbosari:
        
____________dots. Sh.Nurullaeva.                                                _________A.Sultonov

PEDAGOGIKA FAKULTETI “MAKTABGACHA TA`LIM” YO’NALISHI,
II-kurs 205-GURUHI 2014-2015 O’QUV YILI MA’NAVIY-MA’RIFIY VA TARBIYAVIY 

ISH REJASI

Guruh rahbari:                Yu. ISMOILOVA.
Guruh sardori:              SH. RAJABOVA. 

QARSHI 2014 yil

Qarshi Davlat universiteti, “Maktabgacha ta`lim” yo’nalishi
 II-kurs 205-guruh talabalari uchun 2014-2015 o’quv yilida bajarilishi mo’ljallangan manaviy va tarbiyaviy ishlar
R Е J A S I
№	Tadbirlar mavzusi	O‘tkazilish vaqti	O‘tkazish joyi	
Tadbirga mas’ul
	
1	Rahbarlikka tayinlangan guruh bilan tanishish	1-10 sentabr	Guruxda	Gurux murabbiyi	
2	Ish reja tuzish va tasdiqlash 	1-10 sentabr	Guruxda	Fakultet dekani
	
3	Talabaning ruxiy-ma’naviy, ijtimoiy olami bo‘yicha ma’lumotlar banki yaratish	1-15 sentabr	Guruxda	Gurux murabbiyi	
4	Har haftaning chorshanba kuni “Axborot soati” o‘tkazish va qayd qilib borish	Haftaning seshanba kuni	Guruxda	Gurux murabbiyi	
5	“Murabbiylik soati” uchun tarbiyaviy mavzuda reja asosida suhbat o‘tkazish	Haftaning juma kuni	Guruxda	Gurux murabbiyi	
6	Guruh talabalarining universitet ichki tartib-qoidalari bilan tanishtirish 	Sentabr	Guruxda	Gurux murabbiyi	
7	Viloyat va tumanlardan kelgan talabalarning yashash sharoitlari bilan tanishish va nazoratga olish 	Sentabr, doimiy	TTJ va yashash joylarida	Gurux murabbiyi	
8	Talabalar turar joylari va ijarada turuvchi talabalarni alohida ro‘yxatini tuzish, yashash sharoiti haqida  ma’lumotga ega bo‘lish, talabalar bilan tez-tez suhbat o‘tkazish	O‘quv yili davomida	Joylarda va talabalar turar joylarida	Gurux murabbiyi	
9	Talabaning  kiyinish madaniyatini nazoratga olish. Kiyinish madaniyati, muomila madaniyati haqida suhbatlar tashkil etish	Muntazam	Guruxda	Gurux murabbiyi	
10	Talabalarni jamoat ishlariga jalb qilish va ishtirokini nazoratga olish	Doimiy 	Joylarda	
Gurux murabbiyi	
11	“1-oktabr – O‘qituvchilar va murabbiylar kuni” munosabati bilan o‘tkaziladigan tadbirga tayyorgarlik ko‘rish 	
25-30-sentabr

	Fakultetda

	Gurux murabbiyi

12	21-oktabr – O‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan kunga tayyorlanish, davra suhbatlari va tadbirlar o‘tkazish.	Oktabr	Fakultetda	Gurux murabbiyi	
13	Talabalar bilan turli madaniy maskanlarga va tarixiy joylarga tashrif buyurish	Ta’til kunlari reja asosida 	Joylarda 	Gurux murabbiyi	
14	Guruh talabalarining bilimlari va darsdagi ishtiroki haqida professor-o‘qituvchilar fikrlarini o‘rganib borish	Muntazam 	Guruxda	Gurux murabbiyi	
15	Talabaning ma’naviy va ruhiy-psixologik holatini o‘rganish maqsadida universitet ijtimoiy-gumanitar kafedra mutaxassislari bilan doimiy aloqa o‘rnatish, muammoli holatlarni birgalikda hal etish	Muntazam	Guruxda	Gurux murabbiyi	
16	Guruh talabalarining darsdan bo‘sh vatqlarini o‘rganish, uni mazmunli o‘tkazish maqsadida fan, kasbiy to‘garaklarga, ijodiy markazlarga jalb qilish. 	Har oyning oxirida	Fakultetda	Gurux murabbiyi	
17	Guruhda “Jahon va yoshlar”, “Ma’naviyat insonni ulug‘laydi”, “Inson odobi bilan go‘zal” va boshqa turli qiziqarli mavzularda davra suhbatlarini olib borish	Noyabr, dekabr 	Гурухда	Gurux murabbiyi	
18	Guruh talabalari bilan Konstitutsiyani o‘rganish maqsadida “Siz huquqingizni bilasizmi?”, “Burch va mas’uliyat” kabi turli mavzularda savol-javob va suhbatlar tashkil etish	Dekabr	Faollar zalida	Gurux murabbiyi	
19	Гуруҳ талабаларининг ота-оналари, яқин қариндошлари билан учрашув ўтказиш. Ота-оналар кенгаши аъзоларини сайлаш 	Dekabr	Fakultetda	Gurux murabbiyi	
20	Kashandalik, giyohvandlik va ichkilikbozlikning salbiy oqibatlari haqida davra suhbatlarini o‘tkazish 	Dekabr	Guruxda	Gurux murabbiyi	
21	Ta’tildan qaytgan talabalar bilan suhbatlashish, yakuniy nazorat haqida ma’lumotlar berish, professor-o‘qituvchilar bilan guruh talabalarining o‘zlashtirishi haqida suhbatlashish	Yanvar	Guruxda	Gurux murabbiyi	
22	Guruhda past o‘zlashtiruvchi talabalar bilan alohida ishlash va amaliy yordam berish	Yanvar	Guruxda	Gurux murabbiyi	
23	“Ogoh bo‘ling – OITS!” mavzusida mutaxassislar ishtirokida davra suhbatlari tashkil etish	Yanvar	Guruxda	Gurux murabbiyi	
24	“14-yanvar – Vatan himoyachilari kuni” munosabati bilan o‘tkazilgan tadbirga guruh talabalarining faol ishtirokini ta’minlash	Yanvar 	Fakultetda, guruhda 	Gurux murabbiyi	
25	Alisher Navoiy va Zahiriddin Muhammad Bobur hayoti va ijodi haqida suhbatlar uyushtirish	Fevral	Fakultetda, guruhda 	Gurux murabbiyi	
26	Talabalarning moddiy sharoitlari va guruh ahvolidan xabardor bo‘lib borish	Muntazam	TTJlarda, ijarada 	Gurux murabbiyi	
27	“8-mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni” munosabati bilan tadbir tashkil etish	1-10 mart	Fakultetda, guruhda 	Gurux murabbiyi	
28	“Diniy aqidaparastlik va missionerlikning oldini olish davr talaba” mavzusida suhbat o‘tkazish 	Mart	Guruxda	Gurux murabbiyi	
29	Oilaviy qadriyatlarni targ‘ib qilish, oilaviy hayotga tayyorlash maqsadida “Oila mas’uliyati”, “Ibratli oila”, “Er va xotin munosabatlari” mavzularida tarbiyaviy soatlar o‘tkazish	Mart	Guruxda	Gurux murabbiyi	
30	Umuxalq bayrami Navro‘zni  munosib tarzda kutib olish, bayramda milliy urf-odatlarimizning tiklanishiga guruh talabalari e’tiborini qaratish	Mart	Fakultetda	Gurux murabbiyi	
31	“Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asari bo‘yicha elektron DVD disklari to‘plamini o‘rganish, savol-javoblar o‘tkazish	Aprel	Guruxda	Gurux murabbiyi	
32	Guruh talabalarining jismonan sog‘lom bo‘lishlari uchun sport va jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanishlarini nazorat qilib borish, sport to‘garaklariga jalb qilish	Muntazam	Sport zali va maydonda	Gurux murabbiyi	
33	“Xotira va qadrlash kuni”ga tayyorgarlik ko‘rish, tadbirda faol qatnashish, Xotira maydoniga guruh talabalari bilan sayohat uyushtirish	1-10 may	Xotira maydonida	Gurux murabbiyi	
34	Talabalarning yakuniy nazoratga tayyorgarligini tekshirib borish	May	Guruxda	Gurux murabbiyi	
35	Ota-onalar bilan uchrashuvlar tashkil etish, suhbatlashish	Iyun	Fakultetda	Gurux murabbiyi	

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:

1.	Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. -Т.: Ўзбекистон, 1992. -46 б.
2.	Каримов И.А. Ўзбекистоннинг ўз истиқлол ва тараккиёт йўли. - Т.: Ўзбекистон, 1992 й. - 65 б.
3.	Каримов И.А. Ўзбекистон буюк келажак сари. Тошкент.: Ўзбекистон, 1998.
4.	Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. –Т.: Маънавият, 2008.
5.	Ўзбекистон Республикасининг «Таълим тўғрисида»ги Қонуни. //Баркамол авлод Ўзбекистон тараққиётининг пойдевори.- Тошкент.: 1997.     - 20-29 бетлар.
6.	Ўзбекистон Республикасининг Кадрлар тайёрлаш миллий дастури». //Баркамол авлод Ўзбекистон тараққиётининг пойдевори.-Т.: 1997.- 31-60 бетлар.
7.	Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2004 йил 21 майдаги «2004-2О09 йилларда мактаб таълимини ривожлантириш Давлат умуммиллий дастури тўғрисида»ги Фармони // Маърифат. 2004 йил 22 май.
8.	Азаров Ю.Г. Оила педагогикаси. Тошкент: Ўқитувчи, 1985.
9.	Ашурова Г., Адилова Д. Мураббийлик соатлари. Т., 2014. 210 б.
10.	Жумаева Н.Э. Ижтимоий гуманитар фанларни ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш йўллари. Тошкент: Фан. 2007. 
11.	Зуннунов А. Педагогика назарияси. Тошкент: Алоқачи, 2006.
12.	Илм, фан ва тараққиёт. Илмий ишлар тўплами. Қарши Давлат университети профессор-ўқитувчиларининг илмий-амалий конференцияси материаллари. Қарши: ҚДУ, 2010.
13.	Инсон бахт учун туғилади. Ўзбекистон Президенти И.Каримовнинг ҳикматли сўзларидан //Нашрга тайёрловчилар: Ғаниев Д., Ғафуров З. –Т.: Шарқ. 1998.
14.	Кенжаева Д., Шухратова Ф. Баркамол шахс тарбияси асослари. Т.: Фан. 2010.
15.	Обидова М. Одоб-ахлоқ – маънавият булоғи. Тошкент: Фан. 1991.
16.	Очилов М., Очилова Н. Олий мактаб педагогикаси. Тошкент: Алоқачи, 2008.
17.	Педагогика. А.Қ.Мунавваровнинг умумий таҳрири остида. –Т.: Ўқитувчи, 1996.
18.	Темирова С. Синф раҳбари фаолияти. Тошкент: Ўқитувчи, 1983.
19.	Толипов Ў. Педагогик технология: назария ва амалиёт. Тошкент: Фан. 2005.
20.	“Халқ таълими” журналлари. 2010-2013 йй.
21.	Хидирова Б. Таълим жараёнида педагогик технологияни қўллашнинг назарий ва амалий асослари. –Т.: Фан ва технология. 2009.
22.	Шодмонова Ш. ва бошк. Тарбиявий ишлар услубиёти. Тошкент: “Fan va texnologiya” нашриёти, 2008, 186 бет.
23.	Ўзбекистон миллий энциклопедияси. Давлат илмий нашриёти. Тошкент, 2005. 7-8-томлари.
24.	Ҳайитов А. Гуруҳ раҳбари иш тажрибасидан. Тошкент: “Янги аср авлоди”. 2005.
25.	Ҳайитов А. Синф раҳбари. Тошкент: “Янги аср авлоди”. 2008.
26.	http://pedagog.uz
27.	www.bilimdon uz
28.	www.tgeu.uz

G L O S S A R I Y

Axloq - shaxsning jamiyatga va boshqa kishilarga nisbatan burchini belgilab beruvchi me’yorlar tizimi, ma’naviy xulq qoidalari, u ijtimoiy ong shakllaridan biridir.
Bilim - borliqni bilish jarayonining amaliyotda tasdiqlangan natijasi.
Bakalavriat - o`rta maxsus, kasb-hunar ta’limi negizida oliy ta’lim yo`nalishlaridan biri bo`yicha fundamental bilimlar beradigan, o`qish muddati to`rt yildan kam bo`lmagan tayanch oliy ta’lim;
Bakalavr, magistr - oliy ta’limning tegishli bosqichiga muvofiq dasturlarni muvaffaqiyatli o`zlashtirgan shaxslarga beriladigan akademik darajalar;
Boshqaruv - ishga qobil ijtimoiy tuzilmani tuzish uchun zarur sharoitlarni tanlash va samaradorligini oshirish bo`yicha olib boriladigan va qo`yilgan maqsadni amalga oshirish uchun undan foydalaniladigan faoliyat.
Boshqarish - tashkil etish, qaror qabul qilishga qaratilgan faoliyat, ob’ektni o`z xizmat vazifasi doirasida nazorat qilish, tartibga solish, ishonchli axborotlar asosida tahlil qilish va yakun yasash.
Burch - muayyan axloqiy majburiyatlarni his qilish, uning zarurligini anglash.
Darslik - davlat ta’lim standarlari, o`quv dasturi, uslubiyati va didaktik talablari asosida, milliy g’oya va ma’naviy qadriyatlarimiz singdirilgan, muayyan o`quv fanining mavzulari to`liq yoritilgan, tegishli fan asoslarini mukammal o`zlashtirilishiga qaratilgan xolda, fanga tegishli bilimlarni talabalar tomonidan mustaqil o`zlashtirib olishga, ularda ko`nikma va malakalarni shakllantirishga, kerakli o`quv materialini mustaqil izlash va topishga, hamda amaliy faoliyatda qo`llashni o`rgatish hamda ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga yo`naltirilgan va tegishli ta’lim turlari uchun Muvofiqlashtiruvchi Kengash (yoki vakolatli Kengashlarning grifi) tomonidan o`quv adabiyotiga berilgan guvohnoma, o`quv rejalarda ko`rsatilmagan (tanlov va qo`shimcha) fanlari uchun ta’lim muassasasining Ilmiy kengashi qarori asosida chop etiladigan nashr.
Davlat suvereniteti - (fr.souverainete oliy xokimiyat, ing. Covereighty, nem. Souveranitat) davlatni boshqa davlatdan, uning ichki va tashqi ishlari xamda, tashqi munosabatlarda to`la mustaqqilligi.Konstitutsiyaviy huquq fanida suverenitetning bir necha turlari mavjud.
Davlat suvereniteti - davlat xokimiyatining davlat ichidagi ustnligi va uni tashqi muhitda ya’ni xorijiy xokimiyatni istisno qiluvchi davlat xokimiyatlari – qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud xokimiyatlarining xududdda to`la amal qilishi hamda halqaro aloqalarda davlatning xorijiy davlat xokimiyatlaridan mustaqilligi (davlat tomonidan suverenitetini cheklashga o`z xoxishi bilan rozilik berilgan xollar bundan mustasno) suverenitet davlat xokimiyatining muxim belgisini aks ettiradi.
Dunyoqarash - shaxsning tafakkur tarzi va yo`nalishini aks ettiruvchi qarashlar, e’tiqod va fikr-o`ylar tizimi.
Elektron darslik - komp?yuter texnologiyasiga asoslangan o`quv uslubini qo`llashga, mustaqil ta’lim olishga hamda fanga oid o`quv materiallar, ilmiy ma’lumotlarning har tomonlama samarali o`zlashtirishga mo`ljallangan bo`lib: o`quv va ilmiy materiallar faqat verbal (matn) shaklda; o`quv materiallar verbal (matn) va ikki o`lchamli grafik shaklda; mul?timedia (ko`p axborotli) qo`llanmalar, ya’ni ma’lumot uch o`lchamli grafik ko`rinishda, ovozli, video, animatsiya va qisman verbal (matn) shaklda; taktil (his qilinuvchi, seziladigan) xususiyatli, o`quvchini "ekran olamida" stereo nusxasi tasvirlangan real olamga kirishi va undagi ob’ektlarga nisbatan harakatlanish tasavvurini yaratadigan shaklda ifodalanadi.
Elektron ma’ruza - interaktiv elementlar va giperuzatishlarni qo`llab, o`quv fani ma’ruza materialini namoyish qiluvchi mul?timedik tizim.
Etiket - ahloqiy madaniyat ko`rinishi, u ko`proq insonning tashqi madaniyatini, o`zaro munosabatlarda o`zini tutish qonun-qoidalarining bajarilishini boshqaradi. Agar muomila dbida inson o`z munosabatlariga ijodiy yondoshsa, ya’ni bir xolatda bir necha muomila qilish imkoniyatiga ega bo`lsa, etiket muayyan xolat uchun faqat bir xil qoidalashtirilib qo`yilgan xatti-harakatni taqozo etadi.
E’tiqod - shaxs amal qiladigan bilim, tamoyil va ideallarning haqqoniyligiga qalban va asosli ishonch bilan bog’langan, uning atrof-muhitga hamda o`zining xatti-harakatlariga bo`lgan sub’ektiv munosabati.
Estetik tarbiya - go`zallikni his qilish, atrof-muhitdagi go`zallikni payqay olish va tushunishga bo`lgan qobiliyatni tarbiyalash.
Ehtiyoj - shaxsning biror narsa-hodisaga muhtojligi va kishining
Funktsiya - “Funktsiya” so`zi lotin tilidan olingan bo`lib, “faoliyat” degan ma’noni anglatadi hamda u qo`llanish vakolatiga ko`ra mutanosib ravishda o`zgarib boradi
Faoliyat - 1) ongli maqsad bilan boshqariladigan kishining ichki (ruhiy), tashqi (jismoniy) faolligi; 2) atrof-muhitning kishilar tomonidan maqsadga muvofiq qayta bunyod etilishi.
Gumanizm - 1) insonning insonga bo`lgan muhabbati, uning qadrini hurmat qilish, kishi manfaatlari uchun qayg’urish g’oyalari bilan sug’orilgan va kishilar o`rtasidagi tenglik, halollik,insoniy munosabat tamoyillariga asoslangan duyoqarash; 2) insoniylik va insonparvarlik, insonlarning bunyodkorligiga ishonchi.
G’ayri ixtiyoriylik - tashqi holat yoki shaxsiy kayfiyatlar ta’sirida dastlabki ishonchlarga moyil kishi xulqining xususiyati.
Huquqni muhofaza qilish - huquqni muxofaza qilish va ta’minlash faoliyati bilan shug’ullanuvchi davlat va jamiyat institutlari tizimi bo`lmish yuridik muassasalar;
Huquqiy ruxiyat - alohida ijtimoiy guruh, shaxs yoki butun jamiyatda stixiyali ravishda vujudga keladigan huquqiy tuyg’ular, xissiyotlar, kayfiyatlar, fikrlar yig’indisidan iborat;
Huquqiy ong - ijtimoiy ongni shakllaridan bo`lib, kishida huquqqa, qonunchilikka, huquq – tartibotga va boshqa huquqiy hodisalarga nisbatan bo`lgan g’oyalar, xis – tuyg’ular tasavvurlar yig’indisi;
Huquqiy ong darajasi - bu odamlarning huquqlardan shunchaki xabardorligi, qonunlarni bilishigina emas. Bu, eng avvalo, qonunlarga rioya etish va ularni bajarishga tayyorlik, qonunga itoatkorlik, huquqni va odil sudlovni hurmat qilishdir.
Huquqiy mafkura - huquqiy boriqning alohida xodisasi huquqiy madaniyatda o`z ifodasini topadi. SHu ma’noda huquqiy madaniyat huquqning tartibga soluvchi sifataaalari rivojlanishining erishilgan darajasi, jamg’arilgan huquqiy qadriyatlar, huquq, yuridik texnikaning ma’naviy madaniyat va huquqiy taraqqiyotga daxldor xususiyatlarida ifodalangan o`ziga xos yuridik ne’matdir.
Huquqiy mafkura - huquqiy borliqning hodisasi, huquqning tartibga soluvchi sifatlari rivojlanishining erishilgan darajasi, jamg’arilgan huquqiy qadriyatlar, huquqiy yuridik texnikaning ma’naviy madaniyat va huquqiy taraqqiyotga daxldor xususiyatlarida ifodalangan o`ziga xos yuridik ne’matdir.
Huquqiy targ’ibot - bu jamoatchilikning keng qatlamlarining huquqiy bilmlarini mustaxkamlash va ularning huquqiy madaniyatni yuksaltirishning uzuluksiz jarayonidir.Huquqiy tashviqt- jamoatchilikning ma’lum bir guruhlarini belgilangan reja asosida huquqiy savodxonlik darajasini oshirish va ularga huquqiy ta’lim berishning izchil jarayonidir.Huquqiy targ’ibot va tashviqot ishlari turli ko`rinishlarda( ma’ruza qilish,suhbat uyushtirish, ko`rsatuvlar va maqolalar tayyorlash va xakozo) amalga oshirilishi mumkin.Bu tadbirlar aholininng huquqiy bilimlarini mustaxkamlash va ular duch kelayotgan muammolarning huquqiy echimini topishga yordam berishdan iboratdir.
Huquqiy nigilizm - bu ijtimoiy ongning elementi bo`lib, fukqarolar tomonidan huquqqa, qonunga, qonunchilikka,davlat va uning tizimiga bo`lgan e’tiborsizlik, ishonchsizlik yoki ehtiyotsizlik kabi ko`rinishlarda namoyon bo`ladigan munosabatdardir.
Huquqiy tartibga solish funktsiya - Huquqiy madaniyatning huquqiy tartibga solish funktsiyasi huquqiy tizim barcha tarkibiy bo`g’inlarining barqaror, bahamjihat, jo`shqin va samarali faoliyat yuritishni ta’minlashga yo`naltirilgandir. Huquqiy madaniyat huquqiy ong bilan uzviy bir butunlikda jamiyatning tarkibiy qismi sifatida maydonga chiqar ekan, u nafaqat ijtimoiy voqelikni aks ettiradi, balki unga faol qayta ta’sir ko`rsatadi.
Halollik - shaxsiy va ijtimoiy majburiyatlarni, axloqiy me’yorlarni rostgo`ylik bilan saqlash.
Hasad - o`zgalarning muvaffaqiyatlarini ko`ra olmaslikdan kelib chiqadigan tuyg’u.
Ilmiy bilim - tizimli, asosli va narsa, hodisalar mohiyatiga chuqur kirib boradigan bo`ladi. U empirik va nazariy darajada bo`ladi
Innovatsiya - lotincha so`z bo`lib, “yangilik kiritaman” ma’nosini bildiradi.
Institut - lotincha so`z bo`lib, “mahkama”, “idora” ma’nosini bildiradi, oliy ma’lumot beruvchi muassasa.
Interfaol - inglizcha so`z bo`lib, “o`zaro ta’sir” ma’nosini bildiradi. Biror faoliyat yoki muammoni o`zaro muloqatda, o`zaro bahs-munozara usulida, fikrlashishida hamjihatlik bilan hal etish ma’nosini anglatadi.
Interfaol mashg’ulot - o`qituvchi va o`quvchilar o`zaro faol ishtirok etadigan mashg’ulot; jarayon hamkorlikda kechadi.
Izohli lug’at - so`zlarning mazmunini izohlaydigan, har bir so`zning grammatik, etimologik va stilistik tavsifi berilgan, ularni qo`llashga oid misollar va boshqa ma’lumotlar keltirilgan, qo`shimcha adabiyot sifatida foydalaniladigan ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Individuallik - insonning bioijtimoiy o`ziga xosligi, uning takrorlanmasligi.
Ishontirish - tarbiya usuli, uning vositasida o`ziga yo`naltirilgan qoidalar, talabalarni shaxs ongli o`zgartirishga erishadi.
Individual huquqiy ong - bu har bir shaxs, alohida insonga xos huquqiy bilimlar, baholar, xissiyotlar va tuyg’ular majmui hisoblanadi. Har bir inson turli bilish qobiliyatlari, shaxsiyatning turli psixologik turlari oqibatida amaldagi huquqlarini o`ziga qabul qilinadi, uni baholaydi, qonuniy yoki qonunga zid ravishda xatti – xarakat qilish istagini bildiradi;
Ideal - oliy maqsad, biror narsaning namunasi, shaxs, guruhlarning xatti-harakatlari, intilishlari intihosi.
Ijtimoiy idrok etish - kishilar tomonidan ijtimoiy ob’ektlarning idrok etilishi, tushunilishi va baholanishi.
Izohlash, tushuntirish - og’zaki izoh, yoritilishi lozim bo`lgan turli materiallarni izohlash, isbotlash, tahlil qilish.
Individuallik - shaxsning betakror biosotsiologik xususiyatlari.
Intellekt (aql) - shaxsning turli faoliyat turlarini muvaffaqiyat bilan o`zlashtirishini belgilaydigan tug’ma va o`zlashma barcha aqliy qobiliyatlar to`plami.
Ishontira olish - axborot oqimining shaxs tomonidan tanqiddan holi, erkin ravishda o`zlashishiga erishishni ko`zlagan ruhiy ta’sir etish uslubiyoti.
Ishonch hosil qilish - shaxsning muayyan qoida va talablarini ongli ravishda o`zlashtirish vositasida tarbiyalash uslubiyoti. Tegishli ma’lumotlar va dalillarga asoslanib, shaxsning o`z hukmi va xulosalari to`g’riligiga ishonchni yuzaga keltirish jarayoni va natijalari.
Innovatsiya - lotincha so`z bo`lib, “yangilik kiritaman” ma’nosini bildiradi.
Institut - lotincha so`z bo`lib, “mahkama”, “idora” ma’nosini bildiradi, oliy ma’lumot beruvchi muassasa.
Interfaol - inglizcha so`z bo`lib, “o`zaro ta’sir” ma’nosini bildiradi. Biror faoliyat yoki muammoni o`zaro muloqatda, o`zaro bahs-munozara usulida, fikrlashishida hamjihatlik bilan hal etish ma’nosini anglatadi.
Interfaol mashg’ulot - o`qituvchi va o`quvchilar o`zaro faol ishtirok etadigan mashg’ulot; jarayon hamkorlikda kechadi.
Izohli lug’at - so`zlarning mazmunini izohlaydigan, har bir so`zning grammatik, etimologik va stilistik tavsifi berilgan, ularni qo`llashga oid misollar va boshqa ma’lumotlar keltirilgan, qo`shimcha adabiyot sifatida foydalaniladigan ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Individuallik - insonning bioijtimoiy o`ziga xosligi, uning takrorlanmasligi.
Ishontirish - tarbiya usuli, uning vositasida o`ziga yo`naltirilgan qoidalar, talabalarni shaxs ongli o`zgartirishga erishadi.
Individual huquqiy ong - bu har bir shaxs, alohida insonga xos huquqiy bilimlar, baholar, xissiyotlar va tuyg’ular majmui hisoblanadi. Har bir inson turli bilish qobiliyatlari, shaxsiyatning turli psixologik turlari oqibatida amaldagi huquqlarini o`ziga qabul qilinadi, uni baholaydi, qonuniy yoki qonunga zid ravishda xatti – xarakat qilish istagini bildiradi;
Ideal - oliy maqsad, biror narsaning namunasi, shaxs, guruhlarning xatti-harakatlari, intilishlari intihosi.
Ijtimoiy idrok etish - kishilar tomonidan ijtimoiy ob’ektlarning idrok etilishi, tushunilishi va baholanishi.
Izohlash, tushuntirish - og’zaki izoh, yoritilishi lozim bo`lgan turli materiallarni izohlash, isbotlash, tahlil qilish.
Individuallik - shaxsning betakror biosotsiologik xususiyatlari.
Intellekt (aql) - shaxsning turli faoliyat turlarini muvaffaqiyat bilan o`zlashtirishini belgilaydigan tug’ma va o`zlashma barcha aqliy qobiliyatlar to`plami.
Ishontira olish - axborot oqimining shaxs tomonidan tanqiddan holi, erkin ravishda o`zlashishiga erishishni ko`zlagan ruhiy ta’sir etish uslubiyoti.
Ishonch hosil qilish - shaxsning muayyan qoida va talablarini ongli ravishda o`zlashtirish vositasida tarbiyalash uslubiyoti. Tegishli ma’lumotlar va dalillarga asoslanib, shaxsning o`z hukmi va xulosalari to`g’riligiga ishonchni yuzaga keltirish jarayoni va natijalari.
Ichiqoralik - o`zgalarning muvaffaqiyatsizligidan sevinish.
Ichki holat (mavqe) - shaxsning kundalik ehtiyoji bilan uzviy bog’liq va hayotining muayyan davri faoliyatining asosiy mazmuni va yo`nalganligini belgilovchi ijtimoiy ko`rsatkichlari tizimi.
Istiqbolni belgilash malakasi - ijtimoiy va bilish jarayonlarini rejalashtirish va boshqarish.
Kollej - frantsuzcha so`z bo`lib, Frantsiya, Bel?giya, SHveytsariya va b. davlatlarda o`rta maxsus ma’lumot beradigan va kasb-hunarga ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasasi.
Ko`nikma - ongli faoliyat (harakat)ni tez, tejamli, to`g’ri, kam jismoniy va asabiy kuch sarflagan holda, bajarish. SHaxsning bilimlarm asosida tarkib topadi. Dastlabki shakllanish bosqichlarida bunday harakatlar jiddiy diqqat bilan bajariladi, keyingi bosqichlarda diqqat bilan nazorat qilish kamayib boradgan va natijada avtomatlashgan harakatga aylanadi.
Kasbiy faoliyat turi - uni o`zgartirish, unga o`zgartishlar kiritish maqsadida kasbiy faoliyat ob’ektiga ta’sir qilishning metodlari, usullari, uslublari va tavsifi;
Kompetentsiya - ma’lum sohada muvaffaqiyatli faoliyat yuritish uchun bilimlar, amaliy malakalar va shaxsiy sifatlarni qo`llash qobiliyati;
5. Kasbiy faoliyat ob’ekti - predmetlar, voqeliklar, jarayonlar va faoliyat doirasida harakatga yo`naltirilgan tizimlar;
Kasbiy faoliyat sohasi - ilmiy, ijtimoiy, iqtisodiy, ishlab chiqarishda namoyon bo`ladigan kasbiy faoliyat ob’ektlarining majmui;
Kar’era - kasbiy o`sish, xizmat bo`yicha yuqorilash, ijtimoiy tan olinish.
Kontseptsiya - qarashlar tizimi, jarayonlar u yoki byuu xodisalarni tushunish.
Kasbiy huquqiy ong - huquqshunoslar, ya’ni maxsus ma’lumot va tayyorgarlikning amaliy tajribasi talab qilinadigan kasb egalari huquqiy ongidir;
Konstitutsiyaviy tuzum - (ing. constitutional system) ma’lum davlatning Konstitutsiyasi va boshqa Konstitutsiyaviy huquqiy hujjatlari bilan o`rnatiladigan va muhofaza qilinadigan ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy, huquqiy munosabatlar tizimidir. Konstitutsiyaviy tuzum doimo davlatda Konstitutsiyasi mavjud bo`lishini taqozo etadi. Xalq suvereniteti, hokimiyatlarning bo`linishi, inson huquqlarining ustunligi va boshqalar Konstitutsiyaviy tuzumning zaruriy belgilari sanaladi. Konstitutsiyaviy tuzumning tarkibiy qismlari quyidagilar hisoblanadi: jamiyat va davlatning siyosiy tizimi; iqtisodiy tizimi; ijtimoiy tizimi; ma’naviy-madaniy tizimi.
Konstitutsiyaviy nazorat - (ing. constitutional control) davlat hokimiyati organlari, korxonalari, tashkilotlari, muassasalari, siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlarining faoliyatlari tegishli mamlakat Konstitutsiyasiga muvofiqligini tekshirishdan va Konstitutsiyaga zid harakatlar yuzasidan ko`rsatmalar berish bilan bog’liq, shu vakolatga ega bo`lgan davlat organlarining o`ziga xos nazorat faoliyat turi. Konstitutsiyaviy nazorat olib boruvchi orgn nazorat sub’ekti hujjatlarini o`zgartirish yoki bekor qilish huquqiga ega emas, ammo Konstitutsiyaviy tekshirish natijasida bunday vakolatlarni ishlatishi mumkin. Keng ma’nodagi Konstitutsiyaviy nazorat davlat hokimiyatining turli organlari, chunonchi Parlament, davlat boshlig’i va prokuratura amalga oshiradi.
Kasbiy fikrlash - bu kasbiy jihatdan bilishni shakllantira olish, o`zining amaliy faoliyatiga kasbiy bilimlarni qay darajada qshllay olishi. Kasbiy fikrlashda o`zining barcha faoliyatini kasbiy muammolarni hal qilishga qaratadi.
Kalokagatiya - go`zallik va olijanoblik hamda jismoniy va ma’naviy boyliklar birligi.
Kasbiy – pedagogik muloqot - pedagog va tarbiyalanuvchining o`zaro zich ijtimoiy – psixologik aloqasi tizimi bo`lib, uning mazmuni axborotlar ayriboshlash, tarbiyaviy ta’sir o`tkazish, kommunikativ vositalar yordamida o`zaro munosabatlarini tashkil etish hisoblanadi.
Kasbiy bilimdonlik - pedagogik faoliyat yuritish uchun zarur bo`lgan nazariy va amaliy tayyorlik birligi
Kognitiv - bilish jarayoni.
Kollektiv - yo`lida shaxslarning o`zaro munosabatlari,tashkiliyligi va intilishlari bilan bir-biriga monand turg’un sotsial (ijtimoiy) guruh.
Kommunikatsiya - kishilarning o`zaro muloqotlarida axborotlar almashish tavsifi.
Kommunikativ ko`nikma - muomala qila olish va pedagogik texnika malaka va ko`nikmasi.
Kommunikativ faoliyat - pedagogning tarbiyalanuvchilar, boshqa pedagoglar, jamoatchilik vakillari, ota-onalar bilan maqsadga muvofiq o`rnatgan munosabatlari.
Konflikt (ziddiyat) - qarama-qarshi qarashlar, fikrlar to`qnashuvi, jiddiy ziddiyat, qizg’in bahs.
Kreativlik - betakror qadriyatlar yaratuvchi, nostandart echimlar qabul qiluvchi shaxsning botiniy qobiliyati.
Kuzatish - biror pedagogik hodisa bo`yicha aniq daliliy material olish maqsadini ko`zlagan idrok etish shakli.
Litsey - yunoncha so`z bo`lib, Afina yaqinida Appollon Likey ibodatxonasi atrofidagi daraxtzor nomi, bir qator davlatlarda o`rta maxsus ta’lim muassasasi.
Lug’at - aniq bir tartibda joylashgan so`zlar (yoki so`z birikmasi va hokazo) to`plami, ularning mazmuni, ishlatilishi, kelib chiqishi, boshqa tildagi tarjimasi to`g’risida ma’lumot beruvchi yoki so`zning tushunchasi, u bilan belgilanuvchi predmetlar haqida axborot beruvchi ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Login tushunchasi - Login – shaxsning, o`zini axborot kommunikatsiya tizimiga tanishtirish jarayonida ko`llaniladigan belgilar ketma-ketligi bo`lib, axborot kommunikatsiya tizimidan foydalanish xukukiga ega bo`lish uchun foydalaniluvchining maxfiy bo`lmagan kayd yozuvi xisoblanadi
Malaka - shaxsning ma’lum kasbga yaroqlilik, tayyorlik darajasi, shu kasbda ishlay olishi uchun zarur bilim, ko`nikmalari yig’indisi. Kasbiy axborotlarning tez ko`payib borayotgani ilgari o`zlashtirilgan malakaning etishmasligini keltirib chiqaradi. Bu etishmaslikni qayta tayyorlash va malaka oshirirish orqali to`ldiriladi. Bu jarayon uzluksiz davom etgandagina malaka ortib borishi orqali kasbiy faoliyatni hozirgi talablar darajasida davom ettirish imkoniyati hosil bo`ladi.
Malaka oshirish - mutaxassislar va rahbar xodimlarning kasbiy bilim va ko`nikmalarini yangilash hamda rivojlantirish jarayoni
Mahorat - shaxsning tajriba orqali orttirgan xususiyati. Biror sohadagi moslashuvchan ko`nikma va ijodkorlik asosida hosil bo`lgan kasbiy ko`nikmalarning yuqori darajasi, kasbiy mohirlik. Biror faoliyat sohasidagi yuqori darajada egallangan bilim, ko`nikma, malakalarni amaliyotda yuqori sifat va samaradorlik bilan qo`llash
Magistratura - bakalavriat negizida o`qish muddati kamida ikki yil bo`lgan aniq mutaxassislik bo`yicha oliy ta’lim;
Malaka talablari - uzluksiz ta’limning tegishli bosqichi bitiruvchisining umumiy bilim va kasb tayyorgarligi darajasiga qo`yiladigan talablar;
Malaka amaliyoti - o`quv jarayonining nazariy bilimlarni mustahkamlash, amaliy ko`nikma va uquv hosil qilish, ta’lim dasturining ma’lum (yakuniy) qismidagi mavzu bo`yicha materiallar tuzish uchun o`tkaziladigan birqismi;
Modul - tarbiyalash, o`qitishga o`rnatilgan maqsadlar va natijalarga nisbatan muayyan mantiqiy tugallanganlikka ega bo`lgan o`quv fani (kursi) yoki o`quv fanlari (kurslari) qismlarining majmuasi;
9. Mutaxassislik - mauyyan kasbiy faoliyat doirasidagi turli darajadagi ta’lim dasturlarining majmui;
Magistratura dasturi - tahsil olayotganlar tarbiyasi va tayyorgarlik darajasi sifatini ta’minlovchi, o`z ichiga o`quv rejasi, o`quv kurslari, predmetlari, fanlari (modullari)ning dasturlari, malakaviy amaliyotlar dasturlari, kalendar o`quv grafigi va mos ravishdagi ta’lim texnologiyalarini amalga oshirishni ta’minlovchi o`quv-uslubiy majmualari metodik materiallar;
Ma’lumotlar to`plami - foydalanishga qulay shaklda yaratilgan muayyan fanni yoki ta’lim yo`nalishini o`zlashtirish uchun zarur bo`lgan, isbot talab qilmaydigan ma’lumotlar, ilmiy ko`rsatkich va o`lchamlar, turli belgi va raqamlardan, ilmiy, ijtimoiy-siyosiy, amaliy, iqtisodiy, madaniy va boshqa sohalardagi qisqa ma’lumotlardan tashkil topgan ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Ma’ruzalar kursi - fanning o`quv dasturi bo`yicha ma’ruzalar kursining nomi tegishli fan nomi bilan atalgan, undagi barcha mavzularning asosiy mazmuni qisqa yoritilgan, birlamchi yangi bilimlarni olishga qaratilgan, foydalaniladigan asosiy va qo`shimcha o`quv adabiyotlar ko`rsatilgan, o`z-o`zini nazorat qilishga oid savollar turkumi, mavzuga tegishli tayanch atama va iboralar keltirilgan ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Ma’ruzalar to`plami - muayyan fanning o`quv dasturi bo`yicha undagi ayrim mavzularning asosiy mazmuni qisqa yoritilgan, birlamchi yangi bilimlarni olishga qaratilgan, foydalaniladigan asosiy va qo`shimcha o`quv adabiyotlar ko`rsatilgan, o`z-o`zini nazorat qilishga oid savollar turkumi, mavzuga tegishli tayanch atama va iboralar keltirilgan, davriy ravishda ilmiy-tadqiqot izlanishlar asosida yangilanib turiladigan, ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi bo`yicha chiqariladigan kichik adadda nashr qilingan tarqatma material.
Ma’lumotlar banki - axborot texnologiyalarning imkoniyati va vositalari asosida yaratilgan. Statik va dinamik rejimda tuzilgan, tovush va rangli tasvirlar bilan ta’minlangan, katta hajmdagi axborotlarni o`z ichiga qamrab olgan va ularni turli ko`rinishda (jadval, diagramma, gistogramma, matn, rasm va hokazo) bera oladigan, o`quv jarayonida bilim oluvchilar tomonidan o`z ustida mustaqil ishlashi va o`z bilimlarini nazorat qilishi uchun qo`llaniladigan, doimiy ravishda to`ldirib boriladigan, keng doirada foydalanishga mo`ljallangan, tegishli vakolatli davlat tashkilotida qayd etilgan sohalar bo`yicha ma’lumotlar to`plami.
Metodik tavsiyalar - ta’lim va tarbiyaning samarali usullarini amalda tatbiq etish bo`yicha qisqa va aniq bayon etilgan takliflar majmuidan iborat metodik nashr.
Munosabat - kishilarning barqaror o`zaro aloqasi.
Maqsad - faoliyat natijasidan fikran xayratlanish.
Milliy dasturning maqsadi - aholining barcha qatlamlari huquqiy savodxonlikka erishishlari, yuksak darajadagi huquqiy ongga ega bo`lishlari hamda huquqiy bilimlarini kundalik hayotda qo`llay olishlari uchun xuquqiy madaniyatni shakllantirishning keng qamrovli muntazam tizimini yaratishdir.
Mafkura - g’oya va qarashlar tizimi.
Maqsad - faoliyat natijasini oldindan fikran belgilash.
24. Maqtov - foydali ish qilgan shaxsni ?ki jamoani og’zaki taqdirlash.
Motiv - ma’lum ehtiyojlarni qondirish uchun asos bo`ladigan kishining ichki faoliyat mazmuni.
Motivatsiya - shaxsni faol xatti-harakatlarga undovchi sabablar, asoslar to`plami bo`lib, u ayni zamonda kishi xulqini fiziologik va psixologik boshqarishning dinamik jarayonini ham bildiradi va faoliyatining yo`nalishi, faolligi, uyg’unligi va turg’unligini belgilaydi.
Muloqotning etakchi turi - rivojlanishning ma’lum bir davrida atrofidagi kishilar bilan muomalada etakchilik qiladigan muloqot turi bo`lib, uning natijasida shaxsning asosiy sifatlari shakllanadi.
Munozara - 1) matbuotda, suhbatda biror bahsli masalani muhokama qilish, bahs; 2) muayyan muammo bo`yicha fikr almashishga asoslangan ta’lim uslubiyoti.
O`qitish - aniq maqsad asosida shaxsda bilim, ko`nikma va malakalarni shakllantirishga qaratilgan faoliyat.
Oliy ta’lim - uzluksiz ta’limning yuqori malakali mutaxassislar tayyorlovchi mustaqil turi.
Oliy ma’lumot darajasi - shaxs tomonidan oliy ta’limning muayyan ta’lim dasturini mazkur ma’lumot haqida tegishli davlat hujjati berilgan holda, o`zlashtirish natijasi;
Oliy ma’lumot haqida davlat hujjati (diplom) - akkreditatsiyadan o`tgan oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilariga beriladigan va ularning oliy ta’limning ta’lim dasturlarini bajarganliklarini tasdiqlovchi davlat namunasidagi hujjat. Hujjat uzluksiz ta’limning keyingi bosqichlarida o`qishni davom ettirish yoki olingan akademik darajaga muvofiq ishlash huquqini beradi;
Oliy ta’lim yo`nalishlari va mutaxassisliklari klassifikatori - oliy ma’lumotli kadrlar tayyorlash uchun bakalavriat ta’lim yo`nalishlari va magistratura mutaxassisliklarining tizimlashtirilgan ro`yxati;
Oliy ta’limning Davlat ta’lim standarti - ta’limning bakalavriat muayyan yo`nalishi yoki magistratura mutaxassisligiga qo`yiladigan malaka talablari, ta’lim mazmuni, bakalavr yoki magistr tayyorgarligining zaruriy va etarli darajasini, kadrlar tayyorlash sifatini baholash darajalarini belgilaydigan etalon darajasi;
O`qitishning me’yoriy muddati - ta’lim oluvchilar tomonidan ta’lim dasturi o`zlashtirilishi uchun belgilangan muddat;
O‘z-o‘zini baxolash - shaxsning uz psixologik sifatlari, xulki, yutuklari va muvaffakiyatsizliklari, kadr-kimmati, kamchiliklarini baxolay olishi.

O‘z-o‘zini tarbiyalash I) shaxsga xos bulgan madaniyatning shakllanishi va rivojlanishiga karatilgan izchil va ongli faoliyati; 2) shaxsning uz jismoniy, ruxiy va axlokiy sifatlarini tinmay amalga oshirish.

O‘itish - ta’lim oluvchining bilish faoliyatini boshkarishga karatilgan ukituvchining faoliyati.
O`quv fanlari bloki - ta’lim dasturining kadrlar tayyorlash jarayonida aniq maqsad va vazifalarga erishish uchun muayyan bilim sohasi yoki faoliyatning o`zlashtirilishini ta’minlaydigan o`quv fanlarini birlashtiruvchi tarkibiy qismi;
O`quv rejasi - oliy ta’limning muayyan yo`nalishi yoki mutaxassisligi bo`yicha o`quv faoliyati turlari, o`quv fanlari va kurslarining tarkibi, ularni o`rganishning izchilligi va soatlardagi hajmini belgilaydigan normativ hujjat;
O`quv fani - ta’lim muassasasida o`rganish uchun fan, texnika, san’at, ishlab chiqarish faoliyatining muayyan sohasidan saralab olingan bilimlar, uquv va ko`nikmalar tizimi;
O`quv yili - oliy ta’lim muassasasida bir ta’lim kursini yakunlashga mo`ljallangan o`quv faoliyat davri.
O`quv semestri - oliy ta’lim muassasasida o`quv yilining yarimini tashkil etuvchi o`zaro bog’langan fanlarning ma’lum majmuini o`zlashtirishga mo`ljallangan va ular bo`yicha yakuniy nazorat bilan tugallanadigan qismi;
O`quv fani dasturi - ta’lim mazmuni, ularning talabalar tomonidan o`zlashtirilishining eng maqbul usullari, axborot manbalari ko`rsatilgan normativ hujjat;
O`qitish sifatini nazorat qilish - talabaning bilim saviyasini tekshirish va uning o`quv dasturini o`zlashtirish darajasini aniqlash;
Oliy ta’lim muassasasi attestatsiyasi - oliy ta’lim muassasasida kadrlar tayyorlash mazmuni, darajasi va sifatinining OT DTS talablariga muvofiqligini aniqlovchi tadbir;
Oliy ta’lim muassasasi akkreditatsiyasi - oliy ta’lim muassasasi faoliyati darajasining OT DTS mezon va talablariga javob berishining davlat tomonidan e’tirof etilishi.
O`qib-o`rganish natijalari - o`zlashtirilgan bilimlar, amaliy malakalar, ko`nikmalar va egallangan kompetentsiyalar;
OTM - oliy ta’lim muassassasi;
O`UM - o`quv-uslubiy majmua.
O`quv qo`llanma - darslikni qisman to`ldiruvchi, muayyan fan dasturi bo`yicha tuzilgan va fan asoslarining chuqur o`zlashtirilishini ta’minlovchi, ayrim bob va bo`limlarni keng tarzda yoritishga yoki amaliy mashq va mashg’ulotlar echimiga mo`ljallangan tegishli ta’lim turlari uchun Muvofiqlashtiruvchi Kengash (yoki vakolatli Kengashlarning grifi) tomonidan o`quv adabiyotiga berilgan guvohnoma, o`quv rejalarda ko`rsatilmagan (tanlov va qo`shimcha) fanlari uchun ta’lim muassasasining Ilmiy kengashi qarori asosida chop etiladigan nashr.
O`zbekiston huquqiy madaniyatini yuksaltirish davlat siyosatining muhim yo`nalishi - I.A.Karimovning “Huquqiy tartibotni yaxshilash, aholining huquqiy madaniyatni yuksaltirish, huquqshunos kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish, jamoatchilik fikrini o`rganishni yaxshilash haqida”gi Farmoni, O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan qabul qilingan “Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy Dasturi”, O`zbekiston Respublikasi Prezidentining “O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o`rganishi tashkil etish to`g’risida”gi Farmoyishi va boshqalar tashkil etadi.
O`zbekiston mustaqillik mafkurasi - mustaqillikka erishish va uni mustaxkamlash orqali jamiyat rivojlanishinitezlashtiradigan muhim omillardandir.Mamlkatimiz Konstitutsiyasi esa milliy istiqlol mafkurasining assi hisoblanadi. Milliy istiqlol mafkurasini yaratilishida asosiy Konunda belgilangan g’oyalar, yo`l-yo`riqlar asos qilib olingan.
O`zbekiston Respublikasi xukumat portali - O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining “Internet tarmogida O`zbekiston Respublikasining xukumat portalini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to`grisida” 2007 yil 17 dekabrdagi 259-son karoriga asosan xukumat portali Internet tarmogida O`zbekiston Respublikasi xukumatining rasmiy davlat axborot resursi xisoblanadi.
Odat - kishining ma’lum e’tiqodlar, qadriyatlar yoki axloqiy me’yorlardan kelib chiqib amalga oshiradigan ongli faoliyati.
O`z-o`zini baholash - kishining o`z psixologik sifatlari, xulqi, yutuqlari va muvaffaqiyatsizliklari, qadr-qimmati, kamchiliklarini baholay olishi.
O`z-o`zini tarbiyalash - 1) shaxsga xos bo`lgan madaniyatning shakllanishi va rivojlanishiga qaratilgan izchil va ongli faoliyati; 2) shaxsning o`z jismoniy, ruhiy va axloqiy sifatlarini tinmay amalga oshirish.
Pedagogika - yunoncha “paydagogos” so`zidan olingan, “bola etaklovchi” degan ma’noni bildiradi.
Profil - asosiy ta’lim dasturining kasbiy faoliyatning muayyan turi yoki ob’ektiga yo`naltirilganligi;
Passiv qonuniy hatti – harakat - huquq normalari va qonunlarini buzmaslikda, ularga rioya etishda, qonunga xilof xatti – harakatlarni qilmaslikda namoyon bo`ladigan xatti – harakat.
Pedagog - tarbiyachi, o`kituvchi, dars beruvchi.
Pedagogika - yosh avlod ta’lim va tarbiyasi haqidagi fan.
Pedagogik jarayon - ta’lim masalalari, uning taraqqiyotini hal qilishga qaratilgan, maxsus tashkil etilgan pedagog va tarbiyalanuvchilarning maqsadli o`zaro munosabatlari.
Pedagogik mahorat - pedagogik jarayonni bilish, uni tashkil eta olish, harakatga keltira olish (A.S. Makarenko), pedagogik jarayonning yuqori samaradorligini belgilovchi shaxsning ish sifati va xususiyatlari sintezi.
Pedagogik muloqot - ta’lim oluvchilarning maqsadlari hamda ularning birgalikdagi faoliyatlari mazmunidan kelib chiqadigan o`zaro aloqalarini o`rnatish va rivojlantirishni, bir-birini anglash va qo`llab-quvvatlashini tashkil etishning ko`p qirrali jarayoni.
Pedagogik takt - o`quvchilar faoliyatining turli doiralarida ular bilan muloqotda bo`lishning pedagogik tamoyili, o`lchovi, o`quvchilar bilan ularning shaxsiy xususiyatlarini hisobga olgan holda to`g’ri muloqotda bo`la olish malakasi.
Pedagogik texnika - 1) har bir ta’lim oluvchiga va jamoaga pedagogik ta’sir o`tkazishda samarali qo`llash uchun zarur bo`lgan malaka va ko`nikmalar majmuasi; 2) har bir ta’lim oluvchi va jamoaning faolligini pedagogik jihatdan ta’minlash uchun zarur bo`lgan malaka va ko`nikmalar.
Psixologiya - 1) shaxsning haqiqiy borliqni faol aks ettirish jarayonini o`rganuvchi fan; 2) ma’lum bir faoliyat turining o`zaro shartlangan psixik jarayonlar to`plami; 3) psixika, xarakter xususiyati, ko`ngil xazinasi.
Qanoat - ma’lum maqsadga erishish yo`lida ijobiy tuyg’u bilan bog’langan shaxsning psixologik holati.
Qiziqish - shaxs harakatiga sabab bo`ladigan faoliyat yo`nalashining ongli shakli.
Referendum - (lot. referendum-xabar qilinishilozim bo`lgan, ing. referendum)-bevosita demokratiyaning shakli, davlatning butun hududidagi aholisining muhim masalalari bo`yicha ovoz berishidir. Referendum alohida jamiyat va dvlat ahamiyatiga molik masalani hal qilish uchun umumxalq ovoziga, so`roviga qo`yilgan. Referendum bevosita demokratiyaning muhim instituti bo`lib, davlat va jamiyat ahamiyatiga bog’liq masalalarni ovoz berish yo`li bilan amalga oshirishni o`zida aks ettiradi.
Shaxs rivojlanishi - insonning butun umri davomida aqliy va jismoniy o`zgarishi jarayonidir.
Shaxs shakllanishi - odamni (biologik mavjudot) turli omillar (ijtimoiy, iqtisodiy, mafkuraviy, psixologik va h.k.) ta’sirida ijtimoiy mavjudotga aylanish jarayonidir, bunda tarbiya asosiy omil sanaladi.
Sharh - jamiyat taraqqiyoti uchun muhim ahamiyat kasb etadigan me’yoriy-huquqiy hujjatlarni, shuningdek, bahsga loyiq asarlarni, g’oyalarni, fikrlarni va ta’riflarni izohlovchi, muayyan masalalar echimini ko`rsatuvchi, keng ommaga mo`ljallangan qo`shimcha adabiyot sifatida foydalaniladigan nashr.
Sardor - guruh a’zolariga lozim bo`lgan vaziyatlarda sezilarli ta’sir o`tkaza oladigan shu guruhning a’zosi.
Suggestiya - uqtirish, to`la ishonch hosil qilish.
Suhbat - kuzatuv chog’ida etarli darajada aniq bo`lmagan zarur axborotni olish uchun qo`llanadigan tadqiqot uslubiyoti.
Shaxs - 1) kishilarning ijtimoiy xulqi, insonlar orasida o`zini tutishini aks ettiradigan ruhiy sifatlari majmuini bildiruvchi tushuncha; 2) turli-tuman sifatlar tizimidagi kishining ruhiy, ma’naviy mohiyati; 3) ijtimoiy mohiyat kasb etgan va o`z-o`zini anglash qobiliyatiga ega bo`lgan kishi.
Shaxsiy fazilat - shaxs tomonidan o`zining axloqiy-ruhiy va ishchanlik qobiliyatining ijtimoiy ahamiyatini, jamiyatdagi o`rnini anglay olishi.
Tarbiya - aniq maqsad asosida shaxsda ijobiy xislatlarni shakllantirishga qaratilgan faoliyat.
Tarbiya vositalari - tarbiya jarayonini tashkil etish va boshqa turli vazifalarni bajarish uchun belgilangan moddiy, ma’naviy, madaniy ob’ekt va predmetlar yig’indisidir.
Tarbiya metodlari - tarbiyalanuvchini hayotini, faoliyatini, muomala va munosabatini tashkil etish, hulqi va faoliyatini tartibga solish uchun pedagogik maqsadga muvofiq ijtimoiy shartlangan usullardir.
Tarbiya printsiplari - tarbiya jarayonining mazmuni, metodlari va vositalariga qo`yiladigan talablar.
Tarbiya usullari - tarbiya metodining bir qismi bo`lib, alohida ta’sir, muayyan o`zgartirishni o`z ichiga oladi.
Tarbiya shakllari - tarbiyachi va tarbiyalanuvchining birgalikda, belgilangan tartibda amalga oshiradigan faoliyatining tashqi ko`rinishidir.
Tarbiyalanganlik - milliy urf-odatimiz mezoniga kirmagan, o`zgalarning nafratini qo`zg’atadigan xatti-harakatlardan o`zini tiya bilish.
Ta’lim - insonning ma’lum bir tizim asosida olgan bilim, ko`nikma, malakasi va egallangan ma’naviy fazilatlari yig’indisidir.
Ta’lim dasturi - o`quv fanlarining bakalavriat yo`nalishlari yoki magistratura mutaxassisliklariga qo`yilgan malaka talablariga muvofiq kadrlarning zaruriy va etarli darajadagi tayyorgarligini ta’minlovchi, bloklarga jamlangan ro`yxat;
Ta’lim sifatini nazorat qilish - o`qitish mazmuni va natijalarining davlat ta’lim standartlari talablariga muvofiqligini tekshirish;
Tvitter - fikr almashish uchun mo`ljallangan kichkina blog xisoblanadi. Kichkina blog deyilishiga sabab belgilar soni 140 tani tashkil etadi, ya’ni siz 140 tadan ortik belgini kirita olmaysiz.
Tazyiq o`tkazish - uyatga qo`yish, aybdorlik hissi yoki ko`ngli cho`kkanlarning fikri, hissiyoti, intilishi va maylini ularning ongidan xalos qilish.
Talqin qilish - biror hodisa yoki narsani izohlash, tushuntirish.
Takabbur - o`z manfaatlarini yuqori qo`yuvchi, manman shaxs.
Takt - misli ko`rilmagan tarzda o`zini tuta bilish.
Tarbiya - 1) shaxsning ma’naviy va jismoniy holatiga muntazam va maqsadga muvofiq ta’sir etish; 2) pedagogik jarayonda ta’lim maqsadlarini amalga oshirish uchun pedagog va tarbiyalanuvchilarning maxsus tashkil etilgan faoliyati.
Texnologiya - ishlab chiqarish jarayonida ashyolar, materiallar, yarim tayyor mahsulotlarni tayyorlash, qayta tayyorlash, ashyoning holati, xususiyati, shaklini o`zgartirish uslubiyotlari to`plami.
Universitet - lotincha so`z bo`lib, “to`plam”, “umumiylik” ma’nosini bildiradi. Keng sohalar bo`yicha oliy ma’lumot beruvchi o`quv-ilmiy ta’lim muassasasi.
Uslubiy ko`rsatma - muayyan fanning o`quv dasturi bo`yicha kurs ishlari (loyihalari), laboratoriya va amaliy ishlarni bajarish tartibi aniq va batafsil ifodalangan hamda ushbu fan bo`yicha talabalarda zarur amaliy ko`nikmalar hosil qilishga mo`ljallangan, ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida nashr etiladigan kichik adadli tarqatma material.
Uslubiy qo`llanma - o`qituvchilar (professor-o`qituvchilar) va bilim oluvchilar uchun mo`ljallangan bo`lib, unda bir darsning maqsadi, dars o`tish vositalari va ulardan foydalanish usullari, darsning mazmuni, amaliy mashg’ulotlar, qo`shimcha topshiriqlar va boshqalar haqida tavsiyalar bayon qilinadigan, ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Uslubiyot - biror ishni tashkil qilishda maqsadga muvofiq qo`llanadigan uslublar yig’indisi.
Vazifa - maqsad va uni amalga oshirish bosqichlarining oydinlashtirilishi.
Xayrixohlik - kishilarga ochiq ko`ngil bo`lish, iltifotli, marhamatli bo`lish.
Yaxlit pedagogik jarayon - tarbiya jarayonida ta’lim va ta’lim jarayonida tarbiya berishning o`zaro singib ketgan, yaxlit holga kelgan jarayoni.

 
МУНДАРИЖА: 

КИРИШ......................................................................................................................................-

I БОБ.  ГУРУҲ МУРАББИЙЛАРИНИНГ АСОСИЙ ВАЗИФАЛАРИ

1.1.Гуруҳ мураббийлари маънавий-маърифий, маданий, тарбиявий ишларни ташкил этишнинг мақсад ва вазифалари............................................................................................................-
1.2. Гуруҳ мураббийларининг асосий вазифалари ва улар шахсига қўйиладиган талаблар....................................................................................................................................................-

II БОБ.   ГУРУҲ МУРАББИЙЛАРИ ФАОЛИЯТИНИ ТАШКИЛ ЭТИШ ВА РЕЖАЛАШТИРИШ

2.1. Гуруҳ  жамоасида  ғоявий - сиёсий ва ахлоқий тарбияни ташкил этиш........................- 
2.2. Тарбиявий ишларни режалаштириш ва унга қўйиладиган педагогик талаблар...........-
2.3. Гуруҳ жамоасини ташкил этиш ва тарбиялашга қўйилган талаблар.............................-
2.4. Гуруҳ мураббийсининг шахc ва жамоани ўрганиши ва тарбиявий ишларни режалаштириши.......................................................................................................................................-

III БОБ. ГУРУҲ МУРАББИЙСИНИНГ ТАРБИЯВИЙ ИШ РЕЖАСИ.

3.1. Гуруҳ жамоасини ўрганишннинг намунавий дастури.....................................................-
3.2. Гуруҳ жамоаси билан ишлаш ва унга раҳбарлик қилиш.................................................-
3.3.Гуруҳ раҳбарининг оила ва жамоатчиликҳамкорлигида олиб борадиган педагогик фаолияти...................................................................................................................................................-
3.4. Дарсдан ташқари вақтдаги тарбиявий ишлар мазмуни ва унга қўйиладиган талаблар

ХУЛОСА....................................................................................................................................-

ГУРУҲ МУРАББИЙСИ  ҲУЖЖАТЛАРИДАН НАМУНАЛАР (Иловалар)...............-