ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ
ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ

ЎЗБЕКИСТОН ДАВЛАТ ЖАҲОН ТИЛЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ

Қўлёзма ҳуқуқида 
УДК 013.17 

Джуманова Санобар БАЗАРБАЕВНА

МЕДИАТАЪЛИМ ОММАВИЙ КОММУНИКАЦИЯНИНГ МАҲСУЛИ СИФАТИДА 
(хорижий ва миллий тажриба мисолида)

“5А220102 — Халқаро журналистика (фаолият турлари бўйича)” 

Магистр
академик даражасини олиш учун ёзилган
диссертация

Илмий раҳбар: 
ф.ф.н доцент
А.Н.Нурматов 
Тошкент – 2014

МУНДАРИЖА:
Кириш.........................................................................................   3
I боб.	 Медиатаълим назарияси, тарихи ва таснифи ........   9
1.1.	Медиатаълимнинг мақсади, вазифаси ва журналистика билан алоқадорлиги.........................................................................................   9
1.2	Медиатаълимнинг пайдо бўлиши ва дунё педагогикасида тутган ўрни .....................................................................................................     17
1.3	Медиатаълим кўринишлари ва принциплари..............     36
2-боб. Журналистик таълим медиатаълимнинг профессионал кўриниши сифатида..........................................................................     44
2.1. Нокасбий медиатаълим хусусиятлари..............................     44
2.2. Журналистик таълимнинг умумий характеристикаси.....    54
2.3.Ўзбекистон олий таълим муассасаларида журналистлар тайёрлаш тизимининг яратилиши ва бугунги кундаги тараққиёти.....................  60
3-боб. Ўзбекистонда медиатаълимни ривожлантириш истиқболлари........................................................................................   70
3.1.	Замонавий медиатаълим тараққиётининг асосий омиллари..................................................................................................   70
3.2.	Глобаллашув даврида ахборий маданият зарурати.........   74
3.3. ОАВ аҳолининг медиасаводхонлигини оширувчи восита сифатида....................................................................................................  85
Хулоса.............................................................................................  93
Адабиётлар рўйхати.....................................................................  97
Иловалар .......................................................................................  105

Кириш.
	Мавзунинг долзарблиги. Давлатимиз раҳбари Ислом Каримов таъкидлаганидек, “бугун биз тез суръатлар билан ўзгариб бораётган, инсоният ҳозирга қадар бошидан кечирган даврлардан тубдан фарқ қиладиган ўта шиддатли ва мураккаб бир замонда яшамоқдамиз”. Ахборот маконининг глобаллашуви, очиқлиги ва оммавий коммуникациянинг кучайиши натижасида ахборотлар инсон онгу шуурига шиддат билан оқиб келмоқда. Ахборот асрида оммавий ахборот воситалари сони кундан кунга ошиб бормоқда. Янги газета ва журналлар ташкил этиляпти, ихтисослашган, ўзининг махсус аудиториясига эга бўлган янги теле ва радиоканаллар фаолият бошлаётир. Ўсиш кўрсаткичлари бўйича интернет веб-сайтларига тенг келадигани топилмаяпти. “Netcraft” компанияси берган маълумотларга кўра, дунёда айни кунда 612 843 429 сайт мавжуд . Бу кўрсаткич ҳар ойда 3 миллионга ўсиб бормоқда. Ўзбекистон ҳам бу жараёндан четда қолаётгани йўқ. 2013 йил 1 ноябрь ҳолатига кўра, юртимиздаги оммавий ахборот воситаларининг сони 1377тани(720та газета, 286та журнал, 16та ахборотнома бюллетень, 4та ахборот агентлиги, 67та телевидение, 34та радио, 253та веб сайтлардир) ташкил этди. Кунига 14 соатлаб интернетдан фойдаланувчи ёшлар бор.
Оммавий ахборот воситаларининг кенг қулоч ёзиши фикр ва қарашлар ранг-баранглигини, жамият очиқлиги ва сўз эркинлигини таъминлашга хизмат қилади. Шу билан бирга, сарҳадсиз журналистика, чеки йўқ коммуникация махсус ижтимоий фикр, муносабатга эга бўлмаган инсонни адаштиради. Чунки ОАВ фақатгина хабардор қилмайди, балки, факт, воқеа ва ҳодисанинг ички моҳиятини ҳам очиб беради, ўқувчиларга тушунтиради, таҳлил этади, баҳолайди. Таҳлиллар, шарҳлар кимларнингдир манфаатига, айтайлик ёт ғоя ва мафкураларга хизмат қилса, сохта ёки этика ва инсоний муносабатларга хос бўлмаган ахборотлар ёшлар маънавиятига чанг солса ва саломатлигига путур етказса қандай чора кўриш лозим? Мафкура полигонлари ядро полигонларидан кучли бўлган шароитда оммавий ахборот воситалари манипуляция, тарғибот воситаси бўлаётганини ҳам инкор этиб бўлмайди. Берилган ахборотни тўғридан-тўғри қабул қилиш эса берилган ҳар қандай овқатни қабул қилиш каби муаммоларга олиб келади. Лекин биз яхлит ахборот маконидан айро тараққий эта олмаймиз. Қолаверса, “Ахборот асрида кашф” этилган нақлнамо бир гапда айтилишича, “ахборот суст айланган жамиятда тафаккурлар ҳам суст ишлар эмиш” . Шундай шароитда, ахборотдан баҳрамандлик, ахборотдан тўғри фойдаланиш, тўғрини нотўғридан ажрата олиш нафақат журналистлардан талаб қилинмоқда, балки ахборий жамиятда ахборот қабул қилиш, унга ишлов бериш ва тарқатиш, матн яратиш имкониятига эга бўлган ҳар бир инсонга мана шундай билимлар заруратини келтириб чиқармоқда. 
Бошқача айтганда, оммавий коммуникациянинг кенг қулоч ёзиши ОАВда, унинг бир кўриниши интернетда берилаётган ахборотларни қабул қилиш, улардан фойдаланиш муаммосини келтириб чиқарди. Ҳозирги кунда ахборотларнинг мазмунини ҳам, уларнинг ОАВ орқали тарқатиш усуллари ва йўлларини ҳам назорат қилиш қийин. Айниқса, интернетнинг оммалашиши бу жараённи янада мураккаблаштирди. Ахборотнинг товар сифатидаги таъсири ўқувчининг мустақил равишда тафаккур қилишида кўрина бошлади. Ахборот истеъмолчиларининг қарашлари, қадриятлари ва идеалларини шакллантириш масалалари ўқувчи онгида ахборот оламини тартибга солиш йўлларини излашни, ахборот билан муомала қилишнинг янги усул ва кўникмалари тизимини ишлаб чиқиш ва шакллантиришни тақозо этмоқда. Жаҳон таълим амалиётида бу соҳадаги изланишлар ўтган асрнинг 60-70-йилларидаёқ бошланди ва педагогика фанида ўзига хос йўналиш — медиатаълим пайдо бўлди. Янги йўналиш ўқувчилар ва талабаларга медиамаданият дунёсига мослашишга, оммавий ахборот воситалари тилини ўзлаштиришга, медиаматнларни таҳлил қила олишга ёрдам бериши кўзда тутилган. Шунингдек, ХХ асрнинг 90-йилларида Канада ва Австралиянинг барча ўрта мактабларида медиатаълим умумий таълимнинг мажбурий, доимий компоненти, таркибий қисмига айланди(1-синфдан 12-синфгача). 
ЮНЕСКО тавсиясига кўра, медиатаълим дунёнинг кўплаб ривожланган мамлакатларида жорий этилмоқда. Медиатаълимдан кўзланган мақсад медиасаводхонликни шакллантиришдир. Медиа саводхонликни Хуршид Дўстмуҳаммад “ахборот  маданияти” ёки “инфо этика” деб атайди. Қандай аташимиздан қатъий назар, глобаллашув шароитида ахборотдан сақланиш кўникмасининг пайдо бўлгани чин. “Нобель мукофоти совриндори, иқтисодчи Герберт Саймоннинг фикрича, ҳозирги пайтда ахборот ўз истеъмолчиларини(реципиентларини) қириб ташламоқда, еб битирмоқда”. 
Мана шундай шароитда медиатаълимнинг назарий ва амалий асосларини ўрганиш, фуқаролик жамиятини шакллантиришда аҳолининг фаоллигини ошириш бўйича изланиш олиб бориш долзарб вазифадир. 
	Мавзунинг ўрганилганлик даражаси. А.В.Федоров, А.В. Шариков, Л.Мастерман, Ж.М.Петерс, С.Микенен, С.Френе, В.А. Возчиков, К.Ворсноп, Е.А. Бондаренко, А.В. Спичкин, А.А. Журин, Я.Н. Засурский ва Е.Л. Вартанова, Л.М. Землянова, А. Короченский каби хорижлик медиапедагоглар, журналистика соҳасидаги олимлар мавзуни чуқур ўрганишган. Ўзбекистонда оммавий медиатаълим жорий этилмаган бўлса-да, Ш.Т.Халилова, К.А.Фарфиева каби номзодлик диссертацияси устида иш олиб борган тадқиқотчилар ОАВнинг болалар ва ёшларга таъсирини тадқиқ этилган. “Тарбия”, “Халқ таълими”, “Узлуксиз таълим” журналларида медиатаълимга бағишланган қатор илмий мақолалар чоп этилган. 
	Х.Дўстмуҳаммад, Ф.А.Мўминов, А.Н.Нурматов М.Мирсагатованинг илмий рисола ва мақолаларида журналистик таълим, журналистика соҳасида кадрлар тайёрлаш масалаларига тўхтанилади. 
Тадқиқотнинг мақсади. Медиатаълим нималиги, тарихи, назарияси ва амалий масалаларини ўрганиш, медиатаълимнинг журналистика тараққиёти билан тенг кечаётган узвий жараён эканлигини кўрсатиб беришдир. 
Тадқиқотнинг илмий фарази. Медиатаълим журналистик таълимнинг узвий давоми бўлиб, олдинлари ахборот тарқатувчи инсон — журналистгагина журналистик билим зарур бўлса, бугунги кунда ахборий жамиятнинг ҳар бир аъзоси, оммавий коммуникациянинг ҳар бир иштирокчисига танқидий тафаккур, ахборий билим зарур. 
Шу боис Ўзбекистонда ҳам нокасбий медиатаълимни жорий этиш истиқболли саналади. 
Медиатаълим нафақат педагогика, балки, журналистиканинг ҳам долзарб масаласидир.
ОАВ ҳам медиасаводхонликни оширувчи восита бўла олади.
Тадқиқотнинг вазифалари.
•	Жаҳон журналистикаси ва педагогикасида медиатаълим ва медиасаводхонлик бўйича берилган илмий маълумотларни ўрганиш, таҳлил этиш ва умумийлаштириш;
•	Медиатаълим тарихи, назарияси,  ривожланиш тамойилларини аниқлаш;
•	Глобаллашув шароитида медиасаводхонлик заруратини кўрсатиб бериш;
•	Ўзбекистон журналистик таълими тараққиётини ўрганиш;
•	Истиқболдаги вазифаларни белгилаш.
Тадқиқот предмети. Медиатаълим ва унинг тарихий ривожланиш жараёни.
Тадқиқот объекти. Босма оммавий ахборот воситалари ҳам медиасаводхонликни оширувчи восита бўла олишини кўрсатиш мақсадида республика матбуот нашрлари объект сифатида ўрганилган. Шунингдек, медиасаводхонлик даражасини аниқлаш, глобаллашув шароитида медиамаданият заруратини кўрсатиб бериш мақсадида объект сифатида талаба ва ўқувчи ёшлардан сўровнома олинган. 
Тадқиқотнинг методлари: илмий таҳлил, сўровнома, кузатув. 
Тадқиқотнинг илмий янгилиги. Ўзбекистонда оммавий медиатаълим ҳали жорий этилмаган. Ҳалигача медиатаълимга оид дарслик, монография яратилмаган. Журналистик таълим номзодлик, докторлик диссертацияларида ўрганилмаган. Мавзунинг янгилиги тадқиқотнинг долзарблигини ҳам белгилайди. 
Тўпланган маълумотларнинг ишончлилиги ва асосланганлиги. Илмий маълумотлар солиштирилган. 
Нашр этган ишлари. Илмий тўпламларда 5та илмий мақола чоп этилган. Улар “Хавфсизлик ва мультфильм: бола тарбиясида муҳим аҳамиятга эга”, “Медиатаълим оммавий коммуникациянинг маҳсули сифатида”, “Глобаллашув шароитида ахборий маданият зарурати”, “Медиатаълимнинг пайдо бўлиши ва дунё педагогикасида тутган ўрни”, “Медиатаълим педагогика ва журналистиканинг долзарб масаласи сифатида”. (1-иловага қаранг)
Диссертация тузилиши: кириш, учта боб, тўққизта параграф, хулосалар, амалий тавсиялар, фойдаланилган адабиётлар рўйхати ва иловалардан иборат. Унинг умумий ҳамжи 104 бетдан иборат. 

1-боб. Медиатаълим назарияси, тарихи ва таснифи.
	1.1. Медиатаълимнинг мақсади, вазифаси ва журналистика билан алоқадорлиги.
	Бугунги глобаллашув асрида ахборотларни бошқариб, уларни саралаб аудиторияга узатишнинг имкони йўқ. Оммавий ахборот воситалари, Интернет ва ундаги ижтимоий сайтлар, кино саноати орқали катта миқдор ва миқёсда ахборотлар узатилмоқда. Президентимиз Ислом Каримов таъкидлаганидек, “Бугунги кунда ёшларимиз нафақат ўқув даргоҳларида, балки радио-телевидение, матбуот, Интернет каби воситалар орқали ҳам ранг-баранг ахборот ва маълумотларни олмоқда. Жаҳон ахборот майдони тобора кенгайиб бораётган шундай бир шароитда болаларимизнинг онгини фақат ўраб-чирмаб, уни ўқима, буни кўрма, деб бир томонлама тарбия бериш, уларнинг атрофини темир девор билан ўраб олиш, ҳеч шубҳасиз, замоннинг талабига ҳам, бизнинг эзгу мақсад-муддаоларимизга ҳам тўғри келмайди”. Замонавий дунёни оммавий ахборот воситалари — медиасиз тасаввур этиш қийин. Медиа — босма нашр, матбуот, телевидение, кинематограф, радио, овоз ёзиш ва Интернет тизимини ўз ичига олади. Охирги ярим асрда инсон ҳаётида медиа асосий ўринни тута бошлади. Социологларнинг таъкидлашича, ўртача ҳисобда ҳозирги замонда “маданийлашган инсон” 75 йил яшайди, мана шу умрнинг тахминан 50 йилини эса ухламасдан фаол тарзда ўтказади. Ва роса тўққиз йилини телевизор кўришга сарфлайди. Президентимиз Ислом Каримовнинг “Юксак маънавият — енгилмас куч” асарида глобаллашув шароитида ёшлар онггини асраш борасидаги ечим ҳам келтириб ўтилган эди: “Мухтасар қилиб айтганда, ёшларимизнинг маънавий оламида бўшлиқ вужудга келмаслиги учун уларнинг қалби ва онгида соғлом ҳаёт тарзи, миллий ва умуммиллий қадриятларга ҳурмат-эҳтиром туйғусини болалик пайтидан бошлаб шакллантиришимиз зарур”. Демак, аҳолида медиа материалларидан фойдаланиш, медиамаҳсулотни узатиш имкониятига эга бўлган ҳар бир инсонда медиаматн яратиш кўникмасини шакллантириш лозим. Бугунги кунда бу вазифа билан медиатаълим шуғулланмоқда.
Дунё ахборий жараёнида муҳим ўрин тутаётган медиа нима? Унинг қандай назарий асослари мавжуд? Зеро, исталган педагогик фаолиятнинг назарий асослари бор. Бугунги кунда медиатаълим бўйича ўндан ортиқ концепциялар яратилган бўлса-да, унинг турли йўналишдаги педагогик тажриба тўпланмасини яхлит ҳолга келтирувчи ягона назарияси мавжуд эмас (А.В.Шариковнинг фикри). Лекин шу билан бирга, медиатаълим нималигига аниқлик киритиш, унинг кўптармоқли педагогик фаолиятдаги ўрнини кўрсатиш, мақсади, вазифалари, копцептуал асосларини аниқлаш мақсадида кўплаб изланишлар амалга оширилмоқда. 
	Шу боис, медиатаълимнинг назарий асосларини педагогикада ҳам, журналистикада ҳам чуқур татқиқ этиш даркор. Россиянинг “Медиаобразование” журналининг ҳар бир сонида медиатаълим назарияси ва амалиётига тааллуқли илмий мақолалар чоп этилади. Хусусан, К.Э. Разлоговнинг “Что такое медиаобразование?” сарлавҳали материали чоп этилган ва унга Н.Б.Кириллова, А.П.Короченский С.Н.Пензин, А.В.Шариков каби олимлар муносабат билдирган. Уларнинг муҳокамасида медиатаълим кинотаълими сифатида пайдо бўлганми, йўқми деган саволга жавоб изланади. 
Аслида айни кунда медиатаълимнинг нималиги, мақсади ва вазифалари кенг миқёсда ўрганилмоқда, салмоқли натижаларга эришилган. “Википедиа” электрон қомусида берилишича, медиатаълим — оммавий ахборот воситалари — матбуот, телевидение, радио, кинематография, Интернетни ўрганишдир. Бу борадаги билимлар нафақат соҳа учун кадрларни етказиб бериш учун, балки ахборот технологияларига мурожаат этадиган ҳар бир инсонда медиасаводхонлик — медиаматнларни таҳлил этиш, баҳолаш ва яратиш кўникмасини шакллантириш учун хизмат қилади. 
Медиатаълим термини тор мазмунда таълимнинг умуммаданий таркибий қисми сифатида қўлланилади. У умумий таълимнинг мақсадларига мувофиқ келади. Медиатаълим сўзининг синоними сифатида педагогикада медиамаданият ва ахборий маданият сўзлари ҳам қўлланилади. Таълимнинг янги йўналиши, бир сўз билан айтганда, оммавий ахборот ва коммуникация соҳасидаги таълимдир.
	1982 йилда ЮНЕСКО Медиатаълим декларациясини қабул қилган. Унга кўра, “Медиатаълим медианинг барча турлари (босма, график, овозли, экранли ва бошқалар) ва турли технологиялар билан чамбарчас боғланган. У инсонларга оммавий коммуникациядан ижтимоий онгда қандай фойдаланишни тушуниш, бошқа одамлар билан коммуникация пайтида медиадан фойдаланиш кўникмасини ўзлаштириш каби билимларни беради. Шунингдек,  қуйидаги малакалар ҳам шакллантирилади:
· Медиаматнлар таҳлил этиш, танқидий қараш ва яратиш;
· Медиаматнларнинг манбаларини, контекстда уларнинг сиёсий, ижтимоий, тижорий ёки маданий қизиқишларини аниқлаш;
· Медиа тарқатаётган медиаматнлар ва уларнинг аҳамиятини изоҳлаш; 
·Ўз шахсий медиаматнларини яратишга мувофиқ келувчи ўзга медиаматнларни танлаш ва унга қизиқувчи аудиторияни топиш;
· Медиага очиқ кириш йўли имкониятини қўлга киритиш”.
	Медиатаълим шахснинг ахборот олиш ва тарқатиш ҳуқуқининг бир қисми. ЮНЕСКО томонидан медиатаълим  дунёнинг барча мамлакатлари таълим тизимлари миллий ўқув режаларига жорий этишни тавсия этилади. Ҳозирги кунда Европа давлатлари, АҚШ, Австралия ва Россия сингари мамлакатларда медиатаълим мажбурий фан сифатида таълим тизимига киритилган. 
Оксфорд энциклопедиясида берилишича, “Медиатаълим медиани ўрганишдир. Медиатаълим яратилаётган ва тарқатилаётган медиаматнлар билан боғланган. Таълим олувчиларда медиаматнларнинг мазмун-моҳиятига изоҳ ва баҳо бериш учун таҳлил қила олиш қобилиятини шакллантиради. Медиани ўрганиш одатда амалий тарзда, яъни медиаматнлар яратиш билан боғлиқ амалга оширилади. Медиатаълим медиани ўрганиш орқали медиасаводхонликни оширишга хизмат қилади.” ЮНЕСКОнинг таърифи эса қуйидагича: медиатаълим  замонавий оммавий ахборот воситалари бўйича билимнинг назария ва амалиётини ўрганишдир.
Россиянинг “Педагогик қомусий луғати”да берилишича, “Медиатаълим — мактаб ўқувчиларига оммавий коммуникацияни ўргатувчи педагогиканинг бир йўналиши”. Таърифларнинг ҳеч бирида фаннинг моҳияти ўзгармайди. Медиатаълим медиамаданиятни ўрганишга асосланган.
“Медиатаълим” сўзи МДҲ давлатлари ҳудудига ўтган асрнинг 80-йилларида кириб келди. Инглизча “media education” сўзини шунчаки сўзма-сўз таржима қилиш ярамайди. У матндаги ўрнига кўра турли маъноларда қўлланилиши мумкин. Шунга қарамай, медатаълимнинг таянч тушунчасини аниқлаб олишимиз керак. А.А. Журин уларни уч турга бўлган. 
1.	Оммавий ахборот воситаларининг болалар ва ўсмирларга таъсирини ўрганувчи ва назарий масалаларини ишлаб чиқувчи, таълим олувчиларни ОАВ дунёси билан учрашувга тайёрловчи педагогик фан. 
2.	Болалар ва ўсмирларни оммавий ахборот воситаларидан фойдаланиш, медианинг   дунёдаги ролини тушунишга тайёрловчи ўқитувчи ва ўқувчиларнинг биргаликдаги амалий фаолияти.
3.	Таълимнинг оммавий ахборот воситаларининг маданият ва дунёни тушунишдаги роли ҳақида билим берувчи ва медиа ахборотлари билан самарали ишлаш кўникмасини шакллантирувчи қисми.
Шубҳасиз, медиатаълим ОАВ ва коммуникациянинг педагогик аспектдаги бир қисми. Унинг назарий асосларини педагогика ва медиа ҳақидаги фанлар мажмуаси ташкил этади. Амалий жиҳатдан эса унинг асосида ўқитувчи ва ўқувчи фаолияти натижасида медиалашган дунёга инсонни тайёрлаш ётади. Фан, йўналиш ҳали анча ёш бўлиб, кўпинча уни оммавий коммуникация шароитида ахборий маданиятни шакллантириш жараёни, дея номлаймиз. 
Медиатаълимни қуйидаги асосий йўналишларга(кўринишларга) ажратишимиз мумкин:
1.	Медиатаълим матбуот, радио, телевидение, кино, видео ва Интернет оламига бўлғуси профессионаллар — журналистлар, муҳаррир, режиссёр, продюссер, актёр, оператор ва бошқаларни тайёрлайди.
2.	Медиатаълим таълим муассасаларидаги медиамаданият курсларини олиб борувчи бўлғуси педагогларни тайёрлайди. 
3.	Медиатаълим мактаблар, ўрта махсус, (касб-ҳунар) таълим, олий таълим муассасаларида ёки мустақил тартибдаги (махсус, ихтиёрий равишда ўтиладиган, тўгарак ва бошқа)таълим олувчи ўқувчи ва талабалар умумий таълимининг бир қисмидир. 
4.	Қўшимча таълим муассасалари ва ўқувчиларнинг бўш вақтини мазмунли ташкил этувчи марказлар(маданият уйлари, мактабдан ташқари марказ ишлари, эстетик ва бадиий тарбия, яшаш жойидаги клубларда)ги медиатаълим.
5.	Матбуот, телевидение, видео, DVD, Интернет ёрдамида ёши катталар, талабалар ва ўқувчилар учун олиб борилувчи масофавий таълим.
6.	Мустақил, узлуксиз медиатаълим. (Бу йўналиш назарий жиҳатдан инсоннинг бутун умри давомида амалга оширилади)
Медиатаълим нафақат педагогика ва бадиий тарбия билан, балки бир нечта гуманитар билим соҳалари, масалан, санъатшунослик (киношунослик, театршунослик), адабиётшунослик, маданиятшунослик, тарих (дунё маданият ва санъати тарихи), психология (санъат, бадиий тарбия, ижодкорлик психологияси) билан чамбарчас боғланган. 
Медиатаълимдан кўзланган асосий мақсад медиасаводхонликни шакллантиришдир. Боиси саводхонликнинг айнан шу тури инсонга ахборий майдонда телевидение, радио, видео, кинематограф, матбуот, интернет, медиамаданиятнинг тилини тушунишга, ахборотларни таҳлил этиш йўли билан қабул этишга, ахборотлардан фаол фойдаланишга ёрдам беради. Медиасаводхон одам социомаданий, сиёсий контексдаги медианинг фаолиятини таҳлил этиш, баҳо бериш қобилиятга эга бўлади. 
	Медиатаълимнинг копцептуал асосларини аниқлаш учун А.В.Федоров тадқиқот олиб борган. Натижада дунёда медиатаълимнинг ягона концепцияси йўқлигини исботлаган. Тадқиқотчи “мана шу мансабга даъво қилувчи” назарияларнинг рўйхатини тузиб, ва экспертлардан уларга “овоз бериши”ни сўраган. Натижада қуйидагиларга эришилди:
            1. Танқидий тафаккурни ривожлантириш назарияси. (84,61 %)
	Бу назариянинг етакчи мақсади — аудиторияни таҳлил этиш ва медианинг манипулятив таъсири, замонавий демократик жамият ахборот оқимидаги йўналишини аниқлаш кабилар ўргатишдир.
            2. Маданий назария. (69,23 %)
	Мақсади — ўқувчида медиаматнларни мустақил таҳлил қилиш ва баҳолаш кўникмасини ҳосил қилиш. Ўрганишдаги асосий объект медиа технология, тил ва аудитория хусусиятлари ҳисобланади.
            3. Ижтимоий назария. (65,39 %)
	Медианинг жамият ҳаётига барча таъсирлари ўрганилади. 
            4. Самиотик назария. (57,69 %)
	Самиотик — принципларига асосланган, структуралистик, деган маънони англатади. Бу назарияга кўра, медиатаълим ўқувчига медиаматнларни “тўғри ўқиш”га ўргатади. Чиндан-да, медиа(ОАВ) биз ўйлаганимиздек, шаффоф эмас. Кўп маъно берувчи характердаги медиаматнларни тез-тез учратишимиз мумкин. Бу йўналишда  асосий объект —  медиаматннинг “грамматикаси”.
            5. “Амалий” назария (50 %)
	Унинг асосида медиатехника билан ишлаш амалий кўникмаларини ўрганиш ётади. Етакчи мақсади ўқувчига медиаппаратурадан фойдаланиш ва унинг ёрдамида ўзининг шахсий медиаматнларни яратишга ўргатиш. Натижада юқори даражадаги фойдаланувчилик маҳорати ва креатив малака пайдо бўлади. 
            6. Эстетик-бадиий назария (46,15 %)
	Таълим аудиторияга санъат билан бевосита алоқада бўлган асосий қонуният ва медиаматнларнинг тилини тушунишга ёрдам берилади. Эстетик(бадиий) идрок ва дидни ўстириш, бадиий таҳлил хусусиятларини ўзлаштиришга хизмат қилади. Ўрганишнинг асосий объектлари — бадиий медиаматн яратувчисининг тили, медиамаданият (киносанъати, бадиий телевидение ва б.) тарихи ва бошқалар. 
            7.Идеологик(ғоявий) назария (34,46 %)
	Унда асосий ўрганиладиган объект медианинг сиёсий, ижтимоий, миллий ва иқтисодий аспектларидир. 
            8.Эҳтиётловчи, эмловчи, инъекцион, ҳимоя назарияси(25,38 %).
	Унинг мақсади — медианинг салбий таъсирни юмшатишдир. Медиаматн ва реал ҳаётдаги фарқни кўрсатиб бериш кўзда тутилган.
А.В.Федоров барча назарияларни асосий уч гуруҳга ажратади:
· “Ҳимояловчи” қараш (ҳимоя, идеологик, эстетик);
· “Таҳлилий” қараш(танқидий тафаккурни ривожлантириш назарияси, идеологик,  эстетик);
· “Амалий қараш” барча назарияларни, уларнинг амалий қисмларини ўз ичига олади.
	Медиатаълим янги фан йўналиши. Ҳатто, медиатаълим иборасининг ўзига ҳам неологизм сифатида қаралмоқда. Шунга қарамасдан, у жуда тезлик билан ривожланаётган ва амалиётга татбиқ этилаётган фан соҳасидир. Ўзбекистон журналистикасида савияси паст материалларга ўрин берилмаган бўлса-да, медиадан тўғри фойдаланиш борасидаги муаммолар бизга тааллуқли эмас деб айта олмаймиз. 2012 йилнинг 10 ноябрида “Ma’rifat” газетасида чоп этилган “Болангиз неча соат телевизор кўради?” сарлавҳали Тошкент врачлар малакасини ошириш институти катта ўқитувчиси А.Тохирий муаллифлигидаги материалда ҳам шундай дейилади: “Ҳозирги кунда турли мавзудаги телекўрсатувлар намойиш этилиб, ахборот оқими йилдан-йилга ортиб бормоқда. Шу боис, болаларга мўлжалланган кўрсатувларни кўришда ота-оналар ва катта ёшдагиларнинг ёрдами жуда зарур. Айрим ота-оналар болаларини тартибсиз ва меъёрга риоя этмай овқатлантириш турли хасталикларга сабаб бўлишини тан оладилар-у, лекин телевидение орқали намойиш этиладиган ахборотларни сараламасдан бошидан охиригача кўришни одатий ҳол деб қабул қилишади.” Бу каби ҳолатларнинг барчаси медиасаводсизликдан келиб чиқади. Мутахассис фикрига қўшимча қилиб айтадиган бўлсак, медиадан тўғри фойдаланишда ота-онадан ташқари  медиапедагогнинг ҳам ёрдами керак. Шундай экан, ёшларга медиамаданиятни ўргатиш, уларни ахборотни пассив қабул қилувчи эмас, унга баҳо бера оладиган медиасаводхон этиб тарбиялаш бугунги куннинг асосий шартидир.
Оммавий коммуникация кучаяётган бир пайтда медиатаълим журналистиканинг ҳам, педагогиканинг ҳам долзарб масаласидир. 
	1.2.Медиатаълимнинг пайдо бўлиши ва дунё педагогикасида тутган ўрни.
	ХХ асрнинг 30-40 йилларидаёқ медиатаълимнинг шаклланиш жараёни бошланган. Жараён ўзининг бошланғич босқичини Ғарбий Европада кинематограф ва матбуот материалларига асосланган ҳолда бошлади. Европа медиатаълимининг лидери кинематографга асос солинган мамлакат — Франция бўлган. 1915 йилдаёқ Парламент комиссияси Таълим вазирлигининг ўқув жараёнида кинематограф материалларидан фойдаланиш бўйича тавсияларига алоҳида эътибор қаратди. 1921 йилда Парижда кинотаълим мақсадини ёрқин ифодалаган киноклуб ҳаракати фаолияти йўлга қўйилган. Шу билан бирга, кўплаб ёш журналистлар етишиб чиқа бошлади. Машҳур француз педагоги С.Френе (С.Freinet) саъй-ҳаракатлари билан мактаб, лицей ва университет газеталари чиқарила бошлади. 1922 йилда Францияда ҳудудий кинотаълим бўлимининг биринчи миллий конференцияси ўтказилди. Педагоглар конгрессларидан бирида олий таълим тизимида кинопедагогларни тайёрлаш таклифи ўртага ташланади. 1936 йилда Француз таълим лигаси ташаббуси билан “Кино ва ёшлар”(Cine-Jeunes) ҳаракати пайдо бўлди. Ҳаракат иштирокчилари фильмларни муҳокама қилиш орқали танқидий тафаккури ва бадиий дидини ўстириши, ижодий қобилиятларини ривожлантириши зарур эди. Нацист босқини Францияда медиатаълимнинг интенсив ривожланишини тўхтатиб қўйди. 1945 йилдан кейингина янги ҳаракатлар бошланди. Франция киноклуб федерацияси (Federation francaise des cine-clubs) ташкил этилди. “Таълим ва кино” журнали нашр этила бошлади. 
1947 йилда Франция Ёшлар ва спорт ишлари бўйича вазирлигининг саъй-ҳаракатлари туфайли Ёшлар ва оммавий таълим миллий институти (L’I.N.J.E.P. – Institute national de la jeunesse et de l’education populair) очилди. Бу ташкилотнинг мақсади ёшларнинг барча турдаги таълимини, айниқса медиа воситаларига оид таълим олишини қўллаб-қувватлаш эди. 1949 йилнинг мартида Францияда медиатаълим ривожининг кейинги йўналишини белгилаб берувчи конференция ташкил этилди. Унда киноклублар тармоғи ривожлантирилиши, кинематограф тарихи ва тили ўрганилиши, фильмлар таҳлил ва муҳокама этилиши, суратга олиш ва монтаж ишлари амалий машғулотлари ўтказилиши, медиапедагоглар тайёрланиши режасига ёрдам берилиши(стажировка ва б.) ҳақида сўз борди. Ўқув юртлари ва киноклубларнинг аудиовизуал техника билан таъминланиши учун махсус бўлимларнинг ташкил этилиши аҳамиятли бўлди. Францияда бу даврда медиатаълимнинг “амалий”, “эстетик” ва “ҳимояловчи” назариялари шаклланди. 
ХХ асрнинг 50-60 йилларида ҳам Франция дунё медиатаълим жараёнида лидерликни қўлдан бермади. 1952 йилда педагоглар учун аудиовизуал таълим курслари ўтила бошланди. Телевидение ва радионинг шиддатли ривожи натижасида Француз кинотаълими регионал иттифоқи 1953 йилда Француз аудиовизуал таълим иттифоқи(Union francaise des oeuvre laiques d’education par image et par le son – U.F.O.I.E.I.S.)га айлантирилди. 1966 йилда “Матбуот — ахборот — ёшлар” Ассоциацияси ташкил этилди. 
Франция таълим вазирлигининг 1963 йилги ҳужжатларида медиатаълим назариясининг эстетик ғоялари илдизлари, ифодалари топилган. Кинотаълимдан дарс берган ўқитувчилар таҳсил олувчиларга берган материалларда киносанъатнинг тарихи, тили, жанрлари, суратга олиш техникаси, фильмларнинг эстетик сифатига баҳоси акс этган.
Медиатаълим асосчиларидан бири С.Френе фикрига кўра, кино ва фотография эрмак ва таълим воситаси эмас, шунчаки санъат ҳам эмас, балки тафаккур ва ўз фикрини ифодалашнинг янги шаклидир. У мактаб ўқувчилари аудиовизуал медиа тилини ўзлаштириши лозим, деб ҳисоблайди. “Масалан, сиз сурат чизишни билмасангиз ва расм томоша қилсангиз бу бошқа масала, агар сиз сурат чиза олсангиз ва бошқа рассомнинг ишини баҳоласангиз, бу жуда яхшидир”.
Кино санъати ва журналистика курслари барча француз университетларида ўтилса ҳам мактабларда узоқ вақтгача факультатив(яъни мажбурий бўлмаган) фан сифатида мавжуд бўлган. Медиани ўрганишни мактаб ўқув дастурига олиб кириш ўтган асрнинг 60 йилларида амалга оширилган.
ХХ асрнинг 70-80 йилларида медиатаълимнинг ривожини ЮНЕСКО қўллаб-қувватлаган. 1970 йилларнинг ўрталарида ЮНЕСКО медиатаълимни нафақат қўллаб-қувватланишини, балки яқин ўн йилликдаги ривожи ҳақида фикр билдирган. 1972 йилдан Франция Таълим вазирлигининг ўқув ҳужжатлари медиатаълим аспектлари билан боғланган. 1975 йилдан Кинематографик маданиятни ривожлантириш учун кадрлар тайёрлаш институти (Institute de formation aux activites de la culture cinematographique – I.F.A.C.C) ташкил этилган. Бу муассасада семиотик назарияга мос ҳолда иш олиб борилган. 
1976 йилда эса медиатаълим расман ўрта ўқув муассасаларининг миллий ўқув дастуридан жой олди. Амалий машғулотлар давомида қисқаметражли медиа маҳсулотларидан фойдаланиб, фильм ва кўрсатувлар жанри аниқланган,  таълим олувчиларни сурат ва унинг имкониятлари билан таништириш мақсадида фотография, афиша, комикслардан фойдаланилган, фильм яратиш жараёни аниқ мисоллар(сценарий, суратга олиш, трюклар, эффектлар, овоз бериш ва монтаж) билан тушунтирилган, овозсиз 2-3 дақиқалик қисқа фильмлар яратиш, овоз ёзишни ўрганиш каби билимлар берилган. Бундан ташқари, машҳур фильмлар муҳокама этилган, уларга баҳо берилган. Бу каби вазифаларни бажариш учун умумий ўқув вақтининг 10 фоизини ажратиш лозим бўлган. 
Француз медиатаълимининг ривожланишида 1947 йилда ташкил этилган Миллий аудиовизуал институти (L’I.N.A. – L’Institute National de l’Audiovisuel) муҳим роль ўйнади. Унинг инновацион бўлими аудиовизуал материаллар, медиадаги публикациялар(асосан телевидение ва радио) бўйича тадқиқотлар коллекциясини ташкил этган. 
Францияда медиатаълим соҳасидаги кўзга кўринарли лойиҳалардан бири 1976 йилдан ўтказила бошлаган Мактабда матбуот ҳафталиги(Semaine de la Presse dans l'ecole)дир. Лойиҳа фақат босма нашрлар эмас, аудио ва телевидениени ҳам ўз ичига қамраб олади. Матбуот ҳафталиги ўқувчилар ва профессионал журналистларнинг ҳамкорликда ишлашини кўзда тутади.  Мақсад — таҳсил олувчиларга медиа фаолияти хусусиятларини тушунтиришдир. Бу “бажариб ўрганиш” — ‘learning by doing’ орқали амалга оширилади. Бунда имитацион ижодий вазифалар берилади ва турли жанр ва кўринишдаги медиаматнлар яратилади. Матбуот ҳафталигида 7000та француз мактаби иштирок этади. 1996 йилдаги Матбуот ҳафталигида 4 миллион ўқувчи ва 250 минг нафар педагог, 600та ОАВ(ҳудудий ва маҳаллий газеталар, телеканал, радиостанция ва нашриётлар) қатнашган.
1982 йилда машҳур француз медиапедагог ва тадқиқотчиси Ж.Гонне (J.Gonnet) Франция таълим вазирлигига турли типдаги оммавий ахборот воситаларини ўқув жараёнига самарали жорий этишда ўқув муассасалари педагогларига ёрдам берувчи миллий медиатаълим марказини ташкил этиш таклифини билдирди. П.Вандевурд (P.Vandevoorde) билан марказнинг мақсадлари ишлаб чиқилди. Бу мақсад ва вазифалар бугунги кундаги медиатаълим принципларига мос келади. 
1)	турли ахборот манбаларини солиштириш йўли билан танқидий тафаккурни ривожлантириш ҳамда анча фаол ва масъулиятли фуқароларни шакллантириш;
2)	толерантлик руҳини, ўзгаларнинг далилларини тинглай олиш қобилиятини, фикрлар хилма-хиллиги ва уларнинг нисбийлигини тушунишни шакллантириш;
3)	мазкур педагогик инновацияни ўқув муссасаларининг барча даражаларига жорий этиш;
4)	медиа изоляциясидан мактабни чиқариш, реал ҳаёт билан муносабат ўрнатиш;
5)	жамиятимиздаги босма ва аудиовизуал маданият устунлик ва қулайликларидан фойдаланиш. 
    Ж.Гонненинг режаси Таълим вазирлиги томонидан нафақат қабул қилинди, балки қўллаб-қувватланди. 1983 йилнинг 26 апрелида Парижда Таълим ва ахборот воситалари алоқалари маркази расмий очилди. Профессор Жак Гонне марказ директори бўлди.
Мазкур марказ — CLEMI 30 йилдан бери ишлаб турибди. Медиани таълим жараёнига жорий этиш, ўқитувчиларга курслар ўтказиш, медиатаълим масаласига бағишланган газета, журнал ва китобларни чоп этиш, медиамаданият муаммоларига бағишланган ресурсларни тўплаш билан шуғулланмоқда. 
ХХ асрнинг 90 йиллари ва ХХI асрнинг бошларида ҳам Франция медиатаълим ривожланган фаол мамлакатлардан бири бўлиб қолди. Аудиовизуал таълимнинг назарияси ва амалиёти биринчи марта Францияда М.Мартино (M.Martineau) тадқиқотлари натижасида тизимлаштирилди ва таҳлил этилди. 
CLEMI дастурларини ЮНЕСКО билан ҳамкорликда амалга оширади. CLEMI ўзининг хусусий медиаматериаллари(60000 нусхадаги турли мактаб журнал ва газеталари, 500 видеокассета, 500дан ортиқ китоб, юзлаб докторлик ва магистрлик ишлари ва тадқиқотлари)га эга. Нафақат ўқитувчилар, талабалар ва ўқувчилар билан, балки журналист ва кутубхоналар билан ҳам ҳамжиҳатликда ишлайди. CLEMI ўртача ҳисобда ҳар йили 15 минг ўқитувчига курслар ташкил этади. Курслар тахминан қуйидаги мавзуларда ўтказилади: “Дарсда медиа”, “Медиада қандай тасвир қўлланилади?”, “Европада телевизион ахборот”, “Репортаж ва ҳужжатлардан педагогикада фойдаланиш”, “Янгиликлар билан ўрганиш” кабилардир. 
CLEMI жамоасининг фикрига кўра, медиатаълим исталган анъанавий таълимга интеграциялаша олади. 1994-1996 йилларда мазкур марказ ходимлари медиатаълимнинг ўқувчиларга қандай таъсир кўрсатаётганини аниқлаш учун тадқиқот ўтказди. Дастурда 55 нафар ўқитувчи ва турли коллеж ва лицейлардан юзлаб ўқувчилар иштирок этди. Ўқувчилар амалий машғулотларда газета яратиш каби топшириқларни бажаришди. Махсус анкета тузилди ва педагогик кузатув ўтказилди. Тадқиқотда медиатаълимни ўрганган ва медиатаълимга оид билимларга эга бўлмаган аудитория солиштирилди. Натижада медиатаълим медиахабардорликни, жамоада ишлаш хислатини, ўрганишга мотивация, шахсий медиаматнлар яратиш қобилиятини ошириши маълум бўлди. Интеграциялашган медиатаълим муваффақияти педагогларнинг касбий маҳоратлари билан боғлиқ, деган хулоса ҳам келиб чиқди. Шунингдек, дарсни диалог шаклида ўтиш, зарур таълим технологияларидан фойдаланиш  самаралидир. 
ХХI аср бошида ўқувчиларнинг интернет ахборот манбаи билан муносабатларида танқидий ва мустақил тафаккурини ўстириш, бутун дунё “ўргимчак тўри” билан ишлашида масъулиятни ошириш мақсадида “Эдюканет” (Educanet) дастури ишлаб чиқилди. Умуман олганда, Франция медиатаълими демократик жамиятда масъулиятли фуқароларни етказиб беришга қаратилган.
Буюк Британия медиатаълими тарихи бир неча ўн йилликларга бориб тақалади. Бошқа давлатлардаги каби бу мамлакатда ҳам медиатаълим кинотаълими сифатида шакллана бошлаган, кейин эса объектларини кенгайтириб, матбуот, радио, телевидение ва Интернетни қамраб олди. Британияда медиатаълим масалалари билан машғул бўлувчи бир неча ташкилотлар мавжуд. Улар ичида 1933 йида ташкил топган Британия киноиститути(British Film Institute – BFI)ни ажратиб кўрсатиш мумкин. Унинг таълим бўлими мавжуд. Бу бўлим ўқитувчилар учун медиакурслар, семинар ва конференциялар уюштиради, тадқиқотлар ўтказади, педагоглар учун ўқув қўлланма ва услубий тавсиялар нашр этади. 
1930 йилларда Британия медиатаълими (у пайтда оммавий ахборот воситалари — кино, радио ва матбуотни ўрганувчи таълим маъносида қўлланилмаган) медианинг зарарли таъсирига қарши “сақловчи”, “эмловчи” парадигмасига кўра ривожланган. 
“Муаллифлик кинематограф” назарияси таъсирида ХХ асрнинг 60 йилларида медиатаълим Британияда “медиа оммабоп маданияти” сифатида намоён бўлган, ОАВда берилган энг яхши материаллар намуналари ўрганилган. Британияда медиатаълимнинг ривожланишига канадалик медиамаданият тадқиқотчиси М.Маклюэнннинг таъсири ҳам бор. 1960 йиллар бошлариданоқ кўплаб британия мактабларида медиамаданият ўргатила бошланган. 
1970-1980 йилларда Британияда ўрта мактабларга кинотаълим дарсларига кейинроқ медиа бўйича курслар қўйилади. Бу курс ўқувчилар имтиҳон топширувчи фанлари рўйхатида мавжуд эди. 1970 йиллардаги семиотик назария сабабли мадиаматнларни тузилиш жиҳатдан талқин қилиш бошланди. Бу йўналиш биринчи марта Л.Мастерман томонидан ўрганилган ва таҳлил этилган. 
1975 йилдан эса “The English and Media Centre” мустақил, нотижорат таълим ташкилоти очилди. Унинг фаолияти ҳам бирлашган қиролликда медиатаълимни ривожлантиришга йўналтирилган эди. Видеотехникадан фойдаланиш имконияти ва ТВ таъсир доираси кенгайиши Британия медиатаълим моделининг асоси бўлиб хизмат қилган. ХХ асрнинг 80 йилларида у фидойи ўқитувчилар бор мактаблардагина мавжуд бўлган. 
Туб ўзгариш 1988-1989 йилларда Британия Киноинститутининг таълим бўлими ташаббуси билан содир бўлган. 1988-1989 йилларда Медиатаълим илк бора Англия ва Уэльснинг миллий ўқув режаси таркибидан жой олди. Бунда медиатаълим бошқа фанга интеграция қилинди. Медиамаданиятни ўрганиш бошланғич ва ўрта мактабдаги “Инглиз тили” каби зарурий фанлар доирасида ўтилади(асосий ёш 11-16). Медиамаданиятни бошқа фанлар(Чет тили, тарих, география, санъат, мусиқа, аниқ фанлар каби) билан ҳам ўтиш мумкинлиги кўзда тутилган. К.Бэзэлгэт (C.Bazalgette) Британия киноинститутининг медиатаълим ишлари бўйича координатори, Бирлашган Қиролликнинг медиатаълим сиёсатини ишлаб чиққан асосий “меъмор”дир
ХХ асрнинг 90 йиллари — ХХI асрнинг бошида Британияда медиатаълим жуда самарали ривожланди. 1996 йилда Англияда Саутэмптонск университети (The University Southampton, UK) педагогика факультети базасида Медиатаълим маркази очилди. Унга профессор Э.Харт (A.Hart) бошчилик қилади. 
Британия медиатаълимида қўйилган контекст билан жамиятдаги медианинг реал функциялари амалий машғулотлар, муҳокамалар, тадқиқий вазифалар билан ўрганилади. Канада ва Австралиядан фарқли равишда интеграллашган дарсларда медиамаданиятни ўрганиш улуши унча катта эмас. Масалан, медиани ўрганиш ўқув йилининг бир-икки ҳафтасини эгаллайди, холос. Англиядаги каби Шимолий Ирландияда ҳам медиатаълим инглиз тили билан биргаликда ўтилади. Унда медиатаълимнинг калит сўзлари ўрганилади. Амалий машғулотларга кам вақт ажратилади. Оммавий коммуникация тарихи ва назария курси Шимолий Ирландиянинг бир неча олий таълим муассасаларида ўтилади. Шотландияда эса анча фаол ривожланмоқда. Шотланд медиапедагоглари ўзларининг ёндашувларини ишлаб чиққан. Бу ерда ҳам инглиз тили дарслари доирасида ўтилади. Буюк Британия мактабларида 25000 нафар юқори синф ўқувчилари ва 8000 университет талабалари ҳар йили якуний имтиҳонлар топшириш учун медиакурсни танлашади. Бундан ташқари, жадал ривожланаётган медиатаълим кўплаб давлатларда таълим олувчиларга океанорти оммавий маданиятини таъсирига қарши “танқидий тафаккурини” шакллантиришга ёрдам беради.
ХХ асрнинг 50 йилларидан Бельгияда медиатаълим куртаклари пайдо бўлди. 1961 йилда Левен католик университети профессори Ж.М.Петерс (J.M.Peters) ЮНЕСКО учун тайёрлаган материалида кинотаълим танқидий тафаккур, таҳлилий қобилият, эстетик тарбия, сўзсиз ҳаётий тажрибани оширишга кўмаклашишини айтган. Бельгияда ҳам медиатаълим бошқа давлатларга ўхшаш тарзда ривожланди. 1970 йиллар бошларида Таълимда аудиовизуал воситалари инспекцион хизмати пайдо бўлади, 1975 йилда эса Льежда аудиовизуал марказ очилди. Британия медиатаълими парадигмалари Бельгияда ҳам акс этади. Медиатаълимнинг калит сўзлари иккила давлатдаҳам ўхшаш.
ХХI аср бошида Франция ва Бельгия учун ўқувчиларнинг интернет билан муносабатида танқидий ва мустақил тафаккур ўстириш бутун дунё “ўргимчак тўри” билан ишлашидаги масъулиятини ошириш мақсадида “Эдюканет” (Educanet) дастури ишлаб чиқилган. 
Германияда медиатаълим тарихи XVII асрдаёқ машҳур педагог Я.А.Коменский қарашлари билан бошланган. У газета таҳсил олувчиларнинг лингвистик қобилиятини ривожлантиришини таъкидлаган. ХХ асрнинг 20 йилларида медианинг жамият ҳаётидаги роли ва таълим муаммолари З.Кракауэр (Siegfrid Kracauer), Р.Арнхейм (Rudolf Arheim), В.Беньямин (Walter Benjamin) ва Б.Брехт (Bertolt Brecht) томонидан кенг муҳокама этилган. Кейин нацизм даврида, 1934-1945 йилларда медиа давлатнинг тарғибот ишлари олиб боришидаги итоаткор қуролига айланди. Германияда медиатаълим жуда секин суръатда ривожланди. ХХ асрнинг 60-йилларида ҳам олмон педагоглари медиага ўқитишнинг техник воситаси сифатида қарашарди. Француз семиотиги К.Метц (Christian Metz)нинг ғоялари кучли оммалашади. Унинг қарашларини Берлин техника университети ва Мюнстрс университети ўқув курсларида ўрганишади.
Бельгияда бўлгани каби Германияда ҳам кейинчалик медиатаълим аниқ фанлар билан интеграллашди. У ижтимоий фанлар, география, санъат ва бошқа фанлар билан ўқитила бошланди. Кўплаб замонавий олмон медиапедагогларининг фикрига кўра, медиатаълим ўқувчиларда фуқаро мустақил онгини ривожлантириб, танқидий тафаккурини ўстиришга ёрдам беради. Бугунги кунда 72 фоиз олмон ўқитувчилари у ёки бу даражада доимий равишда ўзларининг дарсларида медиатаълим элементларини қўллашади. 
Медиамаданият Германия университетларининг ҳам асосий қисмида ўрганилади. Медиатаълимни ўрганувчи алоҳида илмий-тадқиқот институти ҳам мавжуд. Бу Кино, фан ва таълим миллий институти(Institute fur Film Und Bild im Wissenschaft: FWU)дир. Олмон медиапедагоги ва тадқиқотчиси Х.Ниезито (Horst Niesyto) “Видеомаданият” номи остида тадқиқотлар олиб борган. Бу халқаро лойиҳада маданий коммуникацияда аудиовизуал маҳсулотлар таъсирининг потенциал имкониятлари тадқиқ қилинган. Тадқиқотда Германия, Буюк Британия, Чехия ва Венгрия каби кўплаб давлатлардан иштирокчилар қатнашган.
Немис олимлари бир-бирини тўлдирувчи бир неча медиатаълим концепцияларини аниқлашган. Концепцияларда ёшларни медианинг зарарли таъсиридан асраш устуворлик қилади. Медиатаълимнинг асосий предмети медианинг турли кўринишлари эмас, мулоқотнинг турли шакллари, ОАВ билан алоқадир.
Шунингдек, олмон медиапедагоглари медиатаълимга бироз кенг талқин беришни таклиф этади. Унга кўра медиатаълим “болалар, ёшлар, катталар ва кексалар учун мўлжалланган, уларнинг маданий қизиқишларига ва ривожланиш имкониятларига дахлдор бўлган, фаолиятидаги ўсиш, оилавий ҳаёт учун вақтининг ошиши, ҳаттоки, ўз сиёсий фикрига эгалиги, сиёсий жараёнлардаги иштироки, ахборот ва коммуникация технологиялари билан ижтимоий ва маданий хулосаларига ўзининг эътиборини қарата олиши каби барча ижтимоий-педагогик, ижтимоий сиёсий ва ижтимоий-маданий ғоя ва чора-тадбирларни қамраб олади”. 
Швейцарияда медиатаълим француз ва немис медиапедагогикаси таъсирида пайдо бўлган. Швейцария кўп миллатли ва кўп тилли мамлакат. 64 фоиз швейцарияликлар немис, 19 фоизи француз тилида гаплашади. ХХ асрнинг 50-60 йилларида Швейцария мактабларида медиатаълимни ўргатишнинг аниқ стандартлари (ҳатто айни кунгача ҳам амалда бўлган) ишлаб чиқилган. Баъзи кантон (Швейцария таркибига кирадиган ҳар бир айрим ўлка) ўқув дастурларида фақатгина медиатаълимнинг умумий мақсадлари акс этган, бироқ бирор ўринда аниқ услуб ва воситалар кўрсатилмаган. Бундай вазиятда ўқитувчилар ўзлари индивидуал ўқув режасига кўра иш олиб боради. ХХ асрнинг олтмишинчи йилларида Швейцариядаги баъзи гимназияларда мустақил фан сифатида ҳам жорий этилди. Унда танқидий тафаккурни шакллантириш йўналиши устуворлик қила бошлади.
Бошқа мамлакатлар каби Скандинавияда ўтган асрнинг 20 йилларида кинематограф материаллари асосида медиатаълим шакллана бошланди. Масалан, Данияда 1961-1969 йилларда экран санъати бўйича фан мактаб ўқув дастурларига киритилган эди. Кинотаълим парадигмаларига кўра Финландия, Норвегия ва Швецияда эстетик концепция ўсиб борди. 
Фин медиапедагог ва тадқиқотчилари С.Минкинен (S.Minkkinen) ва К.Норденстренг(K.Nordenstreng)нинг саъй-ҳаракатлари туфайли Скандинавия мамлакатлари Европа медиатаълими лидерларига айланишди. 70-йиллардан Финландияда мактаб дастурига медиатаълим киритилди. 
1970 йилда С.Минкинен ва К.Норденстренг медиа ривожланиши тарихи, оммавий коммуникация тузилиши ва тили, медиани ўзлаштириш ва таъсири муаммолари каби бўлимларга эга медиатаълим дастурини ишлаб чиқди.  Кейин С.Минкинен ЮНЕСКО топшириғига кўра, медиатаълимга оид тавсияларни ишлаб чиқади. Шундан кейин медиатаълимнинг асосий мақсадлари когнитив, ахлоқий, фалсафий ва эстетик турларга бўлиниши аниқланади. С.Минкинен медиатаълимнинг кейинги мавзуларини белгилаб чиқди:
1) Оммавий коммуникация тарихи, бугуни ва келажаги.
2) Медиаматнлар тузилиши, уни ишлаб чиқарувчи технологиялар.
3) Медиаматнлар мазмуни, объектив реаллик репрезентацияси(намойиши).
4) Аудиторияга медианинг таъсири. 
1977 йилдан Норвегия ўрта мактабларининг ўқув дастурига расмий равишда медиатаълим киритилди. Олдинига “ҳимояловчи назария” устунлик қилган бўлса, кейин у ахборий жамиятга тайёрлаш қарашига ўз ўрнини бўшатиб берган. 1987 йилда Норвегияда қубул қилинган миллий ўқув режаси медиатаълимнинг кейинги ривожланиш ҳаракатларини бошлаб берди.
ХХ асрнинг 70 йилларида океанорти мамлакатларида медиатаълим ривожланиш жараёни суст кечди. Канадада медиатаълим давлат томонидан қўллаб-қувватланиш ва молиялаштиришдан маҳрум эди. Шунга қарамасдан 1978 йилнинг апрелида Торонтода Б.Дункан бошчилигида Медиасаводхонлик ассоциацияси ташкил этилди. Америка минтақасида медиатаълим 50 йилларда вужудга келди. Маълумки, Канада машҳур медиа назариётчиси Маршалл Маклюэннинг ватанидир. Айнан у 50 йилларда медиамаданиятни ўрганишга оид биринчи махсус ўқув курсини ишлаб чиқди. Бошқа мамлакатлар каби Канадада ҳам медиатаълим киносанъати асосида бошланди. ХХ асрнинг 60 йилларида кинотаълим ўқитилиши Канада ўрта мактабларидаги оддий ва одатий ҳолат эди. Бу ҳаракат “Экран таълими” номини олди. Мана шу йиллари Канада экран таълими ассоциацияси яратилди. 1969 йилда Торонтода биринчи марта миллий катта миқёсли мавзуга бағишланган конференция бўлиб ўтди. Европада медиатаълимнинг катта муваффақиятларига қарамай, сўнгги йилларда бу соҳадаги лидерликни Канада қўлга олди. Медиамаданият инглиз тили бўйича мактаб ўқув режасининг ажралмас компонентига айланди. Канада медиапедогикаси лидерларидан бири К.Ворсноп (C.Worsnop)нинг фикрича, медиа бугун бизни қуршаб олаётган олам ва бизни нима ўраб турганига эътибор қаратиш беъманиликдир. Бироз мужмал фикрга изоҳ берадиган бўлсак, К.Ворсноп ўқувчига медианинг турлари, тузилиши ва вазифалари ҳақида билим бермасдан, балки чуқур таҳлил қобилиятини шакллантиришга эътибор қаратиш кераклиги ҳақида гапирган. Яъни, бизни нима ўраб тургани эмас, қандай ўраб тургани муҳим. 
АҚШда ўтган асрнинг 20 йилларида медиатаълимнинг баъзи йўналишлари қайсидир даражада бор эди. Бир неча университетларда ихтисослашган(кинематография, журналистика) факультетлар ташкил этилди. 60 йилларда эса дунёнинг етакчи мамлакатларидаги каби кинотаълимни ривожлантирди. Мактабларда ўқиш мажбурий эмас эди. Уни ўз хоҳишига кўра фидойи ўқитувчилар ўқитган. 60 йиллар медиатаълимга нисбатан “бадиий” қарашнинг ривожланишидаги “олтин давр” бўлди. Кўплаб университетларда кино тили, кино санъати тарихи, йирик усталар ижодини ўрганишга асосланган кинотаълими деб ном олувчи ўқув курслари режага киритилди. Кейинроқ бу муносабат матбуот ва теле ва радио янгиликларга ҳам билдирила бошланди.
 АҚШнинг оммавий ахборот воситаларининг бутун дунё ёш авлод онггига  таъсирини баҳолаш қийин. 1980 йиллардаёқ АҚШда 90000дан ортиқроқ одам телевидение, радио, газета ва журналлар учун ахборот йиғиш билан банд бўлган, кабель тармоқларининг кашф этилиши 24 соатлик тўхтовсиз ахборот узатилишини таъминлади, шу билан бирга, 1650дан ортиқ маҳаллий газеталар ҳафтасига 7500 янгиликдан одамларни бохабар этишган. ОАВ миқёси кенгайиши медиатаълим ривожи учун шарт-шароит яратди. 
АҚШда медиатаълим бўйича бир неча катта ассоциациялар бор. Вашингтон, Нью-Мексикодаги Медиатаълим маркази(Center for Media Education), Лос-Анжелесдаги Медиасаводхонлик маркази(Center for Media Literacy), Шимолий Каролинадаги “Медиасаводхонлик ортидаги фуқаро” ҳаракати, Нью-Йоркдаги Таълим видеомаркази (Educational Video Center), Сан-Францискодаги “Медиасаводхонлик бўйича стратегия” (Strategies for Media Literacy)  ассоциацияси ва Миллий альянс медиасанъати ва маданияти (National Alliance for Media Arts and Culture) ва бошқалар. 
Мамлакатнинг 46 штатида медиатаълим инглиз тили ва санъат билан боғлиқ ҳолда ўтилади. 30 штатда эса ижтимоий фанлар, тарих ва фуқаро ҳуқуқлари, экология ва тиббиёт фанлари гуруҳида медиатаълимдан фойдаланилади. Ўқитувчиларнинг касбий ассоциацияси медиатаълимни давлат стандартларига киритишга ҳаракат қилишади. 
Медиатаълимни АҚШда “Медиасаводхонлик”, “Ахборий саводхонлик”, “Визуал саводхонлик” деб ҳам номлашади. Ҳар бир терминнинг қўлланилиш ўрни ҳам мавжуд. Масалан, “ахборий саводхонлик” кўпроқ кутубхона, компьютер ва медианинг рақамли турлари билан боғлиқ ҳолда қўлланилади. “Медиасаводхонлик” эса кўпроқ телевидение, ижтимоий фаоллик ва оммавий маданият билан боғлиқ ҳолда ишлатилади.
Ғарбнинг ривожланган мамлакатларидан ҳудудий жиҳатдан узилиб қолган Австралияда медиатаълимга йўналиш Г.Лассуэл (H.Lasswell)нинг машҳур модели («коммуникатор» – «ахборот» – «канал» – «қабул қилувчи» – «таъсир») билан боғлиқ ҳолда келиб чиққан.
	Россияда медиатаълим ривожланишини бир нечта тарихий босқичлари бўлиш мумкин. 1919 йилда Москвада биринчи киномактаб ташкил этилган эди. Умумроссия давлат кинематография институти сифатида бу муассаса айни кунда фаолият юритаяпти. Шу йили Петербургда яна бир таълим муассасаси Фотография ва фототехника олий институти ташкил этилди. Россиядаги медиатаълимнинг умумий компоненти ХХ асрнинг 20 йилларида кинофотостудия ҳаваскорлар киноклуби ва Ёш мухбирлар тўгараклар тармоғи кабиларда намоён бўлган. 1925 йилдан Россияда Кино жамияти ишлай бошлаган. А.М.Гельмонт муҳаррирлиги остида 1929 йилда “Кино — болалар — мактаб” мақолалар тўплами нашр этилади. У мактабларда кинотаълимни олиб боришнинг методик материалларини ўзида мужассамлаштирган эди. Кейинроқ А.М.Гельмонт ўзининг “Бола кинотомошабинларни ўрганиш” номли китобини нашр эттиради. У анкета, суҳбат, мактаб ўқувчилари билан конференция ўтказиб,  уларнинг ёзма ишларини ташкил этиб  кино санъатини тадқиқ этган. ХХ асрнинг 30-50 йилларида Россияда медиатаълимнинг “идеологик ” ва  “амалий” назариялари ривожланди. 60-80 йилларда эса медиатаълим ҳаракатининг Россия олий таълим муассасалари ва мактабларида “бадиий концепцияси” ўсиб борди. Бунда киноклублар ҳаракатини мисол тариқасида келтирса бўлади. 
Маълумки, ХХ асрнинг 80 йилларида аввалига собиқ тузумнинг алоҳида касб таълими муассасаларига, сўнгра ўрта мактабларида информатика ва ҳисоблаш техникаси асослари курси киритилган(жумладан Ўзбекистонда ҳам). Бу оммавий тарзда компьютерлардан фойдаланишни ўрганишга қаратилган эди. Ўқув юртларини компьютерлаштириш ва информатика ўқув фанининг ривожи 1990 йил А.В.Шариковнинг медиатаълим медиатаълим борасидаги қарашларининг пайдо бўлишига туртки бўлди. Россияда Таълимни ахборотлаштириш копцепцияси ишлаб чиқилган ва нашр этилган. Бу жараён кейинги босқичларининг аниқланиши, бошланишига олиб келди. 
Медиатаълим ҳозирги кунда қуйидаги йўналишларда ривожланмоқда. 
1)	Таълим муассасаларини замонавий АКТ билан таъминлаш ва улардан таълим жараёни самарадорлигини оширувчи янги педагогик қурол сифатида фойдаланиш. (Бугунги кунда ҳам Ўзбекистонда медиа, медиатаълим атамаси кўп қўлланилади ва айнан биринчи йўналишдаги мазмунни ифодалайди). 
2)	Замонавий ахборот, телекоммуникация воситалари ва маълумотлар базасидан таълим жараёнини ахборий қўллаб-қувватлаш, илмий, ўқув-методик  ахборотлар билан таъминлашда фойдаланиш;
3)	Таълим жараёни ва мустақил таълимни реализация қилишнинг янги шакллларини кенг  ривожлантириш, таълим жараёни миқёсини кенгайтириш, аҳолининг дунё мамлакатлари таълим ресурсларига кириш имкониятини таъминлаш;
4)	Иштирокчиларни информатика бўйичагина тайёрлаш эмас, постиндустриал ахборий жамият шароитига, ҳаётга инсонларни тайёрлаш моделига кўра  уларда зарурий малакани шакллантириш.
	ХХ асрнинг 90-йиллари ва янги асрнинг аввалида Россияда чин маънодаги медиатаълим пайдо бўлди. Шарқ ва Ғарбнинг ўртасида “темир девор”нинг йўқолиши медиатаълимни чуқурроқ ўрганишга ва жорий этишга сабаб бўлди. 
Бугун бу жараён янада ўсиб бормоқда. Аудиовизуал манбаларнинг кўпайиши Интернет, DVD, CD-ROM ва бошқа технологияларнинг жорий этилиши, ахборотларнинг катта миқёсда берилиши медиа оламида минглаб газета, журналлар, китобларнинг нашр этилиши медиатаълим заруратини янада ошириб юборди. Бир сўз билан айтганда, айни кунда ҳам Россияда медиатаълимнинг шаклланиш жараёни давом этмоқда. XXI аср бошида медиа соҳасига профессионал кадрларни тайёрловчи олий ва ўрта махсус таълим муассасалари сафи кенгайди. 
Кўриниб турганидек, медиатаълим тарихидаги умумий ўзгаришни ЮНЕСКО ва Европа Иттифоқининг ОАВ тилини ўрганиш муаммолари бўйича консультанти Л.Мастерман ясаган. Унинг фикрига кўра, бу соҳадаги таълим оммавий ахборот воситалари фаолияти асосларини тушунишни, унинг жонли воситаларидан фойдаланишни, “реаллик” яратиш механизми ва аудиториянинг уни қабул қилишини ўрганувчи сифатида ривожланиши керак. 
Бунга кўра, оммавий ахборот воситалари билан муносабат ўрнатишда танқидий тафаккурни ривожлантиришга урғу бериш медиатаълимнинг асосий мазмунини англатиши керак. Бунда аудитория суст қабул қилувчи бўлиши керак эмас.  Медиатаълим ривожланишининг асосий босқичи 80-90 йилларга тўғри келади. Бу даврда кўчки мисол шиддат билан янги коммуникация канали сифатида Интернет ва мобил телефон ривожланди. Демократизм ва оммавий коммуникация қулайликлари, бу ҳолатнинг давлат ёки бошқа ташкилотлар томонидан назорат қилиш қийинлиги, уларнинг оммавийлиги ва оммабоплиги инсоннинг ижтимоий ва иқтисодий ҳаётига таъсир кўрсата бошлади.
Бугун Ўзбекистон шароитида ҳам ахборот коммуникация тузилиши ўзгарган  бўлиб, бутун дунёдаги сингари катта ахборот оқими мавжуд. «Интернетизация» ва «медиатизация» ҳолатларининг салбий таъсирини эса медиатаълим камайтириши керак. Бу ҳақда тадқиқотчилар гарчи медиатаълим атамасини қўлламаган бўлса ҳам  ўз сўзини айтган. Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида Ш.Т.Халилованинг 2001 йилда ҳимоя қилинган “Ўқувчиларни ахлоқий-эстетик тарбиялашда оммавий ахборот воситаларидан фойдаланишнинг педагогик шарт-шароитлари”(Ўзбекистон радиоси эшиттиришлари мисолида) мавзуидаги номзодлик диссертациясида мактабда радио студия тузиш, унинг вазифаларини аниқ белгилаш, “Ёш сухандон”, “Ёш мухбирлар” ўқувини ташкил этиш, натижада ўқувчиларда ОАВга, жумладан радио тинглаш ва унда фаол иштирок этиш, билим, кўникма ва малакаларини шакллантириш лозимлиги айтиб ўтилган. Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университетидан К.А.Фарфиеванинг “Оммавий ахборот воситалари таъсирида талабаларда ижтимоий тасаввурларнинг шаклланишининг ўзига хослиги”(телевидение мисолида) мавзуидаги номзодлик диссертацияси ёшларнинг ижтимоий фикрига ОАВ таъсири катталиги кўрсатилади.  
1.3.Медиатаълим кўринишлари ва принциплари. 
Ҳозир биз назарда тутаётган медиатаълим, ахборот таълими ўтган асрнинг 60-70 йилларида ахборий портлаш содир бўлгандан кейин пайдо бўлган. Телевидениенинг ривожланиши ёшларнинг назоратсиз ҳолда катта миқдордаги ахборотлардан ҳимоя қилишни кўзда тутарди. Бу босқичда медиатаълим маданий йўналишдаги ҳимояловчи назарияга мос ҳолда фаолият юритади. Шунингдек, зангори экраннинг “тажовузи”дан ҳимоя қилади. Телевизион дастурда бир томонда кинога оид, яъни ёшларбоп йўналиш учраса, иккинчи томонда журналистик ва эстетик йўналиш бор эди. Узоқ ривожланиш даврида маданий ёндашув оммавий ахборот ва коммуникациянинг ривожига боғлиқ ҳолда ижтимоий, ижтимоий-психологик, сиёсий аспектда бойиди. Унинг бош концептуал ёндашуви “танқидий тафаккур” назариясига айланди. Бугунги кунда Интернет ахборот тарқатувчи манба сифатида назоратсиз ҳолдаги ахборотларни узатмоқда. Медиамаҳсулотлар ҳам товарга ўхшайди. Бошқача айтганда, номоддий маҳсулот. Маънавий озуқа истеъмол жараёнида ундан-да кўпроқ эътибор талаб қилади. Нобоп овқат ошқозонни бузади, эгасини заҳарлайди. Медиамаҳсулотни қандай бўлса, шундай «ютиш» эса ёшлар маънавиятида шу пайтгача шаклланган маънавий қадриятлар тизимини ларзага солади. Муаммо шундаки, бу ҳолатда дори-дармон билан тузатиш имкони бўлмайди. Ёшлар — медиамаҳсулотларни энг кўп «қабул қиладиган» сегмент. Демак, ҳар бир замонавий йигит-қиз медиа бозорнинг «ич»ини билиб ўсиши керак. Бу интеллектуал ахборот асрининг талаби, замонавийликнинг шарти. Шунинг учун ҳам ЮНЕСКО медиатаълимни XXI асрда маданий таълимнинг устувор йўналишларидан бири сифатида белгилаган.
“Медиа — маънавий маҳсулотларнинг виртуал бозори. Бу бозорда ҳеч ким «молим ёмон», демайди. Бузғунчи, жиноятчи, жоҳиллар ҳам ўз ғоя-маҳсулотини «энг яхши буюм», дейди. Виртуал оламда бунёдкорлик, тараққиёт учун зарур манбалар ҳам кўп. Гап одамнинг ана шу бозор таклиф этаётган маҳсулотларни харид қилишда адашмаслигига бориб тақалади. Бугунги тилда айтганда, гап медиамаданиятни тўғри эгаллашида”.
Демак, ёшлар медиаматнларни ўқиётган, медиамаҳсулотни томоша қилаётганда уларни қабул этиш, таҳлил қилиш, баҳолаш ва яратиш, замонавий жамиятда медиамаҳсулотларнинг ижтимоий, маънавий, мафкуравий, маданий контекстини тушунишлари керак. Бу эса одамнинг медиамаданияти қандайлигига боғлиқ. Украиналик педагог олима С.М.Стерденко медиамаданияти юқори кишини мана шундай тасвирлайди: «Унинг медиабоғланишлари сони ва давомийлиги режалаштирилган бўлади. Ўзига керакли ахборотни тўғри танлай олади. Ахборотга танқидий ёндашади, чунки у медианинг зарарли таъсирларини билади, қаршисида очилган медиаматнни ўз фильтридан ўтказиб, кейин қабул қилади. Медиамаҳсулотдан фойдаланишда ахлоқ меъёрларига амал қилади. Медиамаҳсулот ярата олади».
Медиамаданият — турли медиа асарларни таҳлил қилиш, баҳолаш, яратиш учун зарур бўладиган билим, кўникма ва малакалар йиғиндиси. Ақлли йигит-қизларнинг ўз ҳимоя қобиғи, «зирҳ»и бўлади. Улар медиа маҳсулотларни ўз «маънавий фильтр»и (мафкуравий иммунитети) орқали кўра олишади, ўқиб, томоша қилишади. Медиаматнлардаги тарғибот-ташвиқотни, бирёқламаликни ва бунинг сабабларини, маълумот тарқатувчининг ниятларини кўриб туришади. Бундай медиамаданият медиамаҳсулотларга танқидий ёндашувни белгилаб беради, алданишлардан асрайди.
Немис олимлари ушбу қонуниятга таяниб муҳим кашфиёт яратишди. «Муҳим маълумотга эга бўлиш — ҳокимиятга эга бўлиш; кераклисини кераксизидан ажратиш — янада кўпроқ ҳокимиятга эга бўлиш; керакли маълумотни ўз режиссурасига асосланиб тарқатиш ёки ушлаб туриш — икки карра ҳокимиятга эга бўлиш демакдир. Одамларга ахборот орқали психологик таъсир кўрсатишнинг имкониятлари ана шундай», дейилади Германиянинг асосий политология дарсликларидан бирида.
Медиабозорда тайёрловчи, ахборот (маҳсулот), етказиб берувчи ва истеъмолчи иштирок этади. Тайёрловчи бу — ғоя муаллифи. У материалларни тўплайди, таҳлил қилади, медиаматнни тайёрлайди, узатади. Маҳсулот (ахборот) — матн, белги, сурат ва рамзларда ифодаланган маълумот. Етказувчи (канал) — ахборотни узатиш воситаси (медиа). Истеъмолчи — ахборотни олувчи, ўрганувчи, талқин қилувчи шахс. 
Медиатаълим уюшқоқлигига кўра, расмий, йўналтирилган ва норасмий турларга бўлинади. Расмий касбий турдаги таълимни ташкил этади. Бунда журналистика, реклама, ПР бўйича мутахассислар тайёрланади. 
Йўналтирилган таълим иккита белгига кўра фарқланади. Тизимлаштирилганлиги ва таълим фаолиятининг мақсадга йўналтирилганлиги. Бу жараён таълим муассасасида эмас, таҳририятларда, клуб ва тўгаракларда олиб борилади. 
	Норасмий медиатаълим уюшмаган таълимдир. Унинг мезонлари ҳам кўзга ташланмайди. Медиага оид билим, кўникма ва қобилиятларнинг доимий ривожлантириб борилишини кўзда тутади.
Медиатаълимнинг икки кўриниши мавжуд:

Медиатаълим

Журналистик таълим

Нокасбий медиатаълим

Ўзбекистонда медиатаълим ўз асл маъносида аҳолининг медиасаводхонлигини ошириш инструменти сифатида қўлланилмайди. ОТМларда мураббийлик соатлари доирасида “ахборот соат”ларининг   ва талабаларга медиа билан мулоқотда, уларнинг ҳаётидаги медиа мазмунини тушунишда танқидий нуқтаи назар билан қарашга ёрдам беради. Медиасаводхон ўқувчи ёки талаба медиаматнларга баҳо беришда танқидий ва тушунган, оммавий маданият билан муносабатда танқидий масофада бўлиши биланманипуляцияга қаршилик қилиши керак. 
Л.Мастерман медиатаълимнинг 18 принципини яратган
1)	Медиатаълим — демократик жамиятнинг ижтимоий тузилиши билан боғлиқ жиддий ва муҳим жабҳа.
2)	Медиатаълимнинг марказий концепцияси — репрезентация (“репрезентация” лотинча “repraesentatio” сўзидан олинган бўлиб, намойиш этмоқ маъносини билдиради. Фалсафа, психология, социологияда қўлланилувчи бу атама ОАВ соҳасида оламни образ ёрдамида кўрсатиш демакдир. Реаллик ва репрезентациянинг мослиги ёки қарама қаршилиги ҳақида кўп бора сўз боради. Медиатаълим эса айнан шу жараённи тушунтиради). Медиа реалликни инкор этмайди, балки уни ҳарф ва белгилар ёрдамида ифодалайди. Мазкур принципсиз медиатаълим мавжуд бўла олмайди.
3)	Медиатаълим инсоннинг бутун ҳаётида давом этувчи жараён. Шунга қарамай айни кунда ўқиётганлар устун аудитория ҳисобланади. 
4)	Медиатаълим мақсади танқидий тафаккурни шакллантириш билангина боғлиқ эмас, шу билан бирга танқидий мустақиллик билан ҳам боғлиқ.
5)	Медиатаълим бу тадқиқий жараён.
6)	Медиатаълим долзарб ва бугун билан боғлиқдир. У ўзида кенг мафкуравий ва тарихий контекстда “ҳозир ва энди” иборасини мужассамлаштиради. 
7)	Медиатаълимнинг калит тушунчаси катта даражада таҳлил, шарҳ, усул ва воситаларидир.
8)	Медиатаълим мазмун, моҳият, вариантли шарҳли усулларнинг ривожланишини англатади.
9)	Медиатаълимда самарадорлик иккита мезонга кўра баҳоланиши мумкин: таҳсил олувчилар янги вазиятда ўзларининг танқидий тафаккурини намоён этиши ва уларнинг медиа билан мулоқотдаги мажбурияти, мотивацияси билан.
10)	Медиатаълимда таҳсил олувчиларни баҳолашнинг энг мақбули —бу ўз-ўзига баҳо қўйилишидир. 
11)	Медиатаълим ўқитувчи ва ўқувчи муносабатларини ўзгартиришга интилади. У фикр ва диалог учун имконият беради. 
12)	Медиатаълим дискуссия жараёнига ўхшайди.
13)	Медиатаълим фаол, демократик педагоглар билан яхши ривожланади. Қисқаси, медиатаълим — бу кўплаб янги фаолият йўллари ва уларни қўлловчи янги соҳадир.
14)	Медиатаълим гуруҳларда ишлашга йўналтирилган.
15)	Медиатаълим “амалий танқид” ва “танқидий амалиётдан” иборат.
16)	Медиатаълим ўзида ота-оналар, медиа соҳасидаги профессионаллар ва педагоглар билан муносабатларни мужассамлаштирган.
17)	Медиатаълим ўзгараётган принциплар билан боғланган.
18)	Медиатаълим — алоҳида соҳа. Ўқитувчилар шунчаки билим берадиган ёки ўқувчиларни “кафш этадиган” эмас. Бу фан танқидий тадқиқот ва диалог, жараёнда педагог ва таҳсил олувчиларга янги билимлар фаол берилади. 
ЮНЕСКО томонидан ишлаб чиқилган ўқув дастури ва тизимининг медиа ва ахборий саводхонлиги компетенцияси иккита қисмдан иборат: медиа саводхонлик ва ахборий саводхонлик. Уларни бирлаштирсак, “медиа ва ахборий саводхонлик” (МАС) пайдо бўлади. Ҳар бир атаманинг ўзининг индивидуал мазмуни мавжуд. 
Ахборий ва медиа саводхонликнинг асосий элементлари.
Ахборий саводхонлик
Ахборий эҳтиёжни аниқлаш ва ифодалаш 	Ахборотга кириш ва уни қабул қилиш малакаси 	Ахборотни баҳолаш	Ахборотни тизимлаш-тириш	Ахлоқ меъёрларига амал қилган ҳолда ахборотдан фойдаланиш	Ахборот-ни узатиш	Ахборотларга ишлов беришда АКТ билан ишлаш малакасини шакллантириш	

Медиа саводхонлик
Демократик жамиятдаги медианинг роли ва вазифаларини тушуниш	Медиа қандай шароитда вазифаларини бажара олишини тушуниш	Ўзига хос вазифаларидан келиб чиқиб медиа контентини танқидий баҳолаш	Ўз-ўзини таҳлил қилиш ва демократик жараёнларда иштирок этиш учун медиа билан биргаликда ҳаракатланиш	Фойдаланувчилик контенти учун зарур бўлган (АКТ билан ишлаш билан боғлиқ) малакани шакллантириш	
Ўқув жараёни ташкилотчилари олдида нокасбий медиатаълимнинг фанлар замонавий таснифидаги ўрни ҳам жумбоқ бўлиб турибди. Масалан, медиатаълимни олий таълим ўқув режасининг қайси блогига қўшиш керак? Уни кўпчилик умумий гуманитар ва ижтимоий-иқтисодий фанларга, бир нечтаси журналистика ёки жамоатчилик билан алоқаларга қўшиш керак, деган фикрни билдиришади. Шу билан бирга, уни табиий фанларга, информатика ва замонавий компьютер технологиялари фанлари блогига қўшиб бўлмайди. Фикримизча, медиатаълим принципларидан келиб чиққан ҳолда, уни ижтимоий фанлар сирасига киритиш тўғри бўлади. Ўзбекистон умумтаълим мактабларида “Миллий истиқлол ғояси ва маънавият асослари” фани билан медиатаълимни интеграциялаш ҳам самарали бўлиши мумкин. Зеро, миллий ғояларга содиқ авлодни тарбиялаш, маънавият бутунлигини сақлаш учун болаларда ахборот билан ишлаш кўникмасини ҳосил қилиш,  танқидий тафаккур зарур. Бундай билимларни эса медиатаълим беради. 

2-боб. Журналистик таълим медиатаълимнинг профессионал кўриниши сифатида. 
2.1. Нокасбий медиатаълим хусусиятлари. 
Инсоният пайдо бўлиши билан  ахборот алмашиш учун медиани яратди. Масалан, тарихий манбаларда ахборот алмашиш учун овоз ёки ёруғликдан фойдаланилгани ҳақида кўп марта ёзилган. Кейинчалик тепаликлар ва чўққиларда ёқиладиган гулханлар орқали алоқа боғланган. Медианинг илк турлари анча олдин пайдо бўлганига қарамай, фақатгина ХХ асрнинг 50-60 йилларидагина медиа алоҳида тадқиқот объекти сифатида тадқиқотчиларнинг эътиборини тортди. 
Медиалоглар медиа ва медиатехнологияларни ўрганиб чиқиб, уларни шартли равишда 5 турга бўлдилар.
1. Дастлабки медиа — ёзув.
2. Босма медиа — босма нашрлар, литография, фотография.
3. Электрик медиа — телеграф, телефон, овозли ёзув.
4. Масс-медиа — кинематограф, телевидение.
5. Рақамли медиа — компьютер, Интернет.
 “Медиа” — лотинча “media” сўзидан олинган бўлиб, “восита”, “воситачи” янада аниқроғи “оммавий ахборот воситалари” деган маънони англатади. Медиа узлуксиз таълим жараёнини визуал материаллар билан бойитишга, дарснинг сифатли ўтилиши ва ўқувчи-талабалар томонидан ўзлаштириш самарадорлигини оширишга хизмат қилади. Бу билан бирга, модем, фото, видео компьютер технологиялари, Интернет билан дўстлашиш, билимларни кенгайтириш имконини яратади. Лекин медиа яхшилик билан бир қаторда ёвузликка ҳам хизмат қилишга қодир. Бугун “ўргимчак одам”га ҳавас қилиб, 12 қаватдан ўзини пастга отган болалар, рекламаларда берилаётган барча ахборотларга ишонувчи шахслар, ёт ғояларга эргашиб кетаётган кимсалар бор. 
1996-1997 йилларда ЮНЕСКО томонидан 5000 нафар 12 ёшли болалар ўртасида ўтказилган социологик сўровномада уларнинг 97 фоизи бўш вақтининг асосий қисмини (ўртача ҳисобда кунига 3 соатини) телевизор қаршисида беҳуда ишларга сарфлаши маълум бўлган. А. Авлоний номидаги ХТХҚТМОМИ катта илмий ходим изланувчиси Н.Рустамованинг «Узлуксиз таълим тизимига медиатаълимни татбиқ этиш — долзарб педагогик муаммо сифатида”  мақоласида берилишича, “Ҳозирги замон боласининг ОАВ билан бу қадар боғлиқлиги педагогика ва психология нуқтаи назаридан унинг узатилаётган ахборотларни таҳлилсиз қабул қилишига олиб келади”. Бу ҳали муаммонинг ҳаммаси эмас. Таълим жараёнида зарарли таъсирлар тарбия ва ҳаёт ўртасида қарама-қаршиликларни келтириб чиқаради. Масалан, ўқитилаётган ва ташқаридан қабул қилинаётган ахборотларнинг бир-бирига мос келмаслиги жараённи иккига ажратиб юборади. 1982 йилда қабул қилинган ЮНЕСКО декларациясида “болалар ва катталарнинг уч тизим (вербал, визуал ва аудиовизуал) бўйича саводхонликка эга бўлишлари шарт” эканлиги таъкидлаб ўтилганини ҳисобга олсак, мазкур жараёнда бу уч омил бир-бирини медиатаълим орқали тўлдириши мумкинлигига амин бўламиз. Бунинг натижасида таълим олувчиларда медиамаданиятни шакллантириш мумкин. 
Медиамаданият — шахс маданиятининг таркибий қисмларидан бири бўлиб, унинг оммавий ахборот воситалари билан ўзаро алоқасини бошқаради(Л.М.Баженова). Оммавий ахборот воситаси эса субъект сифатида педагогиканинг инсонга кўп томонлама таъсир этувчи ижтимоий педагогик тизимидир(И.А.Донец)
Медиатаълим дунёнинг исталган давлати фуқаросининг эркин фикрлай олиши ва ахборот қабул қилиши ҳуқуқининг ажралмас қисми бўлиб, у демократияни  мустаҳкамловчи воситадир. Медиатаълим барча мамлакатларнинг миллий таълим тизими режаларига, шу билан бирга, нодавлат, қўшимча ва ҳаётий таълимга киритилиши лозим” Ушбу ҳужжат асосида ҳозирги кунгача дунёнинг АҚШ, Австралия, Россия ва бошқа ўн икки давлатида медиатаълим мажбурий фан сифатида ўқитилмоқда.
Ўзбекистон узлуксиз таълим тизимида эса медиатаълимдан фойдаланиш самарадорлигини оширишга мактабгача таълим муассасаси — мактаб — лицей, касб-ҳунар коллежи, шунингдек, олий ўқув юртларида эътибор қаратиш мақсадга мувофиқдир. Бунда биз қандай натижаларга эришишимиз мумкин.
1. Мактабгача таълим муассасасида:
—	Боланинг ёши ва ривожланишидан келиб чиқиб, медиани турларга ажратишга ўргатиш:
А) Вербал — кўриш ва кузатиш: турли мультфильмлар, болалар учун дастурлар ва кўрсатувларнинг асл моҳиятини тушунтириш;
Б) Новербал — эшитаётган ахборотлари: эртак, афсона, ҳикоя ва шеърларининг мазмунини шарҳлаш;
В) Аудиовизуал — радиодастурлар, овозли ёзиб олинган дисклардаги маълумотларни болаларга тушунарли тарзда, реал ҳаёт билан боғлаб шарҳлаб бериш. 
—  ушбу медиа турларига мансуб ахборотларни тарбиявий аҳамиятини тўлалигича, соддалаштирилган ҳолда бола онггига етказиш, энг муҳими болани реал ҳаёт ва визуал оламнинг фарқини англашга ўргатиш зарур.
2. Бошланғич ва ўрта (5-6) синфларда:
— медиа шакллари ва воситаларини танлай олиш(масалан, фотография, расмлар, журнал иллюстрацияларини танлаш ва фарқлаш);
—	Визуал матн ёки қисқа сюжет режасини тузиш ва аниқлаш (фотография, видео, комикс, эртак, компьютер графикаси ва ҳ.к)
—	Ўз медиалойиҳаси тақдимотини тайёрлаш ва тақдим этиш. 
3. Мактабнинг юқори синфларида:
— сурат асосида турли сюжетлар яратиш(сурат шакли ва элементларини ўзгартирган ҳолда);
—	Мавжуд медиашакллардан фойдаланиш юзасидан қарорлар қабул қилиш (фотография, видео, матбуот ва ҳ.к), ўз қарорларини муҳокама қилиш ва асослаб бериш;
—	Ўз медиалойиҳасини бажариш ва тақдим этиш.
4. Академик лицей ва касб-ҳунар коллежларида: 
— Махсус матнлар ва “хабарлар” жўнатиш шакллари ва технологияларидан фойдаланиш асосида тажрибалар ўтказиш;
— Медиаматнлар тузиш ва режалаштиришда турли техникадан фойдаланиш, натижани аниқ ва танқидий таҳлил қилиш;
— Махсус аудиторияга мўлжалланган медиамаҳсулотларни ўша аудитория қандай қабул қилишини олдиндан кўра олган ҳолда ярата олиш;
— Ўз медиалойиҳасини бажариш ва тақдим этиш.
Бундай натижаларга эришгандан сўнг олий ўқув юртларига қадам қўйган собиқ ўқувчилар мураккаб медиамаҳсулотларни  ажратиш, уларнинг қай мақсадда ва нима сабабли тарқатилаётганини тўғри англаш ҳамда ахборотларга оқилона ёндашиш кўникмаларига эга бўладилар. Медиаматн ярата олган бола, ўқувчи унга танқидий қараш билан муомала қила олади. Энг асосийси, улар медиамаданий иммунитетга эга бўлади. Таълим олувчиларда таркиб топган медиамаданият эса маънавият кушандаси бўлмиш маънавий таҳдидлар, ахборот ҳуружларига қарши курашишда миллий ғоянинг асосий таянчи бўлиши шубҳасиз. Менимча бу журналистик таълимни ҳам янги сифат босқичига олиб чиқади Қолаверса, журналистика тараққиётининг тезлашувига хизмат қилади.
Америка медиапедагоги Дебора Леверанз медиатаълим жараёнида мактаб ўқувчилари эгаллаши лозим бўлган билим ва кўникмаларга қўйилувчи талабларни тизимлаштирган. Америка ва Россия олимларининг тажрибалари ва тадқиқотлари таҳлилидан маълум бўлишича, медиатаълим беришда бир неча усуллар мавжуд.
Билим олиш манбасига кўра: оғзаки (маъруза, ҳикоя, суҳбат, тушунтириш, муҳокама), кўргазмали (медиаматнлар иллюстрацияси ва демонстрацияси) ва амалий (медиаматериаллар юзасидан турли вазифаларни амалий бажариш).
 Тушуниш даражасига кўра: иллюстратив-тушунтириш орқали (ўқитувчи томонидан медиа тўғрисида ахборотлар берилиши ва аудитория томонидан мазкур ахборотларнинг қабул қилиниши ва тушунтирилиши), репродуктив(ўқитувчининг медиа юзасидан ўқувчиларга турли вазифалар бериши), муаммоли(“танқидий фикрлаш”ни ривожлантириш, қисман изланиш, тадқиқий жиҳатдан медиаматнларни муаммоли таҳлил қилиш).
Буларнинг асосийлари қуйидагилар:
—	Ўқувчилар нашрий, визуал ва электрон медиадан турли мақсадларда фойдалана олишлари;
—	Медиатаълимга оид атамаларни билиши;
—	Барча медиалар маълум бир “хабарларни” етказишга мўлжалланганлигини англашлари;
—	Ўқувчилар медиаматнларни тарихий, ижтимоий ва маданий нуқтаи назардан аудитория ва медиаматн ўртасидаги муносабатни тушунган ҳолда танқидий таҳлил қила олишлари;
—	Олган билимларига таяниб, турли характердаги медиаматнларни ярата олишлари ва ўз медиалойиҳалари ва бошқаларнинг медиаматнларни муҳокама қила олишлари кабилардир. 
А. Авлоний номидаги ХТХҚТМОМИ катта илмий ходим изланувчиси Н.Рустамова “Медиатаълимнинг ривожланиш тарихи ва узлуксиз таълимда қўллаш имкониятлари” мақоласида Ўзбекистон узлуксиз таълим тизимида медиатаълимдан фойдаланиш самарадорлигини мактабгача таълим муассасаси — мактаб, академик лицей, касб-ҳунар коллежида, кейинчалик олий ўқув юртларида ўқитиш орқали амалга ошириш мумкин дея ҳисоблайди. Хусусан:
1. Мактабгача таълим босқичида болалар:
—	Медиадан ахборот ва дам олиш (кўнгил очиш) учун фойдаланиш;
—	Медиани энг содда тадқиқот ишини бажариш учун қўллаш;
—	Медиадан ўқиш-ўрганишда фойдаланиш;
—	Медиани медиаматн тили ҳамда бир неча шаклларини баҳолаш учун қўллаш(янгилик, анимация, реклама, драма ва б.)
—	Медиаускуналарнинг энг муҳим қисмлари қандай номланиши(атамалари)ни билиш(камера, проектор, компьютер, слайд ва б.), ушбу ускуналар кўмагида асосий операцияларни амалга ошира олиш;
—	Медиаматннинг қисмларини ажрата олиш(масалан, кадрларни);
—	Медиакасбнинг асосий турларини билиш(журналист, режиссёр, оператор ва б.)
—	Медиаматнда етказилаётган хабарни қисман ва тўлиқ аниқлай олиш;
—	Медиаматндаги сюжет боғланиши ва ечимини тушуниш ҳамда тушунтириб бериш;
—	Сюжетдаги сўзлар ва овозларнинг ролини англаш(масалан, рекламадаги);
—	Медиа шакллари ва воситаларини танлай олиш (масалан, фотография, расмлар, журналлар илюстрацияларини танлаш ва фарқлаш);
—	Визуал матн ёки қисқа сюжет режасини тузиш ва аниқлай олиш(фотография, видео, комикс, эртак, компьютер графикаси ва ҳ.к.);
—	Ўз медиа лойиҳаси тақдимотини тайёрлаш ва тақдим этиш кўникмаларини эгаллаши зарур. 
2. Умумий ўрта таълим босқичида ўқувчилар: 
—	Медиадан кенг доирада ахборот олиш, кўнгил очиш, алоқа боғлаш мақсадида фойдаланиш;
—	Медиаресурслардан савол ва муаммоларни аниқлаш, тадқиқ этиш, тақдимот учун фойдаланиш;
—	Медиадан бирор лойиҳани амалга оширишда бирламчи ва иккиламчи ресурсларни излаб топиш(медиатека, электрон кутубхонага мурожаат қилиш)да фойдаланиш;
—	Медиадан медиаматнлар тили ва бир неча шакллари, жанрлари ва тоифаларини баҳолашда фойдаланиш;
—	Аудиовизуал матнлар, медиа тили билан боғлиқ саволларни идентификациялаш, муҳокама қилиш ва уларни “ўқиш” (масалан, ракурс, режа, ранг, овоз ва ҳ.к);
—	Медиаматнларни  яратиш ва тарқатиш билан боғлиқ ҳолда, уларнинг асосий функцияларини тасвирлаб бера олиш;
—	Сюжет қурилиши усулларини аниқлаш;
—	Бир неча сюжетларни таҳлил қилиш;
—	Медиаматннинг асосий ғояларига тегишли қисмлари юзасидан саволлар бериш ва ўз фикрини билдириш(масалан, аниқлик, ҳиссийлик ва б.)
—	Медиаматннинг қисмлари қандай қилиб ишнинг умумий кўринишини юзага келтиришга ёрдам беришини тасвирлаб бера олиш;
—	Медиаматннинг жанри ва тури спецификасини тушуниш(масалан, реклама, телешоу, янгилик каби);
—	Медиаматндаги сюжет асосида қаҳрамонлар хатти-ҳаракатларининг сабаблари, эпизодлар, ҳодисалар иерархияси кабиларни тузиш;
—	Медиаматн муаллифи илгари сурган ғоялар, у ёки бу туйғуларни таҳлил қилиш;
—	Медиаматннинг асосий ғояси турли элемент(қисм)ларнинг комбинацияси орқали берилишини тушуниш(масалан, овоз, кадр, воқеалар ривожи);
—	Гендер, ижтимоий касбий турли “маданий майдонлар”га асосланган медиаматнларни солиштириш;
—	Бир сурат асосида турли сюжетларни яратиш(суратларнинг шакли ва элементларини ўзгартирган ҳолда);
—	Мавжуд медиа шакллардан фойдаланиш юзасидан қарорлар қабул қилиш (фотография, видео, матбуот ва ҳоказо), ўз қарорларини муҳокама қилиш ва асослаб бериш;
—	ўз медиалойиҳасини асослаб бериш;
—	ўз медиалойиҳасини бажариш, тақдим этиш, кўникма ва малакаларга эга бўлишлари керак
3. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими босқичидаги ўқувчилар:
—	Медиаматнларнинг катта спектрдаги шаклларини танлаш ва ўз қарорларининг сабабларини асослаб бериш;
—	Муаммолар ва саволларни аниқлаш, тадқиқ этиш ва тақдимот қилишда медиа ресурслардан фойдаланиш;
—	Маълум бир лойиҳани яратиш ва татбиқ этиш учун маълумотлар базаси (медиатека, электрон кутубхона)га кира олиш, лойиҳа учун маълумотлар топиш ва энг мақбулини танлаш;
—	Медиадан кенг доирадаги медиаматнлар тили, шакллари, жанр ва тоифаларини баҳолашда фойдаланиш;
—	“Монтаж”, муҳаррир иши каби мураккаб медиа тили билан боғлиқ бўлган масалаларни муҳокама ва идентификация қилиш, уларни “ўқиш”;
—	Медианинг маркетинг, пресс-макет, сиёсий компаниялар каби яратувчиларининг асосий вазифаларини тасвирлаб бера олиш;
—	Махсус матнлар ва “хабарлар” жўнатиш шакллари ва технологияларидан фойдаланиш асосида тажрибалар ўтказиш;
—	Медиаматнлар тузиш ва режалаштиришда турли техникалардан фойдаланиш, натижани эътибор билан аниқ ва танқидий таҳлил этиш;
—	Махсус аудиторияга мўлжалланган медиамаҳсулотларни ўша аудитория қандай қабул қилишини олдиндан кўра билган ҳолда яратиш;
—	Ўз медиалойиҳасини бажариш ва тақдим этиш кўникма ва малакаларига эга бўлиши керак.
4. Олий таълимда бакалавр ва магистрлар:
—	Курснинг асосий тушунчалари, замонавий техник воситалари, уларнинг турлари характеристикаси, функциялари;
—	Медиакомпетенция(билим олиш қобилияти) тўғрисидаги асосий тавсифлар ва уни ривожлантириш методлари;
—	Медиадан ўқув-тарбия жараёнида самарали фойдаланиш;
—	Келгуси ўқув, тадқиқот ва касбий фаолиятда медиа, медиамаҳсулотлар ва медиа ресурсларни тўғри қўллай билиш;
—	Гуруҳ салоҳияти, мақсади ва вазифаларидан келиб чиққан ҳолда медиасаводхонликни шакллантиришнинг усуллари ва шаклларини ишлаб чиқиш, кўникма ва малакаларига ҳам эга бўлишлари зарур.
5. Малака ошириш ва қайта тайёрлаш тизимида:
—	Тингловчиларнинг замонавий таълим жараёнини ахборотлаштириш тўғрисидаги тасаввурларни кенгайтириш;
—	Уларда медиа тушунчаси, унинг барча турлари, таълимий ва тарбиявий аҳамиятини англатиш;
—	Тингловчиларга медианинг дидактик, педагогик-психологик ва методологик жиҳатдан таълим ва тарбияга таъсирини билдириш;
—	Уларнинг турли медиавоситаларини таълим-тарбия жараёнида қўллаш усулларини ўрганишларига шароит яратиш;
—	Тингловчиларга медиасаводхонлик тушунчасининг моҳиятини очиб бериш;
—	Таълимий медиамаҳсулотлар ва медиаресурслардан таълим-тарбиявий ва тадқиқот масалаларини ечишда фойдаланиш;
—	“Педагогика” фанининг медиапедагогика йўналиши, замонавий медиа ва унинг турлари, функциялари, уланинг дидактик ва тарбиявий имкониятлари, педагогик-психологик жиҳатлари, таълим соҳасидаги шакллари ва усулларини билиш кабилардир.
Юқорида келтирилганлар нокасбий медиатаълимнинг ўзига хос хусусиятларидир. Шу  тартибда узлуксиз таълим тизимини тўлиқ қамраб олган ҳолда, медиатаълимни ўқитиш таълим ва тарбия самарадорлигини ошириш баробарида жамиятимизнинг турли қатламларига мансуб аҳолининг медиасаводхонлигини ошириб, медиаиммунитетини шакллантиришга ўз ҳиссасини қўшади.

2.2. Журналистик таълимнинг умумий характеристикаси. 
Медиа оламида фаолият олиб борувчи инсонлар сони тезлик билан ўсиб бормоқда, бошқа соҳаларга қараганда шиддаткорлик билан илгариламоқда.  Айтиш мумкинки, медиакасблар сони ҳам кўпайган. Шубҳасиз, медиа соҳада кенг фаолият олиб борувчи бу журналистлардир. Соҳа ишчилари бундан икки юз йил олдин шундай аталган ва бугунги кунда ҳам шундай номланади. Жозеф Пулицер журналист кадрларни тайёрлашнинг америкача модели(тизими), яъни журналистик таълимнинг асосчиларидан бири бўлиб, унинг шахсий маблағи ва таклифи билан 1904 йилда Колумбия университети қошида ишлаб чиққан журналистика стандарт(талаб)лари асосидаги профессионал журналист кадрларни тайёрлаш бўйича АҚШдаги биринчи мактаб ташкил этилди. Шимолий Европа мамлакатлари ичида Финландияда биринчи бўлиб журналистик таълим олий таълимга жорий этилган. 1925 йилда Хельсинкида ижтимоий коллеж ташкил этилиб, унда журналистлар тайёрлана бошлади. 
	Журналистик таълим — мактабдан кейин журналистларни тайёрлашга йўналтирилган  фаол турдаги махсус касбий медиатаълим. Журналист таълим расмий, яъни, университетларда таҳсил олиш, йўналтирилган, таҳририятлардаги маҳорат мактабларини ўташда ва норасмий — мустақил таълим каби медиатаълим турларида акс этади. 
Журналистика пайдо бўлган даврда расмий медиатаълим, журналистик таълим мавжуд бўлмаган. Йўналтирилган, яъни газеталарда малакали, тажрибали журналистларга бириктирилган ҳолда иш ўрганиш, кўникма ҳосил қилиш орқали журналист кадрлар тайёрланган. Бу йўналиш ҳозирда ҳам тараққий этиб келмоқда. Масалан, Германияда айни кунда волонтёрлик тизими ишлайди. 
Таҳририятда ўқитиш штатларида белгиланган муддатлар таҳсил жараёни олиб борилади.(Масалан, Германияда икки йил). Собиқ Иттифоқ даврида Россияда журналистика факультети талабалари назарий билимларни эгаллашганидан кейин якуний аттестациягача бир йилгача бўлган даврда таҳририятларда стажёр вазифасини ўташган. Ҳозирги кунда Германия Федератив Республикасида 99та университет мавжуд, шулардан 23тасида журналистик таълим дастури бор. Журналистларни тайёрлашнинг анъанавий 2та модели амалда. Назарий-амалий университетларда ва амалий журналистика мактабларида олиб борилади. Факультетларнинг номлари ҳам турлича. Асосан журналистика, публицистика ва коммуникация факультетлари деб номланади.
Баъзи давлатларда бу турдаги узоқ муддатли амалиёт ва стажировкалар оқланмайди. Бироқ Италияда “Коммуникация” мутахассислиги бўйича талаба исталган ОАВда 6 ойлик амалиётни ўташи керак. Бу ҳолатда тажрибали ҳамкасби ёрдамида талаба миллий ёки халқаро ОАВда ишлаш бўйича катта амалий кўникмаларни эгаллайди. Университетдаги беш йиллик таҳсил тугагандан кейин яна журналист бир йил стажировкадан ўтиши керак. (Бу даврда талаба-журналистнинг маош олиши таъминланиши керак). Шундан кейингина журналист даражасига даъвогарлик қилувчи шахс давлат имтиҳонига ўхшаш сўнгги синовларга қўйилади, журналист квалификацияси берилади. Ҳозирги кунда Финландияда журналистика, медиасоҳадаги фаолият турлари энг машҳур касблардан ҳисобланади. 40та округдаги 70та таълим муассасасида журналистик таълим олиб борилади. Хельсинки университети, Темпер университети, Ювяскюль университети асосий олий таълим муассасаларидандир. Таълим муассасалари кўп бўлса ҳам уларга ўқишга кириш жуда қийин. Ижодий имтиҳонларда эссе ёзиш топшириғи берилади, қаттиқ танлов асосида бор-йўғри 5-10 % абитуриентлар танлаб олинади. Бундан ташқари ёза ёзиш қобилияти, оғзаки нутқи, швед тилини билиши ва швед тилидан ташқари яна бирор тилни ўзлаштирганлиги имтиҳон қилинади.  
Журналистик таълимнинг яна бир шакли — курс шаклидаги таълимдир. Келтирилган таснифларга кўра уни йўналтирилган турга киритамиз. Россияда 1905 йилда ташкил этилган Журналистлар учун илмий ва амалий курслар ёки 1915 йилдан фаолият олиб борган РОСТА курсларини мисол тариқасида келтирсак бўлади. Унинг ташкилотчиси юрист Л.Е. Владимиров бўлган. Уч семестрлик ўқув дастурида таълим даражаси, ижтимоий келиб чиқиши, ёши ва миллатидан қатъий назар, барча хоҳловчилар қатнашиши мумкин бўлган. Унда маърузаларда ҳуқуқнинг турли тармоқлари, иқтисод, сиёсат, адабиёт ва санъат тарихи, этика, стилистика, журналистиканинг турли жанрларида (хабар, суд ҳисоботи, мақола, тақриз) материаллар ёзиш, ҳатто, таҳрир, стенография, расм чизиш, фотография ва бошқалар бўйича амалий машғулотлар ўтиши режалаштирилган эди. Бироқ 1905 йилнинг февралидан фаолият бошлаган курс бирортаям битирувчи чиқармади. 1930 йил 11 ноябрида Россияда республика ва ҳудудлардаги газеталарда 2-3 ойлик курслар 50 нафардан иштирокчи қайта тайёрлашдан ўтиши керак бўлган. 
Россияда 1990 йилларнинг бошларида меъёрий-ҳуқуқий асос ва журналистика соҳасига кадрлар тайёрлаш меъёрлари ўзгариб кетди. Таълимнинг ҳам давлат монополиясидан чиқарилиши олий таълим муассасаларининг мустақиллигини таъминлади. 1985 йилда бутун Иттифоқ бўйича 30та  олий таълим муассасасида журналистик таълим олиб борилган бўлса, 1997 йилда уларнинг сони 75тага етди, бир неча йилдан кейин эса 100дан ошиб кетди. 
Медиатаълим Ўзбекистонда умуман тадқиқ этилмаган, ўрганилмаган дейиш нотўғри. Илмий рисола, монография ва дарсликларда медиатаълимнинг профессионал кўриниши бўлган журналистик таълим ҳақида кўп бора фикр юритилади. Журналистик таълим миқёси ҳам кенгайиб, ихтисослашув кучайиб бормоқда. «Тўғри, маҳаллий оммавий ахборот воситаларида хориждан ўз мухбирларимиз хабарларини кўпайтириш кадрлар масаласига ҳам бориб тақалади. Шу ўринда таъкидлаш жоизки, кейинги йилларда Ўзбекистон Миллий университети журналистика факультетида, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети халқаро журналистика факультетида халқаро мавзуларда етук савияда қалам тебратишга қодир малакали ёш кадрлар етишиб чиқмоқда.”
Журналистик таълимда ихтисослашув бўйича жаҳон тажрибасида қуйидаги йўналишларда мутахассислар тайёрланади:
•	Газета журналистикаси;
•	Телевидение журналистикаси;
•	Радиожурналистика;
•	Халқаро журналистика;
•	Интернет-журналистика;
•	Фотожурналистика;
•	Реклама;
•	Паблик рилейшнз;
•	ОАВ иқтисоди ва менежменти;
•	Таҳрир-нашриёт иши;
•	Оммавий ахборот воситалари ва коммуникация дизайни;
•	Визуал коммуникация(инфографика);
•	Адабий-бадиий танқид(бадиий маданият);
•	Парламент журналистикаси;
•	Спорт журналистикаси.
Бугунги кунда янгиликлар бозорида ахборотнинг глобаллашуви билан бирга халқаро рақобатнинг кучайиши, ОАВга эгалик қилиш, мулоқот технологияларнинг эркин алмашиши, жаҳон ахборот оламига мутлақ эгалик қилишга интилувчан информацион тизимнинг шаклланиши кузатилмоқда. ОАВ фаолиятида қўлланила бошлаган янги технологиялар ёш кадрлардан ўқиш давомида техник ва таҳлилий кўникмаларни ҳам мукаммал эгаллашни тақозо этади. 
Жаҳон ахборот макони оммавий ахборот воситалари соҳасида мамлакат ва жаҳонда содир бўлаётган воқеаларга тез ва мос равишда муносабат билдира олишни тақозо этмоқда. Бу жабҳада юқори малакали кадрлар тайёрлаш эса олий таълим муассасаларининг устувор вазифаси бўлиб қолмоқда. Глобаллашув, фан-техника ҳамда ижтимоий ҳаёт билан боғлиқ замонавий тараққиёт журналистик таълимда икки асосий жабҳани: универсаллик ва унинг акси бўлган ихтисослашувга интилиш тенденциясини юзага келтирмоқда. Журналистик фаолиятнинг турли предметли асослари унинг кўпгина касб ва ихтисосликлар мажмуини эгаллашга мажбур этмоқда. Бу эса, ўзи навбатида, баъзи мураккабликларни ҳам келтириб чиқаради. Журналистика, аввало, турли касблар чорраҳасида пайдо бўлган соҳа бўлиб, у ўз таркибида муҳаррирлик, ноширлик, публицистлик, ёзувчилик, ташкилотчилик, таҳририят котиблиги, баъзида эса ҳарф терувчилик каби касбларни ҳам мужассам этган эди. ОАВ тараққиёти, унинг вазифаларининг кенгайиши, ишлаб чиқариш ва техника соҳасидаги кескин ўзгаришлар, журналистика ва жамият ўртасидаги муносабатларнинг мураккаблашуви бу каби анъаналарни янада ўзгартириб юборди. Яъни, журналистикада ихтисослашув долзарб вазифага айланди. 
Бир вақтнинг ўзида янгиликлар ёза оладиган, интервью олиш, расм ва видеога тушириш маҳоратини эгаллай олган, уларни чоп этиш ёки эфирга узатиш учун материаллар тайёрлай оладиган универсал журналистларни етиштириш ҳозирги кунда муҳим. Шу билан бирга, ушбу анъанавий журналистик малакага эндиликда яна техник характердаги математик ва муҳандислик каби соҳалар бўйича ҳам малака ҳамда кўникмаларни ҳосил қилишга тўғри келяпти. Бу, айниқса, интернетдан фойдаланувчи журналистлар учун жуда зарурдир. Шундай қилиб, турли соҳаларнинг бир-бирига яқинлашиши журналистлардан ҳам универсаллашиш, ҳам ихтисослашувни талаб этади. Бу ерда гап фақат журналистлар ҳақида эмас, балки рекламачилар, пиар мутахассислари, сиёсий технологлар ва бошқалар ҳақида ҳам кетмоқда. Шу билан бирга универсаллашув, тўғрироғи, транспрофессионаллашув, авваламбор, айнан бир соҳани тўлиқ ўзлаштириб олишни тақозо этади. Универсал журналист бу муайян бир соҳани тўлиқ эгаллаган мутахассис ҳам деганидир. Айнан мана шу нарса бир-бирига яқин бўлган ихтисосликларни тезликда ўзлаштириб олиш имконини беради. Юзаки ёндашув, барча нарсани шунчаки бажариш профессионал вазифани амалга ошириш учун етарли эмас. 
Техник қурилмалар, стационар ва мобил телефонлар ўзида қуйидагиларни бирлаштиради: алоқа ўрнатиш, ахборотни ёритиш, тайёрлаш, таҳрир этиш, фото, видео ва аудио материалларни ёзиб олиш воситаси сифатида фойдаланилади. Шу билан бирга уларни хоҳ маиший, хоҳ профессионал нуқтаи назардан фойдаланаётган бўлсин сифатли амалга ошириш талаб этилмоқда. Замонавий тасвирга тушира олиши, жойлардан интервью олиши ҳамда уларни ўзи таҳририятга жўнатиб, чоп эта олиш қобилиятига эга бўлиши керак. Демак, ушбу техник имкониятлар фотограф, режиссёр, оператор ва ҳоказоларнинг юксак маҳорат ва малакасини инкор этмайди, аксинча, тўлдиради.
Профессионализм нуқтаи назаридан эса ушбу жабҳада журналистик фаолиятнинг турли кўринишларига хос бўлган хусусиятлар бир-бири билан аралашиб кетиш жараёни юз беради. Масалан, газетага ёзувчи журналист телевидение учун “тасвирга олиш” малакасига эга бўлиши керак ва ҳоказолар. 
ОАВ тизими компонентларида ҳам, масалан, матбуот, радио, телевидение, интернет соҳасида. Бу ерда бир таҳририятнинг ўзида материални аудиторияга етказиш жараёнида турли усулларнинг бирлашиши ва бирикиши содир бўлади. Лекин уларнинг шакли эмас. Матн (газета-журналист), визуал(телевидение), аудиал(радио) ва интерфаол гиперматн (интернет) каби восита шаклларининг бирлашиш жараёни рўй бераётгани йўқ, аксинча, уларнинг ажралиш жараёни кучаймоқда. Шунинг учун ҳам газетанинг интернет сайтини яратиш пайтида “битта нашр — иккита таҳририят”да ишлайди. 
Универсаллашув ва ихтисослашув жараёни журналистик таълимдаги ўзгаришларга ҳам олиб келмоқда. Журналистикада универсаллик афзалми ёки ихтисослашув? Тадқиқотимиз бу баҳсли мавзуда фикр билдиришга ундайди. Мавзу доирасида айтиш мумкинки, журналистлар технологиялардан фойдаланиш бўйича универсал, мавзу бўйича ихтисослашган бўлса, мақсадга мувофиқ бўлади.
2.3.Ўзбекистон олий таълим муассасаларида журналистлар тайёрлаш тизимининг яратилиши ва бугунги кундаги тараққиёти.
Ўзбекистонда журналист таълимнинг йўлга қўйилиши 1967 йилда Ўзбекистон Миллий университети(Ўша пайтдаги Марказий Осиё давлат университети)да журналистика факультетининг ташкил этилиши билан бошланган. Бироқ Ўзбекистон журналист таълимининг илдизлари анча чуқурдир. 1949 йилда ЎОДУ (САГУ) филология факультети қошида журналистика бўлими ташкил этилган эди.  Журналистика мустақил факультет мақомига эга бўлгач, унга Ўзбекистон журналистика фанидаги биринчи фан доктори Тўғон Эрназаров раҳбарлик қилган. “Таълим тўғрисида”ги қонун ва Кадрлар тайёрлаш миллий дастури қабул қилингандан кейин барча соҳалар каби журналистик таълимга катта эътибор қаратилиб, мамлакатимизда изчил ислоҳотлар олиб борилди. 1999 йилда журналистика йўналиши бўйича биринчи бакалавр, 2001 йилда эса биринчи магистр-мутахассислар тайёрланди. 
Факультетда 5та кафедра фаолияти йўлга қўйилган: 
•	Матбуот,
•	Телекўрсатув ва радиоэшиттиришлар,
•	Услубият ва таҳрир,
•	Оммавий алоқалар ва реклама,
•	Интернет-журналистика назарияси ва амалиёти.
Замонавий технологик ютуқлар нафақат ахборотни самарали излаш, сақлашдангина иборат бўлмай, уни дунё миқёсида тарқатиш имконини ҳам беради. Шу сабабдан, ЎзМУ журналистика факультетида ОАВ ходимлари, яъни журналистларнинг глобал информацион кенглик шароити ва ахборот ҳуружлари таъсирида турли ахборот манбалари билан ишлашда профессионал кўникмаларни ривожлантириш тизими сифатида алоҳида махсус курслар ишлаб чиқилган ва таълим жараёнига жорий этилган. Хусусан, булар сирасига “Глобал информацион кенглик шароитида журналист ижоди”, “Янги интернет технологиялари ва замонавий таҳдидлар”, “Интернет ва бошқа ОАВда сиёсий жараёнларнинг ёритилиши”, “Ахборот хавфсизлиги” каби махсус курсларини келтириш мумкин.
	Улар бевосита журналистларнинг ахборот глобаллашуви шароитида самарали ишлаши, ахборот ҳуружларининг реал таъсирини англаши, мафкуравий қуролларнинг қўлланилиш кўлами ва унинг таъсирини тасаввур эта олиши, замонавий технологик ривожланиш таъсири ва унинг салбий оқибатларини таҳлил қилишига қаратилган.
	Махсус курсларнинг мақсади:
•	ОАВ ва Интернетни жамоатчилик фикрига ва инсонлар онгига таъсир қилувчи қудратли восита сифатида ўрганиш;
•	ОАВ ва Интернет орқали таъсир этиш воситалари ва механизмларини ўрганиш ва фарқлай билиш;
•	Маҳаллий ва хориж тажрибаси борасида назарий билим бериш;
•	ОАВ ва Интернет орқали таъсир қилишнинг мақсадларини таҳлил қилиш кўникмаларини ривожлантиш;
•	ОАВ ва Интернет орқали мафкуравий таъсирларга муносиб жавоб қайтара олиш кўникмаларини шакллантириш;
•	Мафкуравий иммунитет моҳиятини тушуниш ва талабаларнинг келгусида ахборот ҳуружларига муносиб жавоб қайтара оладиган мутахассис бўлишларига ёрдам бериш;
•	Интернетни сиёсий мавзуларни ёритувчи мустақил ОАВ сифатида ўрганиш;
•	ОАВ ва Интернет нашрларда сиёсий масалаларнинг акс этиш хусусиятлари, маҳаллий ва хориж тажрибаси борасида назарий билим бериш;
•	Сиёсий масалаларни ёритишда ахборот технологиялари, ОАВ ва Интернет нашрлари билан ишлашни ўргатиш;
•	Талабаларнинг ОАВ ва Интернетдаги сиёсий жараён ва масалаларни таҳлил қилиш кўникмаларини ҳосил қилишлари, сиёсий олам, маданият, этика билан яқиндан танишишларига ёрдам бериш.
“Мазкур махсус курслар “Журналистика” мутахассислигига мос ҳолатда ишлаб чиқилган бўлиб, умумий кесимда уларга 1544 соат ажратилган ва юқори босқич талабалари ўқув режасига киритилган. Аммо назаримда, булар махсус фан бўлиши ва мутахассислик йўналишига тўлиқ мос бўлгани учун ўқув режада ажратилган соатлар тақсимоти нуқтаи назаридан бироз чекланган.”
Қуйидаги жадвалда медиатаълимга оид фанлар соатининг тақсимоти акс этган:
Номи	Жами	Маъруза	Амалий	Мустақил	
Электрон ОАВ	232	72	80	80	
 Интернет журналистика ва унинг ҳуқуқий асослари	116	36	40	40	
Аудиовизуал журналистика	116	30	36	70	
Янги интернет технологиялар ва замонавий таҳдидлар	120	18	20	82	
Интернет ва бошқа ОАВда сиёсий жараёнларнинг ёритилиш	120	18	20	82	
Глобал информацион кенглик шароитида журналист ижоди	154	40	48	66	
Ахборот психологик хавфсизлик	120	18	20	82	
Журналистикада компьютерлаштириш ва веб-дизайн асослари	116	36	40	40	
Журналистикада ижод назарияси ва методикаси	290	90	100	100	
Журналистнинг ҳуқуқий ва касбий ахлоқий асослари	116	36	40	40	
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 26 февралдаги “Журналист кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги 88-сонли қарорига асосан Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида халқаро журналистика факультети ташкил этилган. Факультетда “5220100 — Журналистика(халқаро журналистика)” таълим йўналиши бўйича бакалаврлар, “5А220102 — халқаро журналистика (фаолият турлари бўйича)” ва “5А220101 — журналистика(спорт журналистикаси)” мутахассисликлари бўйича магистрлар  тайёрланмоқда. 
“Халқаро журналистика таълим йўналиши — фан ва ижтимоий соҳадаги йўналиш бўлиб, жамиятда тезкор ахборот алмашинув ва хилма-хил, ишончли ахборот билан таъминлашни кўзда тутади, йўналиш ахборот таъминотида фойдаланилиши мумкин бўлган инсон фаолияти воситалари, усуллари, услубияти ва йўсинлар мажмуасини ўз ичига олади.” Халқаро журналистика соҳасида бакалавр талабаси халқаро журналистика соҳасининг асосий моҳиятини, меъёрий, ҳуқуқий тамойилларини, унинг тарихини, фаолият объектларини билиши ва уларни ярата олишни, халқаро журналистика ва унинг тармоқларининг ривожланиш қонунлари ва қонуниятларини мукаммал билиши ва уларни ярата олишни, халқаро журналистика ва унинг тармоқларининг ривожланиш қонунлари ва қонуниятларини билиши ва улардан фойдалана олиши керак. 
Журналистика факультетларида таҳсил олган кадрлар мамлакатимиз ОАВ таҳририятлари ҳамда турли вазирлик, идора ва ташкилотларнинг ахборот хизматларида фаол меҳнат қилмоқдалар. Талабаларнинг илмий салоҳиятини ошириш билан бирга, уларнинг касб маҳоратини ривожлантириш, чет тилларни пухта ўзлаштиришлари учун Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида ўзбек, рус, инглиз, немис, япон ва бошқа тилдаги адабиётлари бўлган ахборот-ресурс маркази, махсус телерадиостудия, фотолаборатория, бешта тил маркази, замонавий ахборот технологиялари билан жиҳозланган лингафон ҳамда компьютер хоналари доимий фаолият олиб бормоқда. “Ҳаваскор” радиостудияси эшиттиришлари мунтазам эфирга узатилмоқда. Факультет Интернетга уланган ҳамда глобал тармоқда “Халқаро журналист” веб-саҳифаси ишлаб турибди. 
Факультетда қуйидаги кафедралар фаолият юритади:
1.	Халқаро журналистика назарияси ва амалиёти
2.	Аудиовизуал журналистика ва оммавий коммуникация
Факультетда ихтисослашув масаласига алоҳида эътибор қаратмоқда. Халқаро журналистика факультетида булар қуйидагиларда ўз аксини топмоқда:
— ўқув режаларида журналистик таълим ихтисослигига йўналтирилган предметлар тўлиқ ўз аксини топган. Жумладан, ўқув режадаги жаҳон журналистикаси асослари, журналистик ижод маҳорати асослари, таҳрир маҳорати, жаҳон ва Ўзбекистон журналистикаси тарихи каби предметлар талабаларда турли ихтисосликлар бўйича зарурий билим ва ижодий қобилиятни шакллантиришда муҳим роль ўйнайди.
— 2009-2010 ўқув йилидан бошлаб масс-медиа иқтисоди, типологияси ва техникаси, журналистика социологияси, журналистика психологияси, компьютерда саҳифалаш дизайни, компьютер технологиялари ва интернет, ПР ва реклама, сиёсий конфликтшунослик ва халқаро журналистика, ОАВ ва гуманитар ҳуқуқ каби бугунги кун талабларига мос фанлар таълим жараёнларига татбиқ қилинди;
	— 2011-2012 ўқув йилидан бошлаб “Спорт журналистикаси” ихтисослиги бўйича магистратура очилди;
— факультет талабалари 8та хорижий тилларни ўрганишади. Барча талабалар инглиз тилини, шунингдек, иккинчи курсдан бошлаб ихтиёрий равишда иккинчи чет тилини ўрганишмоқда. 
— факультет ташкил этилган пайтдан буён хорижий мамлакатлардаги журналистика факультетларининг профессор-ўқитувчилари билан ҳамкорлик йўлга қўйилган. Буюк Британия, АҚШ, Япония, Хитой, Жанубий Корея, Польша ва бошқа мамлакатлардан келган профессор-ўқитувчилар билан ҳозирги замон журналистикаси назарияси ва амалиётидан, чет тилидан маъруза ва амалий машғулотлар ўтиб келишади.
— Республика етакчи таҳририятлари қошида ташкил этилган бешта маҳорат мактабларида талабалар соҳаларга ихтисослашувини янада такомиллаштириш имкониятига эга бўладилар.
— факультетда талабаларга назарий билим бериш билан бирга, уларни турли таҳририятларга, телерадиокомпанияларга, ахборот агентликларига, интернет сайтларига, вазирлик ва идоралар ахборот хизматларига малакавий амалиёт ўташ учун юборилади. Бунинг натижасида талабаларнинг таҳририятлардаги ихтисослашуви ҳам шаклланиб бормоқда. 
	Халқаро журналистика таълим йўналиши бўйича таълим дастурига кўра умумий юклама ҳажми 9072 соатни ташкил этади, шундан 3506 соати умумкасбий фанлар ташкил этади. Булар жумласига:  
1.		Жаҳон ва Ўзбекистон журналистикаси тарихи 	222 соат	
2.		Журналистик ижод маҳорати асослари(янгиликлар, репортёрлик, таҳлилий, шарҳлаш, публицистика)	340 соат	
3.		Жаҳон журналистикаси асослари	188 соат	
4.		Паблик рилейшнз ва реклама 	200 соат	
5.		Журналистика психологияси 	78 соат	
6.		Журналистика социологияси 	62 соат	
7.		Сиёсий конфликтшунослик ва халқаро журналистика 	78 соат	
8.		ОАВ ва халқаро гуманитар ҳуқуқ	78 соат	
9.		Замонавий ОАВ тили ва стилистикаси 	294 соат	
10.		Таҳрир маҳорати 	142 соат	
Халқаро журналистика таълим йўналиши бўйича таълим дастурига кўра ихтисослик фанлари учун  650 соат ажратилган бўлиб, бундай фанлар жумласига “Замонавий хорижий ОАВ”, “Журналистиканинг халқаро ҳуқуқий асослари ва этикаси”, “Ўзбекистон миллий журналистикасининг мафкуравий асослари”, “Аудиожурналистика” каби фанлар шулар жумласидандир. 
Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, халқаро журналистика факультети:
Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлиги, марказий матбуот нашрлари, ЎзАА, “Жаҳон” АА, “Туркистонпресс” АА, ЎЗЕОАВМА, НТТда талабалар малакавий амалиётини ташкиллаштириш борасида;
Вазирлик, корхона ва ташкилотнинг ахборот хизматлари, Ўзбекистон Футбол федерацияси, Ўзбекистон Волейбол федерацияси, Ўзбекистон ВТФ Таэквандо уюшмаси, Ўзбекистон Енгил атлетика федерацияси, Республика “Талаба” спорт уюшмасида амалиёт ўташ тўғрисида;
Ўзбекистон Журналистлар уюшмаси, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси, Миллий матбуот фонди ва етакчи нашрлари билан маҳорат дарсларни ташкил этиш тўғрисида;
М.Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети журналистика факультети, Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети, Жаҳон иқтисодиёт ва дипломатия университети, Тошкент ахборот технология университети ва бошқа олий таълим муассасалари билан ўзаро тажриба алмашиш, илмий анжуманлар ташкил этиш тўғрисида;
Инновацион корпоратив ҳамкорлик бўйича шартномаларга эга. 
Москва, Санк-Петербург давлат университетлари(Россия), Нордестерн университети(АҚШ), Халқаро журналистика институти (Германия), Пекин хитой тили ва маданияти институти(Хитой), Сеул ва Чун Анг университетлари (Жанубий Корея),  Ягеллон университети(Польша), JICA халқаро ташкилоти (Япония), Яйн Шамс ва Қоҳира университетлари(Миср Араб Республикаси), Страсбургдаги Марк Блок университети(Франция), Қозоғистон Миллий университети билан халқаро ҳамкорлик алоқаларини олиб боради. 
Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети қорақалпоқ филологияси факультети 1976 йилда Филология факультети деб номланган. Унда асосан, қорақалпоқ, ўзбек, қозоқ филологияси бўйича кадрлар тайёрланган. 1983-1984 ўқув йилидан факультетда журналистика мутахассислиги бўйича кадрлар тайёрлаш йўлга қўйилди. Бироқ кейинги ўқув йилидан 1989 йилгача қабул тўхтатиб қўйилди. 1992 йили факультет таркибида Журналистика кафедраси очилди. 1999-2005 йилларда журналистика факультетдан алоҳида бўлим сифатида  фаолият олиб боради. 2005-2006 ўқув йилидан бошлаб факультет “Қорақалпоқ филологияси” номи билан қайта тузилади. Ва Журналистика кафедраси яна таркибига киритилади.  Айни кунда факультетда 5220100 – Журналистика (хизмат турлари бўйича) йўналишида бакалаврлар, 5A220100 – Журналистика (хизмат турлари бўйича) мутахассислигида магистрантлар тайёрланмоқда. 
2005 йил Ўзбекистон Республикаси Президенти ташаббуси билан Ўзбекистон Миллий университети журналистика факультети қошида олий журналистика курслари ташкил этилди. Бу журналистик таълимда ихтисослашувга қаратилаётган эътиборнинг навбатдагиси эди. Бу ерда таълим олаётган тингловчилар турли мутахассислар, хусусан, ҳуқуқшунослик, математика, тиббиёт, филология ва бошқа турли соҳалар бўйича бакалавр даражасига эга бўлиб, курсда журналистика маҳорати, унинг илмий, услубий хусусиятларини ўзлаштиришади. 

3-боб. Ўзбекистонда медиатаълимни ривожлантириш истиқболлари.
3.1.Замонавий медиатаълим тараққиётининг асосий омиллари.
Замонавий жамиятда медиатаълим деганда шахснинг ОАВ билан мулоқот ўрнатиши ва аудиторияда ижодий, коммуникатив, тандиқий хусусиятларини, ахборотни таҳлил этиш ва баҳо бериш кўникмаларини медиаматнлар ва оммавий коммуникация воситалари материаллари асосида ва ёрдамида ривожланиши тушунилади. ЮНЕСКО тавсияларида қайд этилишича, “медиатаълим — ҳар бир фуқаронинг ахборот олиш ҳуқуқининг бир қисмидир”. Негаки, хориж мутахассисларининг фикрига кўра, бугунги ахборот жамияти шароитида аудитория томонидан мустақил ҳаётнинг дастлабки босқичлариданоқ зарур ахборотни излаш, турли ОАВ каналлари орқали кузатилаётган, кўрилаётган ва берилаётган ахборотни ижодий қабул қилиш аҳамиятли бўлиб, дунё мамлакатларида аҳолининг бу жараёндаги фаоллиги ортиб бормоқда. Бу эса, ўз навбатида бугунги жиддат билан ривожланаётган ахборот жамияти ва глобаллашуви натижасида кенгайиб бораётган ахборот макони шароитида аудиторияга кўп сонли маълумотлар сирасидан керакли ахборотни излаб топиш, унинг тўғри қабул қилиш, тушуниш, таҳлил қила олиш, унинг томошабин, тингловчи, ўқувчига таъсирини олдиндан кўра билиш аҳамиятли эканлигини кўрсатди.
	Ўзбекистонда медиатаълим ўз асл маъносида аҳолининг медиасаводхонлигини ошириш инструменти сифатида қўлланилмайди. Аммо бугунги замон талаблари ва ахборотларнинг турли манбалари билан ишлашни инобатга олган ҳолда Ўзбекистон Миллий университетида бунинг бироз ўзгача кўринишлари жорий этилган. Интернетнинг таъсири ва ахборот маконида турли маълумотларни олиш ва чоп этиш имкониятларининг ортиб бораётгани, ва ахборот маконида мультимаданий(турли маданиятларнинг) ахборот маконининг шаклланиши натижасида ахборот хавфсизлиги ва ахборот ҳуружлари билан боғлиқ айрим фан ва махсус курслар ишлаб чиқилган ва таълим жараёнига киритилган.
	Хусусан, олий таълим муассасаларида мураббийлик соатлари доирасида “ахборот соат”ларининг олиб борилишидир. Бунда талабалар билан ОАВда чоп этиб борилаётган муҳим воқеалар муҳокама этилади, узатилган маълумотлар юзасидан мулоҳазалар билдирилади ва бугунги куннинг ахборий қиёфаси кузатилади. Бу эса, ўз навбатида, медиатаълимнинг бир кўриниши бўлиб, фикримизни қуйидаги жадвал ҳам тасдиқлайди. Мазкур жадвалда медиатаълим билан боғлиқ калит атамалар келтирилган бўлиб, унда ахборот олувчи ва ахборот узатувчи ўртасидаги муносабатларни ва бу жараёнда аҳамиятли бўлган категорияларни намойиш этади.
	Савол 	Калит атама	
1)		Ахборотни ким ва нима сабабдан узатмоқда?	ОАВ	
2)		Медиаматериалнинг кўриниши, шакли қандай?	ОАВ турлари	
3)		Бу материал қандай тайёрланган?	ОАВ технологиялари	
4)		Биз унинг мазмуни ҳақида қаердан биламиз?	ОАВ тили	
5)		Бу медиаматериални ким қабул қилади ва қандай маъно излайди?	ОАВ аудиторияси	
6)		Ўз мавзусини бу медиаматериал қай ҳолатда тақдим этади/қайта изоҳлайди?	ОАВ Репрезентацияси	
Санк-Петербург давлат университетининг журналистика факультети профессори С.Г Корсоносенко “Фуқароларга... рационал-танқидий ахборий маданият зарур. Уни шакллантириш учун асосий ўқув курсини ташкил этиш керак бўлади... ўз-ўзидан маълумки, бунда марказда ОАВ маҳсулотларини тайёрлаш технологияси эмас, журналистика тарихи, назария ва амалиёти билан боғлиқ академик билим эмас, балки “топишмоқли” оммавий ахборот тизимини ориентация қилиш маҳорати туриши керак, жараёнда ўқувчи, тингловчи ва томошабин ОАВдан максимал даражада фойда олиши, шунингдек, ижтимоий ўз-ўзини бошқаришнинг шаклланиши зарур”
1.	Медиатаълимнинг ривожланишига таъсир этувчи омиллар:
2.	Интернетнинг ривожланиши. 
Интернетдаги ахборотга бўлган талаб ортиб бориб, анъанавий ахборот воситаларига бўлганидан ҳам қолишмайдиган даражага етди. Масалан, дунёда энг кўп тиражга эга газета Токиода нашр этиладиган Иомиури Шинбун 14,5 млн. нусхада чоп этилади. Дунёдаги энг катта тармоқ Фейсбук эса 2012 йилнинг якунига кўра, 1 млрддан ортиқ фаол фойдаланувчига эга. 
Бу ҳолат медиатаълим заруратини янада кучайтиради. Медиатаълим оммавий коммуникация маҳсулидир. Шу ўринда савол пайдо бўлади. Нега журналистика эмас деган. Чунки оммавий коммуникация нисбатан кенг тушунча ва ўз ичига журналистикани ҳам қамраб ола олади. 
“Оммавий коммуникация жамиятнинг нафақат замонавийлиги, шу билан бирга соғломлиги белгиси бўлиб қолмоқда”.  Аслида ҳам, “оммавий коммуникацияни йўлга қўйишни оммавий ахборот воситаларисиз тасаввур қилиб бўлмаслиги азалдан маълум”
Оммавий коммуникация даставвал турли фан соҳалари чорраҳасида, яқин ярим аср мобайнида эса махсус фан сифатида ривожланган эди. Оммавий коммуникация жамият турли қисмлари ўртасидаги ўзаро муносабатларни таъминлашида айниқса журналистиканинг ролини алоҳида таъкидлаш зарур. Оммавий коммуникация катта сонли кишилар аудиториясига маълум таъсир ўтказиш мақсадида уларнинг ўзаро муаммоларини ҳал этишга қаратилган журналистик ахборотларни тез ва доимий равишда тарқатиб туради.
	Тезкорлик ва доимийлик, ахборотнинг кўплиги ижобий ҳолат. Бироқ “Биз эса замон АХБОРОТИ шиддатига басма-бас яшашни  кўзламоқдамиз, бу шиддатдан ортда қолишни ўзимизга эп билмаяпмиз, унга етишолмаган дамларда аён-ноаён изтироблардан азобланмоқдамиз.” Айниқса ёшлар ижтимоий тармоқларга жуда боғланиб қолгани ва сараланмаган, савияси паст ахборотларга эҳтиёж сезаётгани ачинарли. Шу боис ҳам “Ахборот маданияти умумий маданиятнинг ажралмас қисмига айланиб бормоқда. Дунёни ахборот юҳоси комига тортган, инсоннинг ақл-идроки, дунёқараши, илмию салоҳияти унинг нечоғлиқ кўп ахборотга эга эканлиги билан ўлчанаётган бир пайтда одамларнинг ахборот олишларига тўғаноқ бўлишга уриниш ақлсизлик бўлур эди, албатта, аммо-лекин ҳозирги ахборот уммонида ғарқ бўлиб кетмаслик ҳақида қайғурмасликнинг ҳам иложи йўқ... ахборотнинг зарурини нозаруридан, фойдалисини бефойдасидан фарқлай билиш умуминсоний маданиятнинг ажралмас бир бўғини — ахборот маданиятини шакллантириш заруратини келтириб чиқармоқда”. Инсон тамаддунининг учинчи тўлқини(О.Тоффлернинг таърифи) ахборий тараққиёти хавфсизлик қоидалари ҳақида ўйлашга мажбур этаяпти. Ахборот тамаддуни авж пардаларга кўтарилмай туриб инсоният тўртинчи тўлқин (Хуршид Дўстмуҳаммад фикри) — ахборот одоби, маънавияти, маданияти тамаддунига кириб боришига медиатаълим хизмат қилиши ҳақида мулоҳаза  билдириш мумкин.

3.2.Глобаллашув даврида ахборий маданият зарурати.
Ғарб медиапедагоглари “медиасаводхонлик” (media literacy) тушунчасини қуйидагича изоҳлашади: 
«Медиасаводхонлик» – ўқувчи ва талабаларга медиа билан мулоқотда, уларнинг ҳаётидаги медиа мазмунини тушунишда танқидий нуқтаи назар билан қарашга ёрдам беради. Медиасаводхон ўқувчи ёки талаба медиаматнларга баҳо беришда танқидий ва таҳлилий ёндашуви, оммавий маданият билан муносабатда танқидий масофада бўлиши, манипуляцияга қаршилик қилиши керак.
«Медиасаводхонлик» — медиаматнларни шарҳлаш/таҳлил этиш ва яратиш қобилияти.
«Медиасаводхонлик» — турли шакллардаги ахборотларни олиш, таҳлил этиш, баҳолаш ва узатиш қобилияти.. 
«Медиасаводхонлик» — медиасаводхон одамни замонавий дунёдаги, кодли ва репрезентацион тизимларда фаолият юритаётган медианинг ижтимоий-маданий, сиёсий контекстини тушунишга, медиаматнларни идрок этиш, яратиш, таҳлил этиш, баҳо беришга тайёрлаш жараёни. 
«Медиасаводхонлик» —… инсонларга аудиовизуал ва босма матнларнинг маданий аҳамияти, мазмунини тушунишга, яратишга ва баҳолашга ёрдам беришга ундовчи ҳаракат. Ҳар бир инсон медиасаводхон бўла олади.
Медиатаълим ва медиасаводхонлик ўртасидаги чегара жуда силлиқ ва бир-бири билан алмашувчан. К.Ворсноп (Ch.Worsnop), В.Гура, В.Монастырский, А.Короченский, Ж.Панженте (J.Pungente), С.Пензин, И.Розер (I.Rother), Д.Сюсс (D.Suess), Л.Усенко, Т.Шак ва бошқа медиапедагоглар фикрича медиасаводхонлик медиатаълим натижасидир. Д.Лемиш (D.Lemish)нинг фикрига кўра эса медиатаълим анча кенг қамровли тушунчадир. Медиасаводхонлик билангина боғлаб унинг моҳиятини очиб бериб бўлмайди. Федоров А.Внинг фикрига кўра эса бу икки тушунчани бир-биридан ажратмаслик керак. Тадқиқотимиз жараёнида маълум бўлдики, медиасаводхонлик ОАВ билан шахс ўртасидаги муносабатдир. Ахборий маданият жамиятнинг ҳар бир аъзоси юқори ёки қуйи даражадаги медиасаводхонликка эга бўлади.  
	Тадқиқотимиз доирасида ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари ўқувчиларининг медиасаводхонлик даражасини аниқлаш учун сўровнома ўтказилди. Сўровномада турли курслардаги 100 нафар ўқувчи иштирок этди. Анкета 22 саволдан иборат.(2-иловага қаранг). Бундан кутилган ва кутилмаган натижалар келиб чиқди. Қуйида сўровнома натижаларини таҳлил этиб ўтамиз. 
Сиз ахборотни кўпроқ қаердан оласиз? (Қуйидаги ва кейинги ўринларда саволларга иштирокчиларнинг неча фоизи қандай жавоб бергани акс эттирилади.)
1.	Интернет	41 фоиз	
2.	Анъанавий ОАВ (Газета, ТВ, радио)	20 фоиз	
3.	Китоблар	6  фоиз	
4.	Ота-она, ўқитувчи ва дўстлар билан мулоқот	33 фоиз	
Кўриниб турибдики, Интернет ахборот тарқатиш бўйича лидерликни қўлга олган. Интернетдаги ёлғон-яшиқ ахборотларнинг кўп берилиши, оммавий маданиятни тарғиб қилувчи воситага айланаётгани ҳам ҳеч биримизга сир эмас. Бундан ташқари, анъанавий ОАВ ёшлар учун зарур ахборотни бера олаяптими, йўқми, деган масала ҳам кўндаланг қўйилади. Зеро, ёшларнинг бор-йўғи 20 фоизигина газета, телевидение, радиога ахборот манбаси сифатида қарашади. Китобнинг кам ўқилаётгани борасида бонг урилаётгани бежиз эмаслиги кўринди. 6 фоиз ёшларгина китобдан ахборот олишини таъкидлашган. Ота-она, ўқитувчи ва дўстлар билан мулоқот олинган ахборотнинг ҳам ундан салмоғи баланд, яъни 33 фоиздир. 
Сизга қайси шаклдаги ахборотларни тушуниш осон?
1.	Видео	52 фоиз	
2.	Овоз	25 фоиз	
3.	Матн	14 фоиз	
4.	Рақамли(Интернетдаги)	9  фоиз	
        Маълумки, ёзма матн инсонни ўйлашга, фикр қилишга ундайди. Радио ҳам ақлий ривожланишга хизмат қилади. Видео эса томошабинни суст қабул қилувчига айлантиради. Видео маҳсулот инсонни мушоҳада қилишдан чеклаб қўяди. Кино реал ҳаёт эмас. Ахборот технологиялари ёрдамида берилган эффектлар фильмлардаги қаҳрамонларни суперманларга айлантиради. Бу эса ёшларнинг идеаллари, ҳаётга бўлган муносабати шаклланишига олиб келади. Видеоахборотни қабул қилаётган аудиторияга медиасаводхонлик билимлари янада зарурдир.
ОАВ матнларни ўқигандан кейин сизнинг эсингизда қайси жиҳатлар қолади, деган саволга 17 фоиз иштирокчилар деталлар, 53 фоиз қатнашчилар умумий ғоя дея жавоб берган бўлса, факт ва рақамлар жавобини 30 фоиз ўқувчилар танлашган. Биз бу саволни бежиз киритмадик. Ахборот деталл, факт ва рақамлардан иборат эмас, ҳар бир ахборотда ғоя мавжуддир. 40 фоиз қатнашчилар реал воқелик телевидение, радио ва газета-журналларда берилган хабардан фарқланади, деб ҳисобласа, 12 фоиз ўқувчилар бунинг акси ҳақида муносабат билдирган. 40 фоиз иштирокчилар бу саволга доим эмас, 11 фоизи эса билмайман дея жавоб берган. 
		
Иштирокчиларнинг 17 фоизи доимо, 23 фоизи тез-тез, 56 фоизи баъзида ОАВда берилган материалларни тенгдошларингиз билан муҳокама этади. 4 фоиз иштирокчилар ҳеч қачон бундай муҳокама олиб боришмайди. 
	Интернет, ТВ,  радио ва газета-журналларда берилган ахборотлар 27 фоиз иштирокчиларнинг дунёқарашига таъсир қилишини тан олган бўлса, 19 фоиз қатнашчилар йўқ, таъсир кўрсатмайди деган жавобни берган. Сўровномада қатнашган ўқувчиларнинг 50 фоиз ОАВ таъсири қандай ахборот берилгани билан боғлиқ дея ҳисоблашса, 4 фоиз иштирокчилар бу саволга жавоб беришга қийналган. 
	
Кунига телевизор кўриш учун ўқувчиларнинг 32 % 1 соатгача, 27 % 1-3 соат оралиғида, 15 % 3-5 соатча, 3% 5 соатдан кўп  вақт сарфлайди. 11 % «Ҳар куни ТВ кўрмайман”, 12 % “Билмайман” жавобини танлаган. 
Кунига неча соат Интернетдан фойдаланасиз, деган саволга берилган жавоблардан кўринадики,  ёшларимизнинг 32 фоизи 1 соатгача, 18 фоизи 1-3 соат оралиғида, 11 фоизи  3-5 соатча, 11 фоизи 5 соатдан кўп Интернет билан вақт ўтказишини маълум қилган. 24 фоизи ҳар куни фойдаланмайман деса, 4 фоиз ёшлар саволга жавоб беришга қийналган. 
Ёшларнинг  радио тинглаш учун кам вақт ажратиши кўринди. 57 фоиз иштирокчилар ҳар куни радио тингламайди(баъзилари умуман тингламайди), 18 фоизи саволга жавоб беришга қийналади. 15 фоиз 1 соатгача, 6 фоиз 1-3 соат оралиғида, 1 фоиз 5 соатдан кўп тинглаши аниқланди. 
Босма ОАВни кузатиб борасизми? Агар ўқиб борсангиз қайси газета-журналлар сизга маъқул бўлган? Уларнинг номларини келтиринг, деган саволга берилган жавоблардан кўриндики, 49 фоиз иштирокчилар умуман газета мутолаа этишмайди. “Даракчи” газетаси 23, “Ҳордиқ” 2, “Сўғдиёна” 2, “Садо” 6, “Тошкент оқшоми” 2, “Оила даврасида” 2, “Тасвир” 3, “Интер футбол” 5, “Футбол экспресс” 2та овозга эга бўлди. Шунингдек, “Ташхис +”, “Бекажон”, “Абитуриент”, “Шифо инфо”, “Репититор” ва “Класс” газеталари номи ҳам қайд этилган. 
Кейинги саволимизда ёшларнинг қайси Интернет сайтларига кўпроқ мурожаат этиши билан қизиқдик. instagram.com, Facebook, odnoklassniki.ru, mail.ru, yandex.ru WhatsApp(мобил илова), telegram(мобил илова) каби жавоблар кўп бора қайд этилганидан кўриниб турибдики, ўқувчилар ижтимоий тармоқларга кўп бора мурожаат этишади. Айни кунда ижтимоий тармоқларнинг турлари кўпайиб, йўналишлари ранг-баранглашиб бормоқда. Ёшлар қатори катта ёшлиларнинг ҳам доимий манзилгоҳига айланган «Facebook» халқаро ижтимоий тармоғи инсонларни, яъни, синфдош, курсдош, ҳамкасбларни қидиришга, улар билан суҳбатлашишга имкон беради. «ВКонтакте»да мана шу функциялар билан бирга, иш ва ўқишга доир батафсил маълумотлар олиш, онлайн шаклда кино томоша қилиш мумкин. «Linkedin» касбий тармоғи иш, иш бўйича ҳамкорлар топишга кўмаклашади. «Last.fm» эса мусиқий ижтимоий тармоқ бўлиб, мусиқаларни юклаб олиш, эшитиш, ҳар хил мусиқий тадбирларда иштирок этишга шароит яратади. 
Кейинги кўрсаткичларни таҳлил этишдан олдин ижтимоий тармоқларнинг инсон руҳиятига таъсири ҳақида тўхталиш жоиз. Олимларнинг аниқлашича, ижтимоий тармоқлар инсон руҳиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Бу доимий равишда ташвишланиш ҳиссининг пайдо бўлиши, хулқ-атвор ўзгаришида кўринади. Бундай хулоса 298 нафар иштирокчи ўртасида ўтказилган сўровнома натижаларига кўра тақдим этилган. Аниқланишича, иштирокчиларнинг ярмидан кўпи ижтимоий тармоқларга боғланиб қолганини ҳис этишади ва ижтимоий тармоқда мулоқот қилиш имкони бўлмаса ўзларини ноқулай ҳис қилишади. Респондентларнинг 53 фоизи виртуал олам уларнинг ҳулқ-атворини ўзгартирганини айтиб ўтган. Шунингдек, ижтимоий тармоқ аъзолари хотиржам дам ололмас, ухлай олмас экан. Боиси уларга Facebook ёки Twitterни текшириш истаги тинчлик бермайди. Хуллас калом, 51 фоиз иштирокчилар ижтимоий тармоқ таъсирининг салбийлигини айтиб ўтган. Фойдаланувчиларнинг ҳар учинчи нафари эса компьютер ва мобил телефонларни кунига бир неча бора ўчиради. Бундан мақсад виртуал оламдан узилиш — дам олишдир. Шунингдек, ижтимоий тармоққа боғланиб қолган инсон хотиржамлигидан ташқари, ўзига нисбатан ишончини йўқотар экан. Бу ҳақда The “Daily Telegraph” газетаси хабар берган. Тадқиқотни эса “Anxiety UK” ташкилоти олиб борган. Бироқ интернет одамдаги муаммоларни бартараф этмайди, бир муддат унутишга ёрдам беради холос. Қўшимчасига, шахс ижтимоий ҳаётдан узилиб, ундаги масъулият, ўзликни англаш, бошқаларга ғамхўрлик қилиш каби хусусиятлар ривожланишдан тўхтайди. Мана шу каби салбий таъсирлардан ёшларни асраш керак.
Белоруссиялик мутахассис Евгений Морозовнинг «Тармоқ уйдирмаси» («The Net Delusion») номли китобида айтилишича, ижтимоий тармоқлар беғам ва эринчоқ одамлар авлодини тарбияламоқда. «Дэйли Мэйл» («The Daily Mail») нашрида чоп этилган Оксфорд университети профессори Сюзан Гринфилднинг мақоласида инсон руҳиятидаги салбий ўзгаришлар ижтимоий тармоқлар билан ҳам боғлиқ экани таъкидланади. Аниқланишича, ўта оддий виртуал мулоқотлар инсонда руҳий оғишларни вужудга келтирар экан. Яъни, одам ижтимоий муҳитнинг ўзгарувчан шароитларига мослаша олмайдиган бўлиб қолади. Шунингдек, келажакка ишончнинг йўқолиши, ўзига нисбатан нохолис баҳо бериш, тушкунлик, тажовузкор хатти-ҳаракатлар, муросасиз фикрлар, ижтимоий фаолликнинг сусайиши каби ҳолатлар кўзга ташланади. Таъкидлаш керакки, ижтимоий тармоқларнинг доимий мижозлари вербал мулоқотга киришиш кўникмасини йўқотади, масалан, суҳбат чоғида улар суҳбатдошининг кўзларига қарай олмайди. Демак, ижтимоий тармоқларга мурожаат этаётган ўсмирга энг аввало ёшларга Интернетдан фойдаланиш маданиятини ўргатиш керак. 
SEfan.ru, 2yxa.ru Youtube.com, Mp3uz.net, Ka4ka.tarona, Rugame.mobi, ka4ka.ru сайтлари кўп овоз олган электрон манзиллардан. Мобил телефонлар учун видео, мусиқа, ўйин юклаб олишга мўлжалланган сайтлар ёшларнинг қандай ахборотларнинг истеъмолчилари эканлиги ҳам кўрсатади. Ziyouz.com, zakovat.uz сайтларининг ҳам салмоқли овоз берилгани ёшларнинг интеллектуал салоҳиятини оширишга Интернетнинг ҳисса қўшаётганини белгилайди. Сўровнома варақаларида gazeta.uz online.uz, kinoteatr.com, referat.uz, kun.uz, daryo.uz номлари ҳам бир неча бора қайд этилган. Google 29 марта тилга олинган. Бироқ қидирув тизимлари ўқувчи-ёшларнинг қайси мавзудаги ахборотни қабул қилаётганини кўрсата олмайди. У ҳар қандай ахборотга киритувчи дарвоза вазифасини ўташи мумкин.
Voydod.net, cnn.com, glotr.uz, tarona.net, uff.uz, uzchess.uz, oqdaryo.derbi.uz, ok.ru, 24.uz, skype.com, newsrealmadrid.ru, wikipedia электрон қомуси, mabtob.ru, acmilan.com, ask.fm.ok, vesti.ru, ok.ru, abiturient.uz, vk.ru, std.uz сайтлари номлари келтирилгани ўқувчилар ва Интернет ўртасидаги муносабатни тадқиқ этишда кўламни янада кенгайтириш кераклигини англатади. Бундан ташқари респондентларнинг 25 фоизи Интернетдан доимий фойдаланмаслигини таъкидлаган ва сайтларнинг номларини келтира олмаган. Ўғил болалар  спорт сайтларига, қизлар аудиториясида кўпроқ мусиқий электрон манзилларига кириши кузатилди. Қидирув сайтларида эса умумийлик кузатилди. 
Кейинги саволимизда ўқувчи-ёшларнинг Интернет билан муносабатидан кўзланган мақсад аниқланиши кўзланган. 

Қайси жанрдаги фильмлар сизни кўпроқ қизиқтиради? Вариантларнинг бир нечтасини танлаш мумкин эди. Жадвалда жанрларга берилган овозлар сони кўрсатилган.  Комедия жанрига кўп овоз берилгани ТВда шу жанрдаги фильмларга кўпроқ ўрин берилиши, шу жанрдаги миллий фильмларни кўпайтиришни тақозо этади. 
1	Детектив —  54 	6	Эртак — 15 	
2	Комедия — 82 	7	Трагедия — 26 	
3	Фантастика —  43 	8	Қўрқинчли — 32 	
4	Мусиқали 12  	9	Барчаси — 3 	
5	Оперетта	10	Ҳеч бири 2	
Босма нашрлар, радио, ТВ, Интернет сайтлари ва компьютер ўйинларидаги қайси мавзулар сизни қизиқтиради? (Бир нечтасини танлаш мумкин. Жадвалда мавзуларга берилган овозлар сони кўрсатилган.)
1	Ҳарбий — 35 	8	Педагогик  3 	
2	Тарихий —  44 	9	Сиёсий — 30  	
3	Космик —  16 	10	Саргузашт — 41  	
4	Криминал(жиноятга оид) — 21  	11	Диний 7  	
5	Севгига оид — 17  	12	Спорт — 51 	
6	Ёшларбоп — 24 	13	Экологик — 14  	
7	Илмий-техник — 26 	14	Ҳеч бири 2 	
31 фоиз ўқувчилар анъанавий ОАВ (газета-журнал, ТВ, радио)да берилаётган ахборотлар ишончли деб, 23 фоизи ишончсиз деб ҳисоблайди. 46 фоиз ёшлар бу саволга жавоб беришга қийналади. Интернетда берилаётган ахборотга 39 фоиз сўровнома иштирокчилари ишониши маълум бўлган, 23 фоизи ишонмайди, 38 фоизи бу саволга жавоб бера олмайди. Шу билан бирга 38 фоиз ўқувчиларнинг ижтимоий тармоқларда ҳаётда кўрмаган виртуал дўстлари бор. 62 фоиз ўқувчиларда эса йўқ. 
Ахборий жамиятда сиз кимсиз, деган савол натижалари. Интернет барчага ахборот тарқатиш имкониятини бераяпти. Ўқувчиларнинг асосий қисми ўзларини ахборот қабул қилувчи дея ҳисоблашган бўлса ҳам, ижтимоий тармоқдан фойдаланаётганида, ўз блокларига эга бўлганида улар ҳам ахборот тарқатувчи бўлишади. Ахборот тарқатувчилик маданиятини эса медиатаълим ўргатади. 

Аҳоли ўртасида ваҳима тарқатувчи ахборотга муносабат билан ҳам медиасаводхонлик даражасини аниқланиши мумкин. Шу боис биз ўқувчиларга “Интернетда эртага табиий офат — зилзила юз бериши ҳақида ахборот берилди. Бу ҳолатда сиз...” ҳолатини бердик.  Жавоблар нисбати қуйидагича бўлди:
Бу ҳақда дўстларим ва яқинларимга айтаман	19 фоиз	
Расмий манбалар бу ҳақда ахборот бермагунча бунга жиддий эътибор қаратмайман	38 фоиз 	
Бошқа ахборот манбаларида ҳам шу мавзудаги ахборотларни топаман ва солиштираман	14 фоиз	
Ахборот тарқатувчи кимлиги ва мақсадини аниқлайман 
	5фоиз	
Ахборотга ишонаман	5 фоиз
	
Ахборотга ишонмайман	19 фоиз	
	
Агар дарс жараёнида сизга ОАВдан қандай фойдаланиш, ахборотларнинг ишонарли ва ишончсизларини ажратиш бўйича билимлар берилса бунга қандай муносабат билдирилиш борасида ўқувчиларнинг ижтимоий фикри билан қизиқдик. 57 фоиз ўқувчиларнинг бунга муносабати ижобий, 22 фоиз ўқувчилар аниқ фикр билдиришга қийналишади, 21 фоиз сўровнома иштирокчилари бундай билимлар зарур эмас дея, ҳисоблайди. 
	Тадқиқотимиз сўнггида шуни таъкидлаш лозимки, ёшлар видео ва Интернетдаги ахборот маҳсулотларига кўпроқ боғланган. Уларда ахборотни танқидий тафаккур билан қабул қилиш ҳолати ҳам кузатилади. Босма ОАВ кам мутолаа этилаяпти. Радиода ахборотга эҳтиёж катта эмас. Бундай ҳолатда аудитория қизиқишлари билан ҳисоблашиш, уларнинг ижтимоий фикрини чуқур тадқиқ этиб журналистикани ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирларини ишлаб чиқиш самарали бўлади. 
3.3. ОАВ аҳолининг медиасаводхонлигини оширувчи восита сифатида. 
Мафкуравий кураш оммавий тадбирлардан илмий технологик асосга ўтди, профессионаллашди. «Ўнта уй бекаси ёки бешта шифокордан кўра битта журналистни қўлга киритган афзал», деган қоидага амал қила бошлади. Бугун ахборотни қабул қилувчи одамдан кўра уни бошқаларга етказадиган «фикр лидерлари»нинг мафкуравий қиммати ошган. 
Журналистиканинг жамият ҳаёти барча соҳаларида ўрни бор. Шунингдек, журналистика маълум маънода аҳолининг медиасаводхонлиги ошириш вазифасини ҳам адо этиб келяпти. Баъзи француз телеканал ва матбуоти интернетга қарши тарғибот олиб боришган эди. Материалларда интернетнинг салбий таъсири ҳақида сўз борган. Жумладан, интернет зўравонлик ва ахлоқий бузуқликка чақираётгани ҳақида. 
Ўзбекистон босма матбуотида аҳолининг медиасаводхонлигини оширувчи мақолаларда асосан оммавий маданият муаммоси, Интернетнинг, ахборотнинг ёшлар маънавиятига таъсири, миллий қадриятлар ҳурмат, миллий ўзлигимизни асраш мавзулари кўтариб чиқилади. Материаллар аҳолининг медиасаводхонлигини оширишга хизмат қилади. Унда фактдан кўра кўпроқ мулоҳаза, фикр ва муносабатга таянилади. 
Изланишлар жараёнида “Ma’rifat” газетасида 2012-2013 йилларда берилган 50дан зиёд яқин шундай мавзудаги мақолалар ўрганиб чиқилди. Сарлавҳалар кўпроқ саволли ҳолда берилиши кузатилди. Масалан, “Болангиз интернетдан тўғри фойдаланаяптими?” “Оммавий маданият: эркинликми, чеклов?” кабилар. Шунингдек, сарлавҳадан мавзу англашилади, мазмунни ифодаловчи “глобаллашув”, “оммавий маданият”, “кибермакон” сўзларига кўпроқ мурожаат этилади. Мисол тариқасида айтиб ўтадиган бўлсак, “Субмаданиятлар ёшларни жамиятдан узоқлаштиради”, “Медиаогоҳлик”, «Оммавий маданият»дан асровчи қўрғон”, “Дахлдорлик туйғуси лоқайдлик иллатига барҳам беради”, “Глобаллашув «гармсел»и”, “Глобал тармоқ хавфсизлиги: киберхуружлар ва уларга қарши кураш”, “Оммавий маданият” — маънавият кушандаси” ҳамда “Оммавий маданият”нинг аччиқ манзараси” кабилар.
Маълумки, бошқа турдаги мақолалар каби аҳолини медиасаводхонликка чақирувчи  маънавий-ахлоқий мавзудаги материалларда ҳам кириш асосан уч турда, кўринишда бўлади. Газетада барча турдаги киришлар учрайди.
1.	Воқеабанд кириш: 
“Тўй... бир томонда ота-она ҳовлиққан, қариндош-уруғ меҳмонларни кутиб олаяпти. Тўйхона жимжимадор безатилган, дастурхонда барча ноз-неъматлар муҳайё. Бир пайт ғала-ғовурда «Келин-куёв келди», деган гаплар эшитилди. Ота-онаю қариндош-уруғ уларни кутиб олиш мақсадида остона яқинига сафланди. Биз севиб тинглайдиган, қалбларимизга ўзгача руҳият бахш этадиган «Келибди-ю, келибди, ибо билан келибди» таронаси остида оҳиста қадам ташлаб келин-куёв кириб кела бошлади”. 
2.	Латифанамо кириш:
Латифа. Афанди бир куни болаларни алдамоқчи бўлибди. «Ҳу-у анави муюлишда бир киши текин ёнғоқ бераётир», дебди. Болалар «гурр» этиб ўша ёққа чопиб кетишибди. Ўртоқларига ҳам айтишибди. Афандининг ёнидан яна беш-олти ўсмир ўша ёққа югуриб ўтибди. Шунда Афанди ўзига ўзи, «Наҳотки шундай бўлса», деб уларга қўшилиб югурган экан.
3.	Тўғридан-тўғри кириш:
«Оммавий маданият» ниқоби остидаги сохта ғоялар инсоният ҳаётини издан чиқаришга, уни оиласидан, мақсад ва интилишларидан, ўзлигидан айиришга қаратилгани ҳеч ким учун сир эмас. Аммо доим огоҳ бўлмаганлар бу тузоқнинг домига тушиб қолганини кеч англайди. Яқинда Норвегияда содир бўлган даҳшатли қўпорувчилик замирида ҳам «оммавий маданият»нинг бузғунчи ғоялари ётганига шубҳа йўқ.
Маънавий-ахлоқий мавзудаги мақолалар бошқа турдаги мақолалардан тубдан фарқ қилади. Бу ўринда фактларга суянилса ҳам, мақолада асосни мулоҳаза, муносабат, таҳлил ташкил этади. Факт ғоя, муаммо, зиддият, далил, исбот, образ, деталь, парадокс, рамз бўлиши мумкин деймиз. Маънавий-ахлоқий мавзудаги мақолаларда фактлар билан ишлашнинг ўзига хосликлари кузатилади. Муаллифлар факт замирида фикр, таҳлил, шарҳ, кези келганда баҳо ва хулосалар берилади. Бу ерда факт муаллифнинг фикрини тасдиқловчи, унинг позициясини англатувчи ҳужжат сифатида намоён бўлади.
“Ma’rifat” газетасининг 2012 йил 7 ноябрь сонида берилган Муҳаммаджон Қуроновнинг “Медиаогоҳлик” мақоласида 23та факт берилади. Мақоланинг салмоқлилиги унда кўплаб фактларга мурожаат этилганида, мавзу чуқур ўрганилгани ва мулоҳазаларнинг асослангани билан белгиланади. Бу ўринда медиа хавфи муаммо сифатида олинади. Ахборот, миш-мишнинг қанчалар «юқумли»лигини кўрсатади. Бугун кўплаб ижтимоий тармоқлар буюртма асосида ана шу иш билан бандлигини таъкидлайди. Бугун айрим риёкор гуруҳлар томонидан алданган болалар сони (1000-10 000 каррага) кўпайтирилиши мумкинлигидан хавотир олади. 
Факт сифатида эса мутахассисларнинг қарашлари, фикрлари, илмий изланишлари натижалари келтирилади. Масалан, “Британиялик медиапедагог Д.Букингемнинг фикрида жон бор. У «ахборотлашган жамият»да ёшлар, албатта, медиамаҳсулотларни пассив қабул қилишади ва албатта, медиаматериалларнинг қурбонларига айланишади. Бироқ медиапедагогика боланинг ўзини марказга қўяди. Боладаги медиабилим ва тажрибага таянади”, дейди.
ЮНЕСКО медиатаълимни XXI асрда маданий таълимнинг устувор йўналишларидан бири сифатида белгилагани ҳақида маълумот берилгани медиаогоҳликка дунё миқёсида катта эътибор қаратилганини англатади”. 
Мақолада муаллифнинг ўзи олган интервьюлари, кузатган воқеа-ҳодисалари учрамайди. Шунга қарамасдан зарур ўринда мавзу долзарблигини кўрсатиб берувчи фикр-мулоҳазалар келтирилади. Улар асосан, хорижлик мутахассисларга тегишли. “С.М.Стерденко медиамаданияти юқори кишини мана шундай тасвирлайди: «Унинг медиабоғланишлари сони ва давомийлиги режалаштирилган бўлади. Ўзига керакли ахборотни тўғри танлай олади. Ахборотга танқидий ёндашади, чунки у медианинг зарарли таъсирларини билади, қаршисида очилган медиа-матнни ўз фильтридан ўтказиб, кейин қабул қилади. Медиамаҳсулотдан фойдаланишда ахлоқ меъёрларига амал қилади. Медиамаҳсулот ярата олади».
Шунингдек, дарсликлардаги маълумотлар ҳам факт вазифасини ўтайди. «Муҳим маълумотга эга бўлиш — ҳокимиятга эга бўлиш; кераклисини кераксизидан ажратиш — янада кўпроқ ҳокимиятга эга бўлиш; керакли маълумотни ўз режиссурасига асосланиб тарқатиш ёки ушлаб туриш — икки карра ҳокимиятга эга бўлиш демакдир. Одамларга ахборот орқали психологик таъсир кўрсатишнинг имкониятлари ана шундай», дейилади Германиянинг асосий политология дарсликларидан бирида.
Аслида маънавий-ахлоқий мавзудаги материалларнинг асосий ўзига хослиги ҳам факт эмас, мулоҳаза ва муносабатларга суянилишдадир. 
Кузатишлар давомида аҳолининг медиасаводхонлигини оширувчи мақолаларни мавзу йўналишидан келиб чиқиб қуйидаги турларга ажратдик:
1.	Ахлоқий тарбия йўналишидаги муаммоли мақолалар. Бунда таълим жараёни билан боғлиқ тарбия ишлари асосий эътиборда бўлади. Масалан, Моҳичеҳра Латипованинг “Тарбияда таъқиқлаш усули. Унинг ижобий ва салбий жиҳатлари нимада?” мақоласи. 
2.	Интернет, ОАВ ва телефоннинг маънавиятга таъсири борасидаги материаллар. Бунда Интернет манбалари асосида “тайёрланган” материаллар сони кўпайиб, муаллифнинг шахсий позицияси, журналистик ёндашуви акс этмаган ва муаммога фақат бир томонлама ёки юзаки ёндашилган ҳоллари кўп кузатилмоқда. 
3.	Глобаллашув шароитида ахборий маданият зарурати мавзусидаги мақолалар. Муҳаммаджон Қуронов, Зоҳиджон Холов мақолаларини мисол қилиб келтирсак бўлади. 
Энг муҳими, мақолаларда аниқ вазиятлар келтирилиб, “Бундай вазиятда вайронкор ғоялар таъсирига тушиб қолмаслик учун нима қилиш керак? Турли хорижий сайтлардан тарқатилаётган медиаматнларга қандай муносабатда бўлиш зарур?” каби саволлар очиқдан-очиқ қўйилмоқда. Саволга жавоб изланиш хулоса ва тавсиялар тақдим этилмоқда. Масалан, “бу борада Миллий ғоя ва мафкура илмий-амалий маркази мутахассислари тадқиқотлар олиб бормоқда. Хорижлик медиапедагогларнинг ҳам бу борадаги тажриба ва тавсияларига асосланган ҳолда, ҳар бир медиаматнни қуйидагича ғоявий таҳлил этиш тавсия қилинади” , каби. 
 Бу тавсиялар изланишларимиз моҳиятини очиб беради, медиатаълим мақсадларини ёрқинроқ акс эттиради.  
1. Тарғиботнинг мафкурасини аниқланг. Ҳар бир медиаматн асосида уни тарқатган шахс, гуруҳнинг қадриятлари, баҳолари, муносабатлари, меъёрий хулқ-атвори ётади. Бунда тарғибот аҳолининг қайси қатламини нишонга олгани (ёшларми, мулкдорларми ё нафақахўрларми) аниқланади. Тарғиботчининг нимани яхши, тўғри ва нимани ёмон, нотўғри деб баҳолаётгани аниқланади.
2. Тарғибот контекстини таҳлил қилинг. Медиаматн тарқатилган кун, ойдаги вазият талқин қилинади. Маълумот қай шаклда, нималар, кимлар билан боғлаб берилмоқда? Ахборот тарқатувчи одамларнинг нима қилишини истайди?
3. Тарғиботчининг кимлигини аниқланг. Ўзини яширишга интилаётган маълумот муаллифи аслида ким? Бу ахборотнинг шундай қабул қилинишидан ким манфаатдор?
4. Ахборот тарқатаётган ташкилот, молиявий сиёсий гуруҳнинг тузилишини аниқланг. Бу тарғибот қилаётган ташкилот, молиявий сиёсий гуруҳни, унинг ички ва ташқи алоқалари қандайлигини аниқлаб беради. Бунда «Нима учун ахборот айнан мана шу канал, портал, ижтимоий тармоқ, сайтдан тарқатилаётир?», «Ким буни назорат қилаётир, молиялаштираётир?», «Мақсади нима? У «жамиятга фаол фикр тарқатувчилар»ни қайси тоифадан изламоқда?» сингари саволларга жавоб топилади. 
5. Тарғибот кимларга қаратилганини аниқланг. Буни билиш жуда муҳим. Чунки ҳозирги кунда ахборотни кенг аҳоли қатламларига эмас, балки уларнинг орасидаги «фикр лидерлари»га тарқатиш афзал. Масалан, жамият элита қатламининг онгу дунёқарашини забт этиш бутун мамлакатни қўлга киритишга замин яратади. 
6. Қайси медиаусуллардан фойдаланилаётганини билиб олинг. Буни аниқлаш учун сайтда берилаётган материалларни кузатинг. Кўзлар сўзларга маъно топиб беради. Бир манбадан тарқатилаётган турли материал, рамзларни таҳлил қилиш тарқатувчининг мақсадини аён этади.
7. Тарғибот усулларини таҳлил қилинг. Бузғунчи ғояларнинг «жўнатувчи»лари аввало ёшларда шаклланган мустаҳкам мафкуравий эътиқодни ўзгартиришга интилишади. Буни уддалай олмагач, бузғунчи нисбатан ишонч уйғотиб, шахсий алоқа ўрнатади, қалб ва онгини ишғол этишга ҳаракат қилади. Масалан, жиноятчиларни жабрдийда қилиб кўрсатади ва ҳ.к. Бунда турли машҳур «олим»ларнинг, «социологик марказлар»нинг «хулоса»лари ишга солинади. Кўпинча ўқувчиларнинг ҳис-туйғуларига «ҳужум» уюштирилади. Чунки ҳис-туйғуларга таянган ахборот тез ўзлаштирилишини ва хотирада узоқ сақланишини яхши билишади. 
8. Бошқалар бу тарғиботга қандай муносабат билдираётганига эътибор қаратинг. Тарғиботга ўқувчилар «ёқди», «ёқмади», «қўшиламан», «қўшилмайман», «ишонаман», «ишонмайман» деган жавоблар орқали тўғри ёки нотўғри бандларни белгилашади. Жавоблардан келиб чиқиб, ёнингиздаги ёшларни нималардан огоҳлантиришингиз кераклиги маълум бўлади. 
9. Қарши тарғибот қўлланилаяптими? Бузғунчи тарғиботга нисбатан қандай фикрлар билдирилаётганини ўрганинг. Миллий манфаатларимизга мос жавобларни қўллаб-қувватланг. Нотўғри жавобларга далиллар билан эътирозлар билдиринг. 
10. Самарадорликни баҳоланг. Бузғунчи тарғиботнинг зарари қай даражада? Қандай усуллардан фойдаланилмоқда? Бу саволларга жавоб топгач, ўқувчилар ўз тенгдошларини огоҳлантириши керак. Миллий манфаатларимиз жозибасини ва бузғунчи ғоя касофатини, кечаги ва бугунги кунларни қиёслаб, салбий таъсирни қирқувчи фактларни ёшларга тушунтириш лозим. 
Медиатаълим сарҳадсиз журналистика, чегарадан чиқиб кетган сўз эркинлиги, барчага минбар берилишининг салбий таъсирларини бартараф этишга хизмат қилади. Аудиторияни суст тингловчидан фаол фуқарога айлантиради. Ёшларнинг, умуман бутун аҳолининг медиаогоҳ бўлиши, ахборотларни талабчанлик билан саралаб қабул қилиши Президентимиз Ислом Каримовнинг «Фикрга қарши — фикр, ғояга қарши — ғоя, жаҳолатга қарши — маърифат» деган тамойилининг амалдаги  ифодаси бўлади. 

Хулоса.
Янги фан йўналиши медиатаълим Ўзбекистон олий таълим тизимига жорий этилиш арафасида. Халқаро журналистика ихтисослиги бўйича янги 2014-2015 ўқув йилидан Медиатаълим фани ўқитилиши Давлат таълим стандартларининг янги нашрига киритилди. Демак, медиатаълимнинг янада чуқур тадқиқ этилиши долзарб вазифа. Журналистик таълимнинг назарий ва амалий масалаларини ўрганиш, нокасбий медиатаълимнинг Ўзбекистонда жорий этилиши истиқболини белгилаш ҳам муҳим. Мавзунинг долзарблиги медиатаълимга оид илмий-назарий, амалий хулосаларни, тавсияларни тақдим этишга туртки бўлади: 
 — Медиатаълим ОАВнинг салбий таъсирини бартараф этишга хизмат қилади. Журналистиканинг сирларини очиб ташлайди, камчиликларини аниқлайди. Шунга қарамасдан журналистика бу жараёнга нисбатан ижобий назар билан қараши керак. Зеро, медиатаълим журналистика, оммавий коммуникация таъсирида пайдо бўлган жараён. ОАВни ўрганаётган предметни журналистика ҳам тадқиқ этиши даркор. 
	  — Ахборот қудратли куч, қуролдир. Оммавий ахборот ва телекоммуникацияси воситаларининг “воситачилигида” оммавий маданият кириб келмоқда, манипуляция амалга оширилмоқда, ёшларнинг вақти беҳудага сарф бўлмоқда, уларнинг маънавий олами ва соғлиғига путур етмоқда, ижтимоий тафаккурда ўзгаришлар кечмоқда. Шунингдек, унинг эзгу хизмати ҳам бисёрдир. Оммавий коммуникация жамиятни ахборот билан таъминламоқда, ҳар бир инсонга ахборот узатиш имконини бермоқда, билим олишига кўмаклашмоқда, бўш вақтини мазмунли ўтказишга хизмат қилмоқда.
Глобаллашув, ахборот асрининг ижобий таъсирини кучайтириб, салбий таъсирини бартараф этишга хизмат қилаётган нокасбий медиатаълимни жаҳон ҳамжамиятида ўз ўрнини мустаҳкамлаб бораётган Ўзбекистонда жорий этиш истиқболлидир. 
— Медиатаълимнинг назарий асослари, концепцияси ва принципларини тўғридан-тўғри қабул қилмасдан, миллий таълим тизимимизга мослаштириш мақсадга мувофиқ;
— Медиатаълимнинг “ўзбек модели”ни ишлаб чиқиш ва унинг компоненти сифатида миллий ғурур, ўзлик, ватанпарварлик каби туйғуларни шакллантириш вазифасини ҳам юклаш зарур;
— Медиатаълим аудиторияни суст тингловчидан фаол танқидчига айлантириши даркор;
— Медиатаълим инсонларда танқидий тафаккурни шакллантириб?  жамиятдаги лоқайдлик иллатига барҳам беришини назарда тутган ҳолда ўқув дастурларини тузиш;
— Медиасаводхонлик кўникмасининг амалий сабоқларда шаклланишини инобатга олган ҳолда, дарсларни асосан амалий шаклда ташкил этиш;
— Амалий сабоқлар самарадорлигини таъминловчи “кейс стади” услубидан фаол фойдаланиш. Ахборот оқими ва билимлар доираси тез суратлар билан кенгайиб бораётган ҳозирги шароитда барча маълумотларни фақат дарс машғулотларида ўқувчиларга етказиш қийин, албатта. “Кейс стади”нинг мазмун-моҳияти шундаки, унинг асосини аниқ вазият ёки ходиса ташкил этади («case» — ҳодиса).  
Кейс билан ишлаш жараёнида дарсда берилган маълумотлардан ташқари қўшимча ахборотлар ҳам талаб этилади. Бу ахборотлар билан ишлаш жараёнида ўқувчилар мустақил равишда хулоса чиқарадилар, муаммоли вазиятни ҳал этиш бўйича ўз таклифларини берадилар. Бу технологияни медиатаълимга боғлайдиган бўлсак, уларга вазият бир мавзудаги бир неча ахборот манбаларини тарқатган ахборот берилиши, улар солиштирилиши, реаллик ва репрезентация ўртасидаги фарқ ўрганилиши ва уларга профессионал журналист ёки шарҳловчи сифатида муносабат билдирилиши, муаммога ечим изланиши мумкин;
	— Медиатаълимнинг марказий концепцияси — репрезентация. ОАВ соҳасида оламни образ ёрдамида кўрсатишни англатувчи бу тушунча медиасаводхонлик билан боғлиқ билимларнинг моҳиятини англатади. Реаллик ва репрезентациянинг мослиги ёки қарама-қаршилиги, ОАВ реалликни тўлалигича қамраб ола олмаслиги, узатилаётган ахборотларда оқ, қора ёки нейтрал бўёқларни англаш учун воқеликни кузатиб, у ҳақида матн, аудио ёки видео шаклдаги ахборотни ҳар бир ўқувчи ёки талаба мустақил тайёрлаб кўриши керак бўлади. Айниқаса, кино оламида ҳар хил эффектлардан фойдаланиб мўъжизалар яратилиш каби жараёнларни ўзлари бажариб кўрган ёшлар реаллик ва репрезентацияни ажрата олишади, медиамаҳсулотларни борича қабул қилмайди. Медиатаълим бўйича ўқув дастурида мана шу каби жиҳатлар инобатга олиниши керак;
	—  Умумтаълим мактабларида “Миллий истиқлол ғояси ва маънавият асослари” фанига медиатаълимни интеграциялаш самарали бўлиши мумкин. Интеграциялашга сабоқларни тажриба гуруҳларида синаб кўриш зарур; 
	— Мамлакатимиз олий таълим муассасаларида мураббийлик соати — ахборот соатини ўз мақсад ва вазифаларига кўра самарали шаклда ўтказиш — долзарб вазифа. Боиси, айнан шу соатда талабалар юртимизда ва жаҳонда рўй бераётган энг сўнгги воқеликлар билан танишади, олий таълим муассасасига тегишли эълонлар ва янгиликлардан бохабар бўлади. Бу жараёнда медиатаълим унсурлари акс этса ҳам, унинг мақсад ва вазифаларини ўзида тўлиқ жамламайди. Ахборот соатининг самарадорлигини ошириш, у соатда талабаларнинг медиасаводхонлигини ошириш мақсадида услубий материаллар ишлаб чиқиш;
	— Медиатаълим дарсларида насиҳатдан чекиниш ва охирги хулосани ўқувчи ёки талабанинг ўзига қолдириш;
	— Мактабгача таълим, умумтаълим, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими, олий таълим муассасалари тарбияланувчи, ўқувчи ва талабалари медиасаводхонлик даражасини аниқловчи социологик сўровномалар ўтказиш;
	 — “Оммавий маданият” ёки диний ақидапарастлик, терроризм каби ғояларни тарғиб этаётган, сохта, ёлғон ахборотлар тарқатаётган ахборот манбалари, интернет сайтлари ҳақида маълумот бермаслик зарур. Чунки бу билан ўқувчини шу ахборотга қизиқтириб, тескари таъсирни келтириб чиқариш мумкин. Уят, шарт-ҳаё, миллий ғурур туйғуларини уйғотувчи медиаматериалларнинг ўрганилиши билан “оммавий маданият” қусурларидан ҳимояланиш, мафкуравий бўшлиқ ҳосил бўлишига йўлга қўймаслик;
	— Дарсларда бир неча ахборот манбаларининг бир мавзудаги медиаматнлари ўрганиш орқали ҳар бир ахборот журналист нуқтаи назаридан келиб чиқиб ёзилишини кўрсатиш;
	— Таълим муассасалари бой моддий-техник базаси, ахборот-коммуникация технологияларидан самарали фойдаланиш;
— Медиатаълимда ОАВ турлари ҳақида эмас уларнинг мазмунига тўхталиш мақсадга мувофиқ;
	— Аҳолининг медиасаводхонлиги оширувчи материалларнинг берилишида ОАВнинг тескари тарғибот қуролига айланиб қолишига йўл қўймаслик(ҳуда-беҳуда “оммавий маданият, унинг қандай белгилари мавжудлиги, субмаданият ҳақида гапириш, айтайлик татуировкаларни қайта-қайта намойиш этиш аудиторияда қизиқиш уйғотиши, бу ҳолатга кўникишни, кейин эса қизиқишни пайдо қилиши мумкин); 
 	— сценарий ёзиш, суратга олиш, трюклар, эффектлар, овоз бериш ва монтаж ишларини олиб борувчи “Медиатаълим тўгараклари”ни ташкил этиш;
	Бир сўз билан айтганда, медиатаълимнинг жорий этилиши оммавий коммуникация соҳаси учун етук мутахассислар шаклланишига ҳисса қўшади, жамиятда соғлом ахборот муҳити шаклланишига хизмат қилади.
ФОЙДАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 

I. Ўзбекистон  Республикаси  Президентининг асарлари.
1.	Каримов  И.А.  “Юксак  маънавият  –  енгилмас  куч”.–Т.:  Ўзбекистон, 2010. 
2.	Каримов  И.А.  “Ўзбекистон  мустақилликка  эришиш  остонасида”.  –Т:  Ўзбекистон, 2011. 
3.	Каримов  И.А.  2013 йил 27 июнь Матбуот ва ОАВ ходимлари куни муносабати билан журналистларга йўлланган табриги. “Халқ сўзи” 2013 йил 27 июн
4.	И.Каримовнинг Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва Сенатининг қўшма мажлисида “Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш Концепцияси” бўйича қилган маърузаси  “Ўзбекистон ” нашриёти, 2010 йил
II. Асосий адабиётлар.
1.	Олий таълимнинг Давлат таълим стандарти Тошкент. 2010. 39-бет.
2.	UNESKO (1999) Recommendations Addressed to the United Nations Educational Scientific and Cultural Organization UNESCO. In Education for the Media and the Digital Age Vienna pp 273-274
3.	Баженова Л.М. Медиаобразование школьника (1-4 классы). Пособие для учителя. – М.: Изд-во Ин-та художественного образования Российской Академии образования, 2004. – 55 с.
4.	Баранов О.А. Медиаобразование в школе и вузе. – Тверь: Изд-во Тверского гос. ун-та, 2002. – 87 с.
5.	Бондаренко Е.А. Теория и методика социально-творческой реабилитации средствами аудиовизуальной культуры. – Омск: Изд-во Сибир. филиала Рос. ин-та культурологии, 2000. – 91 с.
6.	Бондаренко Е.А. Творческая реабилитация средствами медиакультуры», Омск, 2001.
7.	Возчиков В.А. Медиаобразование в педагогическом вузе. Методические рекомендации. – Бийск: НИЦ БиГПИ, 2000 – 25 с.
8.	Возчиков В.А. Педагогика журналистики в аспекте развития коммуникативных умений. – Бийск: НИЦ БиГПИ, 2000 – 160 с.
9.	Возчиков В.А., Колтаков К.Г. Образование в информационном обществе: некоторые проблемы содержания и организации. – Бийск: НИЦ БиГПИ, 2001 – 113 с.
10.	Дўстмуҳаммад Х.“Оммавий ахборот воситаларини ривожлантиришнинг демократик андозалари” Т., “Ўзбекистон”- 2005. 56 бет. 
11.	Дўстмуҳаммад Х. Ахборот мўъжиза, жозиба, фалсафа, Т.: “Янги аср авлоди” 2013, 317-бет.  
12.	Журин А.А. Медиаобразование школьников на уроках химии. – М.: Изд-во Российской Академии образования, 2004. – 184 с.
13.	Засурский Я.Н., Вартанова Е.Л., Засурский И.И., Раскин А.В., Рихтер А.Г. Средства массовой информации постсоветской России. М., 2002.
14.	История мировой журналистики/Беспалова А.Г., Корнилов Е.А., Короченский А.П., Лучинский Ю.В., Станько А.И.. – Ростов: Изд-во Международ. ин-та журналистики и филологии, 2000. То же: Ростов: Март, 2003. – 432 с.
15.	Кириллова Н.Б. Медиакультура: от модерна к постмодерну. - М.: Академический Проект, 2005. – 448 с.
16.	Корконосенко С.Г. Основы творческой деятельности журналиста. СПб, 2000.
17.	Корконосенко С.Г. Преподаем журналистику: профессиональное и массовое медиаобразование. – СПб.: Изд-во Михайлова, 240 с.
18.	Короченский А.П. «Пятая власть»? Медиакритика в теории и практике журналистики. Ростов: Изд-во Ростов. гос. ун-та, 2003. – 280 с.
19.	Короченский А.П. «Пятая власть»? Феномен медиакритики в контексте информационного рынка. Ростов: Международный ин-т журналистики и филологии, 2002. – 272 с.
20.	Леготина Н.А. Медиаобразование школьников: Методические рекомендации к изучению спецкурса. – Курган, Курганский гос. университет, 2003. – 18 с.
21.	М. Мирсоатова Ёш журналист кадрларни тайёлашда медиатаълим тизимини олиб бориш жараёни Тошкент—2013. Ғ.Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 516 бет. 
22.	Медиаобразование сегодня: содержание и менеджмент/Под ред. А.В.Федорова. – М.: Изд-во Гос. ун-та управления, 2002. – 80 с.
23.	Новикова А.А. Медиаобразование в России и Европе в контексте глобализации. – Таганрог: Изд-во Кучма, 2004. – 168 с.
24.	Нурматов А., Замонавий ОАВда касбий универсаллашув ва ихтисослашув, Тошкент—2013. Ғ.Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 516 бет. 31-36 бетлар. 
25.	Парсаданова Т.Н. Российское телевидение: История и современность. М.: Изд-во ВГИК, 2002. – 35 с.
26.	Пензин С.Н. Американское кинопутешествие. – Воронеж: Изд-во Киновидеоцентр им В.М.Шукшина, 2001. – 84 с.
27.	Пензин С.Н. Основы киноискусства. Методические указания для студентов естественных и гуманитарных факультетов. В 2-х частях. - Воронеж: Изд-во Воронеж. гос. ун-та, 2001.
28.	Проблемы медиапсихологии/Сост. Е.Е.Пронина. – М., 2002.
29.	Проблемы образования студентов гуманитарных вузов в свете развития современных информационных технологий/Отв. ред. А.К.Юров. – Таганрог: Изд-во Таганрог. гос. пед. ин-та, 2001. - 98 с.
30.	Собкин В.С. Телевидение и образование: Опыт социологических исследований 1980-90-х//Образование и информационная культура. Социологические аспекты. Труды по социологии образования. Т. V. Вып. VII/Под ред. В.С.Собкина. – М., 2000.
31.	Терин В.П. Массовая коммуникация. Исследование опыта Запада. М.: Изд-во МГИМО, 2000.
32.	Фатеева И.А. Медиаобразование: теоретические основы и опыт реализации. Челябинск: Изд-во Челяб.  гос.  ун-та, 2007. 270 с.
33.	Федоров А.В. Медиаобразование в зарубежных странах. – Таганрог: Изд-во Кучма, 2003. – 238 с.
34.	Федоров А.В. Медиаобразование в педагогических вузах. - Таганрог: Изд-во Кучма, 2003. – 124 с.
35.	Федоров А.В. Медиаобразование и медиаграмотность. Учебное пособие для вузов. – Таганрог: Кучма, 2004.
36.	Федоров А.В. Медиаобразование: история, теория и методика. – Ростов: ЦВВР. - 708 с.
37.	Федоров А.В. Права ребенка и проблема насилия на российском экране. - Таганрог: Изд-во Кучма, 2004. – 414 с.
38.	Федоров А.В., Челышева И.В. Медиаобразование в России: Краткая история развития. – Таганрог, 2002. – 266 с.
39.	Хилько Н.Ф. Развитие аудиовизуальных творческих способностей: психологические и социокультурные аспекты. – Омск: Сиб.филиал Российского ин-та культурологии, 2004. – 158 с.
40.	Хилько Н.Ф. Социокультурные аспекты экранного медиатворчества. – М.: Изд-во Российского ин-та культурологии, 2004. – 96 с.
41.	Хилько Н.Ф. Экранная культура: медиасистемы и технологии. – Омск: Сиб.филиал Российского ин-та культурологии, 2003. – 104 с.
42.	Ястребцева Е.Н. Пять вечеров: Беседы о телекоммуникационных образовательных проектах. – М: Проект Гармония, 1998. - М., 1999. - М., 2001. – 216 с.
43.	Ястребцева Е.Н., Быховский Я.С. Моя провинция – центр Вселенной: Развитие телекоммуникационной образовательной деятельности в регионах. – М: Проект Гармония, 1999. - М., 2000. – 224 с. - М.: Федерация Интернет-образования, 2001. – 240 с.
44.	Dorr, A. (2001) Media Literacy. In: International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. Vol. 14 / Eds.N.J.Smelser & P.B.Baltes. Oxford, 2001, pp.9494-9495.
45.	UNESCO, 1984. Media education. Paris: UNESCO. Р. 8.
46.	Педагогический энциклопедический словарь / Гл. ред. Б.М. Бим-Бад; Редкол.: М.М. Безруких, В.А. Болотов, Л.С. Глебова и др. М.: Большая Рос. энцикл., 2002. С. 138.
47.	Педагогический энциклопедический словарь / Гл. ред. Б.М. Бим-Бад; Редкол.: М.М. Безруких, В.А. Болотов, Л.С. Глебова и др. М.: Большая Рос. энцикл., 2002. С. 138.
48.	Freinet, C. (1927). L’imprimerie a l’ecole. Boulogne: Ferrary. 
49.	Freinet, C. (1963). Les techniques audiovisuelles. Cannes: Bibliotheque de l’ecole moderne, 144 p.  
50.	Martineau, M. (Ed.) (1988). L’enseignement du cinema et de l’audiovisuel. Paris: CinemAction, 299 p.  
51.	Chevallier, J. (Ed.) (1980). Cine-club et action educative. Paris: CNDP, 64 p. 
52.	Cahiers pedagogiques (1986). N 240.
53.	CLEMI (1996).L’Actualite’ et les medias ` a l’ecole primaire, au college et au licee. Paris: CLEMI, 120 p.
54.	Bevort, E., Cardy H., De Smedt, T., Garcin-Marrou, I. (1999) Evaluation des pratiques en education aux medias, leurs effects sur les enseignants et leurs eleves. Paris: CLEMI, 152 p. , pp.51-52
55.	Masterman, l. (1997). A Rational for Media Education. In: Kubey, R. (Ed.). Media Literacy in the Information Age. New Brunswick (U.S.A.) and London (U.K.): Transaction Publishers, pp.15-68.
56.	Batts, D. (1986). Media Education in Scottish Secondary Schools. Stirling: University of Stirling.
57.	Conseil de l’Education aux Medias, 1998, pp.7-8; Conseil de l’Education aux Medias, 1996,  
58.	Hiegemann & Svoboda (1994).  Handbuch der mediaenpadagogik. Opladen. 
59.	Baake & Kubler (1989). Qualitative mediaen – und kommunikationsforshung. Tubingen. 
60.	Minkkinen S. (1978). A General Curricular Model for Mass Media Education. Paris: UNESCO.
61.	Worsnop, C. M. (1994). Screening Images: Ideas for Media Education. Mississauga: Wright Communication, 179 p.  
62.	Андреев А.А., Солдаткин В.И. Прикладная философия открытого образования: Пед. аспект. М.: РИЦ «Альфа» МГОПУ им. М.А. Шолохова, 2002. 
63.	Catts, Ralph&Lau, Jesus, 2008
64.	Unesco ICT Competency Standarts for Tescers 2008.
65.	Бэзэлгэт К. Ключевые аспекты медиаобразование// доклад на российско-британском семинаре по медиаобразованию. — Москва, 1995 — 51с.
66.	Мериани К. Журналистское образование в Италии // Современная журналистика: дискурс профессиональной культуры: Темат. сб. ст. и материалов / Под ред. проф. В.Ф. Олешко. Екатеринбург, 2005. С. 227–230. 
67.	 Duncan, B. (Ed.) (1989). Media Literacy Resource Guide. Toronto: Ministry of Education of Ontario, Publications Branch, the Queen’s Printer, 232 p. 
68.	Kubey, R. (1997). Media Education: Portraits of an Evolving Field. In: Kubey, R. (Ed.) Media Literacy in the Information Age. New Brunswick & London: Transaction Publishers, p.2. 
69.	International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2001, p.9494 
70.	Aufderheide, P., Firestone, C. (1993). Media Literacy: A Report of the National Leadership Conference on Media Literacy. Queenstown, MD: The Aspen Institute, p.1.
III. Даврий нашрлар, статистик тўпламлар ва ҳисоботлар 
1.	«Ma’rifat» gazetasi 2012-2013 йилги тўпламлари
2.	Kubey, R. (1998). Obstacles to the Development of Media Education in the United States. Journal of Communication (Winter), pp.58-69.
3.	Шариков А.В. Так что же такоe медиаобразование? // Медиаобразование. 2005. № 2. С. 77.
4.	Разлогов К.Э. Что такое медиаобразование?//Медиаобразование. 2005. № 2. С.68-75
5.	Журин А.А. Интеграция медиаобразования с курсом химии средней общеобразовательной школы // Медиаобразование. 2005. № 1. С. 32.
6.	Концепция информатизации образования // Информатика и образование. 1990. № 1.
7.	Uzluksiz ta’lim.- 2013- №2 Б 60-63
8.	Uzluksiz ta’lim. -2013- №5 71-75 бетлар

IV. Диссертация ишлари.
1.	Халилова Ш.Т “Ўқувчиларни ахлоқий-эстетик тарбиялашда оммавий ахборот воситаларидан фойдаланишнинг педагогик шарт-шароитлари”(Ўзбекистон радиоси эшиттиришлари мисолида) мавзуидаги номзодлик диссертацияси. Т.-2001 
2.	 Фарфиева К.А “Оммавий ахборот воситалари таъсирида талабаларда ижтимоий тасаввурларнинг шаклланишининг ўзига хослиги”(телевидение мисолида) мавзуидаги номзодлик диссертацияси. Т.

V.  Интернет манбалари.

Wikipedia.org 
www.mediaeducation.ru
http://mediascope.ru/node/83
http://www.edu.of.ru/mediaeducation 
http://www.ifap.ru 
http://www.mediaeducation.boom.ru 
http://www.medialiteracy.boom.ru 
http://www.mediaeducation.ru/publ/fedorov.shtml 
http://mediareview.by.ru  
http:// www. Novostimira. Com.  Ua /news
http://www.screen.com/mnet/eng/med/class/support/mediacy/edec/masterman.htm